ĐỒ ÁN TỐT NGHIỆP

ĐỀ TÀI

Quá trình hình thành và
phát triển của Kiểm toán
độc lập ở Việt Nam

1

®Ò ¸n kiÓm to¸n tµi chÝnh

§Ò tµi:
Qu¸ tr×nh h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn cña KiÓm to¸n ®éc lËp ë ViÖt Nam

Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.

2

Nội dung

I .Sự tất yếu hình thành loại hình kiểm toán độc lập ở Việt Nam
.
1.Sự ra đời loại hình kiểm toán độc lập ở Việt Nam .
Một vài nét về hoạt động kiểm tra kế toán ở Việt Nam.
Kiểm tra nói chung và kiểm tra kế toán nói riêng đợc quan tâm ngay từ

thức đợc ban hành.
Nhìn chung, chế độ kế toán đã phù hợp với từng giai đoạn lịch sử. Thể chế
thông tin - kiểm tra bằng kế toán trong một cơ chế thị trờng, cho họ yêucầu
quản lý Nhà nớc, tài chính doanh nghiệp
Thể hiện sự phân biệt thông tin quản lý của kế toán so với các loại thông tin
khác trong hệ thống thông tin kinh tế. Phục vụ cho sự quản lý thống nhất của
Nhà nớc về các lĩnh vực tài chính trong cơ chế mới, thể hiện tính chất thống
nhất và tiêu chuẩn hoá cao về thông tin kế toán, phần nào đã tiếp cận đợc
ngôn ngữ thông tin và những chuẩn mực quốc tế về kế toán.
Sự cần thiết của kiểm toán độc lập đối với nền kinh tế thị trờng
Kiểm toán độc lập (Independent Audit), đây là một loại kiểm toán đợc phân
chia từ kiểm toán nói chung theo chức năng và chủ thể kiểm toán. Nó ra đời
theo yêu cầu của cơ chế thị trờng đòi hỏi. Qua quá trình phát triển của kiểm
toán nói chung, kiểm toán độc lập đợc tách ra phát triển mạnh mẽ cùng với
sự phát triển của cơ chế thị trờng (Công ty kiểm toán độc lập Price
Waterhouse Cooper là công ty kiểm toán độc lập đầu tiên đợc thành lập có
trụ sở chính ở Anh quốc ).
Nếu nói rằng nền kinh tế thị trờng có hiệu quả hơn so với nền kinh tế kế
hoạch hoá tập trung thì kiểm toán độc lập chính là một công cụ quản lý kinh
tế ,tài chính đắc lực góp phần nâng cao tính hiệu quả đó của nền kinh tế thị
trờng. Đặc trng của nền kinh tế thị trờng là nhiều thành phần kinh tế ,là
tự do sản xuất, kinh doanh và cạnh tranh. Mỗi doanh nghiệp đều có những
biện pháp hạn chế mặt trái, tiêu cực của cơ chế thị trờng và tự thân vận
động phù hợp với những đòi hỏi có tính quy luật sống còn của nó. Tổ chức
kiểm toán độc lập là những doanh nghiệp không cạnh tranh với các doanh
Generated by Foxit PDF Creator â Foxit Software
http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.

4



5

rộng đại bàn kiểm toán mà cả trong việc cộng tác với công ty và tổ chức
nớc ngài để phát triển sự nghiệp kiểm toán Việt Nam. Cũng trong năm
1991, còn có công ty Ernst and Young là công ty kiểm toán nớc ngoài đầu
tiên đợc Nhà nớc Việt Nam cho chấp nhận lập văn phòng hoạt động tại
Việt Nam. Hiện nay số lợng công ty kiểm toán là 18 đơn vị, trong số đó có
12 công ty kiểm toán Việt Nam. Các công ty kiểm toán sẽ còn đợc chúng
tôi đề cập ở phần III của bài này.

2. Vai trò của kiểm toán độc lập trong nền kinh tế thị trờng .
Trên thế giới hầu hết các nớc đi theo kinh tế thị trờng đều có hoạt động
kiểm toán độc lập. Trái lại ở các nớc đi theo cơ chế kế hoạch hoá tập trung
đều không có kiểm toán, thậm chí không truyền bá kiến thức về kiểm toán
độc lập.
Thật vậy, ở nớc ta có thể nói hoạt động kiểm toán đợc hình thành và phát
triển từ trớc ngày giải phóng miền Nam. Sau thống nhất đất nớc, với cơ
chế kế hoạch hoá tập trung, kiểm toán độc lập không tồn tại nữa. Mãi cho
đến khi Đảng và Nhà nớc ta chủ trơng đa dạng hoá các loại hình sở hữu và
đa phơng hoá các đầu t đã đạt ra những đòi hỏi cấp thiết của kiểm toán
độc lập thì loại hình kiểm toán độc lập mới thực sự xuất hiện.
Điều này cho thấy kiểm toán độc lập có vai trò to lớn trong nền kinh tế thị
trờng.
Nền kinh tế thị trờng đòi hỏi các doanh nghiệp thuộc mọi thành phần kinh
stế quản lý và điều hành sản xuất kinh doanh cần phải có thông tin chính xác
kịp thời và tin cậy. Để đáp ứng yêu cầu này phải có bên thứ ba độc lập
khách quan có trình độ chuyên môn cao, đợc pháp luật cho phép cung cấp
thông tin tin cậy cho các bên quan tâm. Bên thứ ba này chính là kiểm toán
độc lập.

