Bệnh đốm lá, khô ngọn Bạch đàn do nấm Cryptosporiopsis eucalypti
Sankaran & Sutton Phạm Quang Thu
Viện Khoa học lâm nghiệp Việt
Nam

1. Mở đầu
Cùng với bệnh cháy lá, khô cành nhỏ và ngọn cây Bạch đàn do nấm
Cylindrocladium quinqueseptatum gây hại, có bệnh hại lá khác với triệu chứng
điển hình là đốm lá, đôi khi những lá bị bệnh hình thành các u nhỏ, trên bề mặt lá
sần sùi và cành nhỏ, ngọn cây bị khô héo sau đó mọc lên các chồi và lá non có
kích thước rất nhỏ vào cuối mùa mưa. Triệu chứng điển hình này xuất hiện trên
hầu hết các loài Bạch đàn ở khắp các vùng trong cả nước với tỷ lệ và mức độ bị
bệnh rất khác nhau. Sinh vật gây nên bệnh có triệu chứng như vừa mô tả ở trên
được xác định là nấm Cryptosporiopsis eucalypti Sankaran & Sutton. Loài nấm
Cylindrocladium quinqueseptatum, gây bệnh cháy lá, khô cành và ngọn Bạch đàn,
chỉ phát sinh phát triển và gây bệnh cho các loài Bạch đàn ở những nơi có lượng
mưa bình quân năm cao thường trên 1.800 mm, nhưng có kèm thêm điều kiện là
những vùng này phải có ít nhất 2 tháng liên tiếp có lượng mưa bình quân của mỗi
tháng lớn hơn 350 mm và nhiệt độ tối thấp của tháng lạnh nhất không xuống dưới
10
0
C (Ken Old, 1999). Trong khi đó điều kiện khí hậu thuận lợi cho sự phát sinh,
phát triển và gây bệnh của nấm bệnh Cryptosporiopsis eucalypti lại có biên độ
rộng hơn rất nhiều. Nấm có thể phát sinh phát triển trên các vùng có lượng mưa
bình quân năm rất thấp đến những vùng có lượng mưa cao, thường trong giới hạn
700 mm – 2500 mm. chính vì thế bệnh đốm lá do Bạch đàn do nấm
Cryptosporiopsis eucalypti cần được quan tâm và quản lý dịch bệnh có hiệu quả.
Bài viết này nhằm mô tả triệu chứng, cách nhận biết, quá trình phát sinh, phát triển

Đặc điểm của nấm bệnh :
Quả thể hình chén màu nâu đen nằm trên các tổ chức bị bệnh. Quả thể của nấm
chủ yếu nằm sâu trong phần mô của lá, nhưng có trường hợp thể quả nổi ngay trên
bề mặt của lá, rất dễ dàng quan sát được bằng kính lúp cầm tay ngay tại hiện
trường. Trên những lá và chồi ướt, từ những thể quả hình thành đám bào tử vô tính
màu kem. Quan sát bào tử vô tính trên kính hiển vi quang học có vật kính phản
pha, bào tử vô tính hình trứng không màu màu hoặc màu vàng nhạt (xem ảnh 2).
Khi quan sát bào tử vô tính trên các vật kính lớn hơn, bào tử vô tính hình trứng có
một đầu tròn và một đầu hơi bằng. Đây là một đặc điểm quan trọng có tính chất
đặc trương của chi nấm Cryptosporiopsis. Bào tử vô tính có kích thước chiều dài
từ 11 đến 26 àm, chiều rộng từ 4,5 đến 10 àm.
ảnh 2: bào tử vô tính của nấm Cryptosporiopsis eucalypti
Trong nuôi cấy, nấm này phát triển chậm, khuẩn lạc có màu nâu nhạt đến màu
xám hình thành khối bào tử nhày trên bề mặt của hệ sợi sau khoảng 1 tuần.
Từ những đặc điểm mô tả ở trên, nấm gây bệnh đốm lá, khô ngọn bạch đàn được
xác định là loài Cryptosporiopsis eucalyptiSankaran & Sutton, thuộc họ:
Melanconiaceae, bộ Melanconiales, lớp nấm: Coelomycetes, ngành phụ nấm bất
toàn: Deuteromycotina.
Cây chủ và phân bố: Loài nấm này phân bố rộng, có tính chất toàn cầu, gây bệnh
cho nhiều loài bạch đàn ở các vùng Đông Nam Châu á, úc, ấn độ và Nam mỹ.
Bệnh dịch học: Bệnh xuất hiện vào đầu mùa mưa, nấm bệnh xâm nhiễm vào các
lá già ở phía dưới của tán lá, dần dần lan lên phía trên, cuối mùa mưa những cây bị
bệnh nặng ngọn cây bị chết, trên đỉnh ngọn nhiều chồi mới với lá có kích thước
nhỏ xuất hiện. Bệnh lây lan theo đường nước mưa và gió. Nấm qua đông bằng bào
tử vách dày hoặc sợi nấm trên các bộ phận bị bệnh ở dưới đất. Loài nấm này có
phổ phân bố rất rộng, ở nước ta loài nấm này gặp khắp các vùng trong cả nước và
gây hại cho nhiều loài Bạch đàn.
ảnh hưởng của bệnh: Mức độ thiệt hại do hai loài nấm Cryptosporiopsis
eucalypti và Cylindrocladium quinqueseptatum gây ra đôi khi ngang bằng nhau.
Nấm Cylindrocladium quinqueseptatum gây thiệt hại nghiêm trọng đối với rừng