Lý luận xây dựng nông thôn mới của Trung Quốc
Nước ta đang tiến hành xây dựng nông thôn mới trên phạm vi toàn quốc. Để phục
vụ công cuộc này, Viện chính sách và chiến lược phát triển nông nghiệp và nông
thôn (Dự án Mispa) đã dịch và công bố tài liệu “Lý luận, thực tiễn và chính sách
xây dựng nông thôn mới Trung Quốc” với nhiều thông tin có giá trị. Bài viết xin
giới thiệu để độc giả cùng nghiên cứu, vận dụng vào thực tiễn của địa phương.
1. Chức năng của nông thôn mới
1.1. Chức năng sản xuất nông nghiệp hiện đại
Nông thôn là nơi diễn ra phần lớn hoạt động sản xuất nông nghiệp của các quốc
gia. Có thể nói, nông nghiệp là chức năng tự nhiên của nông thôn. Chức năng cơ
bản của nông thôn là sản xuất dồi dào các sản phẩm nông nghiệp chất lượng cao.
Khác với nông thôn truyền thống, sản xuất nông nghiệp của nông thôn mới bao
gồm cơ cấu các ngành nghề mới, các điều kiện sản xuất nông nghiệp hiện đại hoá,
ứng dụng phổ biến khoa học kỹ thuật tiên tiến và xây dựng các tổ chức nông
nghiệp hiện đại.
Xây dựng nông thôn mới không có nghĩa là biến nông thôn trở thành thành thị.
Nếu áp dụng mô hình phát triển của thành thị vào xây dựng nông thôn sẽ làm mất
những giá trị tự có và không giữ vững, phát triển được bản sắc riêng của nông
thôn.
1.2. Chức năng giữ gìn văn hóa truyền thống
Trải qua hàng nghìn năm phát triển, làng xóm ở nông thôn được hình thành dựa
trên những cộng đồng có cùng phong tục, tập quán, huyết thống. Quy tắc hành vi
của xã hội gồm những người quen được xây dựng trên cơ sở những phong tục tập
quán đã hình thành từ lâu đời. Ở đó quan hệ huyết thống là mối quan hệ quan
trọng nhất, giúp bà con nông dân khắc phục được những nhược điểm của kinh tế
tiểu nông, chống chọi với thiên tai, địch họa. Cũng chính văn hoá quê hương đã
sản sinh ra những sản phẩm văn hoá tinh thần quý báu như lòng kính lão yêu trẻ,
giúp nhau canh gác bảo vệ, giản dị, tiết kiệm, thật thà, yêu quý quê hương Các
truyền thống văn hoá quý báu này đòi hỏi phải được giữ gìn và phát triển trong
một hoàn cảnh đặc thù. Môi trường thành thị là nơi có tính mở cao, con người
cũng có tính năng động cao, vì thế văn hoá quê hương ở đây sẽ không còn tính kế

con người với tự nhiên có tác dụng thanh lọc và làm đẹp tâm hồn. Đây cũng chính
là nguyên nhân khiến cho các khu du lịch sinh thái xung quanh các khu đô thị
ngày càng phát triển rầm rộ. Do vậy, cần phải xây dựng nông thôn mới với
những đóng góp tích cực cho sinh thái. Có thể coi chức năng sinh thái chính là
thước đo để một đơn vị có thể coi là nông thôn mới hay không, đồng thời phải
phân biệt rõ, không được lẫn lộn ranh giới giữa nông thôn với thành thị.
2. Chủ thể xây dựng nông thôn mới
Có người cho rằng chủ thể xây dựng nông thôn phải là chính quyền. Tuy nhiên,
trên thực tế, người nông dân mới thực sự là chủ thể xây dựng nông thôn. Đó
không phải là do nhà nước không có đủ tiềm lực kinh tế để đóng vai trò chủ thể
này, mà cho dù tiềm lực kinh tế của nhà nước có mạnh đi chăng nữa thì cũng
không thể thiếu sự tham gia đóng góp tích cực của chính tầng lớp nông dân. Hiển
nhiên nói người nông dân ở đây không phải chỉ đơn thuần là cá thể nông dân, mà
phải được hiểu là các tổ chức nông dân.