nộp ít để chiếm chiếm dụng phần thếu phải nộp Nhà nớc nên họ sẽ khai
tăng các khoản chi phí để làm giảm lợi nhuận và nh thế thuế phải nộp sẽ ít
Generated by Foxit PDF Creator â Foxit Software
http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.

7

đi. Tuy nhiên nếu đợc kiểm toán thì sai phạm này sẽ bị phát hiện và điều
chỉnh.
- Các cổ đông góp vốn kinh doanh hoặc mua cổ phiếu của doanh nghiệp
tuy không có trình độ để kiểm tra kỹ lỡng bản báo cáo tài chính, do đó khi
có trên tay bản báo cáo tài chính đã đợc kiểm toán viên độc lập xác nhận là
trung thực hợp lý thì họ có thể yên tâm ăn chia lợi tức và quyết định tiếp tục
đầu t hoặc không đầu t vào doanh nghiệp đó.
- Các ngân hàng và các tổ chức tín dụng cho doanh nghiệp vay vốn cũng
phải nắm chắc tình hình kinh doanh và khả năng trả nợ của khách hàng để
quyết định cho vay, thu hồi vốn hoặc không cho vay. Kiểm toán viên sẽ giúp
ngân hàng hoặc những ngời cho vay làm việc đó.
- Trong quan hệ kinh doanh các khách hàng có thể mua chịu.Tuy nhiên nếu
có báo cáo tài chính của ngời mua hàng đợc kiểm toán viên có danh tiếng
kiểm tra xác nhận là tốt thì ngời bán sãn sàng bán chịu. Ngợc lại xác nhận
là tình hình tài chính khó khăn thì không gì ngời mua mua đợc hàng khi
cha có tiền.
- Trong kinh tế thị trờng ngời lao động có quyền lựa chọn nơi làm việc ổn
định và có mức thu nhập cao. Bản báo cáo tài chính của một doang nghiệp
làm ăn có lãi đợc kiểm toán viên xác nhận sẽ hấp dẫn đợc ngơì lao động
cố chuyên môn trình độ và năng lực.
- Việt Nam đang thực hiện chính sách mở cửa, đa phơng hoá đầu t
không chỉ trong nớc mà còn nớc ngoài. Việc thu hút vốn đầu t từ nớc
ngoài (cả trực tiếp và gián tiếp) đang đợc Nhà nớc rất quan tâm, cụ thể là

tác kiểm toán mới có thể nhanh chóng tài chính kế toán đi vào nề nếp.
Thứ ba, kiểm toán góp phần nâng cao hiệu quả và năng lực quản lý
Rõ ràng kiểm toán không chỉ có chức năng xác minh mà còn có chức năng t
vấn. Các chủ doang nghiệp không thể kiểm soát hàng ngàn, hàng vạn nghiệp
vụ tài chính kế toán đã xảy ra trong doanh nghiệp. Vì vậy các chủ doanh
nghiệp thờng kiểm soát các nghiệp vụ tài chính kế toán cho ngời phụ tá.
Để biết đợc một cách chính xác, trung thực tình hình tài chính kế toán của
Generated by Foxit PDF Creator â Foxit Software
http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.

9

mình vào kì hạn nào đó, ngời chủ doanh nghiệp thờng mời các kiểm toán
viên chuyên nghiệp độc lập có uy tín thực hiện việc kiểm tra và nhận xét
bảng báo cáo tài chính của doang nghiệp mình do ngời phụ trách kế toán
lập ra.
Những nhận xét của kiểm toán viên sẽ giúp cho các chủ doanh nghiệp kịp
thời phát hiện những sai sót, lãng phí hoặc vi phạm pháp luật do cố ý hay vô
ý để xử lý kịp thới hay ngăn ngừa các tổn thất. Điều đó giúp doanh nghiệp
hạn chế đợc những rủi ro hay phát hiện ra thế mạnh những tiềm năng tài
chính nội tại có trong doanh nghiệp.
Từ tất cả những điều trình bày trên, có thể thấy kiểm toán có ý nghĩa trên
nhiều mặt : Đó là quan toà công minh của qúa khứ, ngời dẫn dắt cho hiện
tại và ngời cố vấn sáng suốt cho tơng lai .

II.Tìm hiểu về bản chất của kiểm toán độc lập

4.Kiểm toán viên độc lập
4.1 Tiêu chuẩn của kiểm toán viên
Tuy có thể có tên gọi khác nhau nhng theo IFAC và luật pháp các nớc

Kiểm toán viên phải là ngời thẳng thắn trung thực có lơng tâm nghề
nghiệp, phải là ngời công minh chính trực và không đợc phép để cho sự
định kiến thiên lệch làm lấn át tính khách quan, chính trực
Kiểm toán viên phải điều chỉnh mình cho phù hợp với uy tín của ngành nghề
uy tín của bản thân và hãnh, phải tự kiềm chế những tính có thể phá vỡ uy tin
nghề nghiệp.
Kiểm toán viên còn phải thờng xuyên rèn luyện tính cẩn thận một cánh thoả
đáng tất cả kỹ năng và sự siêng năng cần thiết khi thực thi những nhiệm vụ
của mình. Những chuẩn mực về tính cẩn thận là một t chất về trí tuệ, nó
đợc thể hiện trong các thủ tục kiểm toán dịch vụ các kiểm toán việc thực
thi.
c.Tính độc lập của kiểm toán viên
Generated by Foxit PDF Creator â Foxit Software
http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.

11

Khi hành nghề kiểm toán, kiểm toán viên phải thể hiện tính độc lập của
mình không đợc để cho các ảnh hởng chủ quan, khách quan hoặc sự chi
phối vật chất làm mất đi tính độc lập. Kiểm toán viên phải luôn có thái độ vô
t, độc lập trong khi tiến hành công việc kiểm toán cũng nh khi lập các báo
cáo kiểm toán. Bất cứ sự vụ lợi nào cũng không phù hợp với phẩm cách của
kiểm toán viên.
Kiểm toán viên không đợc có quan hệ vụ lợi về mặt kinh tế với khách hàng
mà kiểm toán viên đang nhận kiểm toán.
Những quan hệ họ hàng, gia đình ruột thịt cũng ảnh hởng đến tính độc lập
của kiểm toán viên.
Trong quá trình kiểm toán, nếu không hạn chế đợc thì kiểm toán viên phải
diễn đạt điều này trong báo cáo kiểm toán .
d. Tôn trọng bí mật

Đợc phép c chú hợp pháp ở Việt Nam .
Có chứnh chỉ Kiểm toán viên do Bộ trởng Bộ Tài chính Việt Nam cấp hoặc
có chứng chỉ Kiểm toán viên cấp bởi một tổ chức kiểm toán quốc tế mà bộ
tài chính Việt Nam thừa nhận và phải nắm vững luật pháp kinh tế, tài chính,
kế toán ,kiểm toán Việt Nam.
Đợc chấp nhận làm việc tại một tổ chức kiểm toán thành lập ở Việt Nam
Đã đợc đang ký danh sách Kiểm toán viên tại Bộ Tài chính.
4.2 Trách nhiệm, quyền hạn, nhiệm vụ của kiểm toán viên
a.Trách nhiệm của kiểm toán viên.
Chấp hành các nguyên tắc của kiểm toán quy định thực hiện đúng các điều
khoản hợp đồng kiểm toán, lập các báo cáo kiểm toán, ký tên vào báo cáo
kiểm toán và chịu trách nhiệm trớc pháp luật, trớc tổ chúc kiểm toán độc
lập và trớc khách hàng về tính trung thực khách quan và tính trung thực của
kết quả kiểm toán và ý kiến nhận xét trên báo cáo kiểm toán.
Trong quá trình thục hiện nhiệm vụ ,kiểm toán viên không đợc gây trở ngại
vào công việc điều hành của đơn vị đang kiểm toán và không đợc nhận
thêm bất cứ khản tiền nào của đơn vị ngoài chi phí kiểm toán.
Generated by Foxit PDF Creator â Foxit Software
http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.

13

Kiểm toán viên vi phạm quy chế pháp luật thì tuỳ theo mức độ vi phạm có
thể bị thu hồi Chứng chỉ Kiểm toán viên và bị xử lý theo luật hiện hành, nếu
vì những sai phạm và thiếu sót mà gây ra những thiệt hại về vật chất cho
khách hàng thì Kiểm toán viên phải bồi thờng thiệt hại. Trong quá trình
kiểm toán kiểm toán viên phải thực hiện các quy tắc sau đây:
- Tuân thủ pháp luật của Nhà nớc Việt Nam;
- Bảo đảm trung thực khách quan, công bằng và bí mật về số liệu;
- Tuân thủ các chuẩn mực về kế toán, kiểm toán của Việt Nam và quốc tế.