Trong công cuộc xây dựng nông thôn mới, người nông dân phải tham gia từ
khâu quy hoạch, cho đến góp công, góp của và phần lớn trực tiếp lao động sản
xuất trong quá trình làm ra của cải vật chất, giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc…,
đồng thời cũng là người hưởng lợi từ thành quả của nông thôn mới. Chính vì vậy,
nông dân là chủ thể xây dựng nông thôn mới là yếu tố vừa đảm bảo cho sự nghiệp
xây dựng nông thôn mới thành công, vừa đảm bảo phát huy được vai trò tích cực
của nông dân.
3. Nguồn gốc động lực xây dựng nông thôn mới
3.1. Động lực từ công nghiệp hóa và đô thị hóa
Xây dựng nông thôn mới xã hội chủ nghĩa (XHCN) nếu chỉ dựa vào nguồn đầu
tư từ nhà nước hay chỉ tiến hành trong nội bộ nông thôn sẽ không tạo ra được động
lực cũng như tính linh hoạt, mà cần phải đặt nó trong bối cảnh phát triển thành thị
và nông thôn đồng hành với nhau, dựa trên những quan điểm hệ thống.Thực tế,
các vấn đề về nông nghiệp cần phải được giải quyết thông qua phát triển công
nghiệp, các vấn đề về nông dân phải giải quyết thông qua phi nông hóa, phát triển
nông thôn phải song hành cùng phát triển thành thị.Điều này cũng có nghĩa là việc

thành cư dân thành thị. Muốn vậy, cần thiết phải xây dựng thị trường lao động
bình đẳng giữa nông thôn với thành thị, để người nông dân có những cơ hội làm
việc bình đẳng với cư dân thành thị, đồng thời tạo điều kiện để họ có thể gia tăng
tố chất cạnh tranh trên con đường mưu cầu việc làm của mình. Do vậy, trong quá
trình xây dựng nông thôn mới XHCN, cần đẩy mạnh đầu tư cho nguồn lực lao
động nông thôn, hoàn thiện hệ thống giáo dục, phổ cập rộng rãi khoa học kỹ thuật
trong nông thôn, truyền bá rộng rãi các tư tưởng khoa học, tạo điều kiện cho nông
dân đẩy mạnh cải thiện tình hình sản xuất nông nghiệp cũng như thân phận nông
dân của chính mình. Xây dựng nông thôn mới XHCN phải lấy việc đẩy mạnh dịch
chuyển lao động nông thôn làm cơ sở, chứ không phải lấy việc cố định người nông
dân làm mục tiêu.
3.3. Động lực từ các doanh nghiệp trong lĩnh vực nông nghiệp và các tổ chức
hợp tác
Một trong những nhiệm vụ quan trọng của sự nghiệp xây dựng nông thôn mới
XHCN là phát triển hiện đại hóa nông nghiệp. Hiện đại hóa nông nghiệp ở đây phải
được hiểu là ngoài các điều kiện sản xuất hiện đại như thủy lợi, làm đất, đường sá
giao thông, viễn thông thông tin , còn bao hàm chuyên nghiệp hóa trong các doanh
nghiệp sản xuất nông nghiệp. Một khi đã thực hiện kinh doanh gia đình và phát triển
kinh tế thị trường trong nông nghiệp, thì nhất định cũng phải thực hiện chuyên nghiệp
hóa các doanh nghiệp trong lĩnh vực nông nghiệp. Đây còn là cơ sở để gia tăng sức
cạnh tranh quốc tế cho nông nghiệp. Ngoài ra, trong điều kiện kinh tế thị trường, chỉ
có sự tham gia của các tổ chức nông dân mới có thể nâng cao giá trị nông sản phẩm.
Đây chính là chức năng cũng như trách nhiệm của các tổ chức hợp tác nông dân.
Trong quá trình đẩy mạnh ứng dụng khoa học kỹ thuật trong nông thôn hay tổ chức
các hệ thống dịch vụ xã hội hóa cũng như tham gia vào sản xuất nông sản phẩm, tổ
chức đào tạo xã viên để nâng cao tố chất cho người nông dân, tổ chức hợp tác nông
dân đóng vai trò không thể thay thế.
Những lý luận trên đây vừa mang tính vĩ mô vừa mang tính vi mô. Tiếp thu tinh
hoa của nhân loại là cách làm hay và rất cần thiết nhằm đẩy nhanh sự nghiệp xây
dựng nông thôn mới trên quê hương ta./.