Kiểm toán viên chỉ đa ra những nhận xét khách quan trên cơ sơ xét đoán
khoa học của mình chứ không bao giờ cam kết hoặc bảo lãnh cho các báo
cáo tài chính mà mình kiểm toán, còn việc ngăn ngừa và phát hiện mọi gian
lận, sai sót là trách nhiệm của các nhà quản lý doanh nghiệp. Vì vậy không
nên và không thể yêu cầu Kiểm toán viên phát hiện mọi gian lận và sai sót.
Kiểm toán viên sẽ phải chụi trách nhiêm trớc khách hàng mà lỗi do Kiểm
toán viên gây ra làm hiệt hại cho khách hàng.
-Vi phạm hợp đồng kiểm toán, ví dụ nh không thực hiện hết các phần ghi
trong hợp đồng, kéo dài thời gian kiểm toán, giao báo cáo kiểm toán chậm,
thậm chí tổn thất cho khách hàng vì không có báo cáo đợc kiểm toán sẽ
không vay đợc vốn kinh doanh.
-Vi phạm các nguyên tắc nghề nghiệp.Ví dụ, do tác động về vật chất hoặc
tinh thần của khách hàng hoặc ngời thứ ba nào đó mà có những kết luận
kiểm toán sai lệch với thực tế hoặc có thể do động cơ nào đó mà có thể tiết lộ
những thông tin bí mật đã thu nhận đợc trong quá trình kiểm toán .
-Do chủ quan, cẩu thả hoặc do trình độ nghiệp vụ non kém mà kiểm toán
viên không phát hiện những gian lận sai sót thông thờng.
5. Tổ chức bộ máy kiểm toán độc lập .
5.1 Cơ cấu tổ chức
Công tác tổ chức bộ máy do các kiểm toán viên và doanh nghiệp thực hiện.
Thông thờng các hãng kiểm toán htực hiện theo 3 hình thức:
-Hãng thuộc quyền sở hữu của một ngời
Generated by Foxit PDF Creator â Foxit Software
http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.

15

-Hãng tổ chức theo hình thức hợp doanh, hiện nay hình thức này đợc áp
dụng phổ biến
-Hãng tổ chức theo hình thức công ty cổ phần, hình thức này ở các công ty

- Dịch vụ xác nhận bao gồm :
Kiểm toán báo cáo tài chính, đây là dich vụ chủ yếu nhất của các tổ chức
kiểm toán chuyên nghiệp thờng chiếm trên 50% doanh thu hoạt động
- Dịch vụ xem xét lại
- Các dịch vụ xác nhận khác
- Ngoài dịch vụ kiểm toán báo cáo tài chính, dịch vụ xem xét lại, các tổ chức
kiểm toán còn có thể xác nhận số liệu thống kê thực hiện đầu t của các tổ
chức, xác nhận hoạt động của các chơng trình tài trợ và phát triển các quỹ
xã hội, các tổ chức quốc tế
b.Dich vụ thuế
Các hãng kiểm toán chuyên nghiệp có thể nhận phục vụ cho khách hàng dịch
vụ thuế (có thể là một hoặc tất cả các lọai thuế mà khách hàng phải nộp).
c.Dịch vụ t vấn quản lý
Hầu hết các hãng kiểm toán chuyên nghiệp đều có thể làm dịch vụ t vấn
quản lý, nhằm giúp cho khách hàng trong sản xuất kinh doanh.
d. Dịch vụ kế toán
Thông thờng dịch vụ này do các hãng nhỏ điạ phơng thực hiện, phục vụ
cho các doanh nghiệp có quy mô nhỏ không có bộ máy kế toán chuyên
nghiệp.
Các tổ chức kiểm toán độc lập ở Việt Nam về cơ bản đều có thể cung cấp
đầy đủ các dịch vụ trên. Chẳng hạn công ty dịch vụ t vấn tài chính - kế toán
và kiểm toán có thể cung cấp cho khách hàng các loại dịch vụ:
- Kiểm toán báo cáo tài chính
- Giám định tài liệu tài chính kế toán
- T vấn quản lý tài chính kế toán thuế
- Cổ phần hoá
- Định giá tài sản
- Giải thể doanh nghiệp
Generated by Foxit PDF Creator â Foxit Software
http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.


Generated by Foxit PDF Creator â Foxit Software
http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.

18 Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.