Biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn trong Dự án Luật Xử lý vi phạm
hành chính

Trong quá trình hình thành và phát triển pháp luật xử lý vi phạm hành chính,
Pháp lệnh xử lý vi phạm hành chính (Pháp lệnh XLVPHC) ra đời ngày 6/7/1995 là
một dấu mốc quan trọng. Lần đầu tiên trong lịch sử lập pháp Việt Nam, các biện
pháp xử lý hành chính
1
(XLHC) đặc biệt vốn được quy định rải rác trong các văn
bản pháp luật khác nhau, có hiệu lực thấp từ giai đoạn trước năm 1975 đã được
quy định trong Pháp lệnh XLVPHC năm 1995. Bên cạnh đó, Pháp lệnh còn quy
định thêm một biện pháp XLHC mới là giáo dục tại xã, phường, thị trấn. Đây là
một biện pháp XLHC có tính cưỡng chế ít nghiêm khắc nhất so với các biện pháp
XLHC khác, áp dụng chủ yếu đối với đối tượng có hành vi vi phạm nhỏ, tính chất
đơn giản, rõ ràng, không nghiêm trọng, với tinh thần không cách ly họ khỏi cộng
đồng mà ngược lại, dùng sức mạnh của cộng đồng dân cư trực tiếp tham gia giáo
dục, cảm hóa người vi phạm để họ sớm hối lỗi, sửa chữa sai lầm, trở thành công
dân tốt trong xã hội
2
. Qua 8 năm áp dụng, một số quy định về biện pháp giáo dục
tại xã, phường, thị trấn đã được sửa đổi, bổ sung trong Pháp lệnh XLVPHC năm
2002 nhưng về cơ bản, vẫn giữ đúng tinh thần của Pháp lệnh năm 1995. Tuy
nhiên, Pháp lệnh LXLVPHC hiện hành đã bộc lộ những hạn chế, bất cập, đòi hỏi
phải khẩn trương nghiên cứu, điều chỉnh nhằm đáp ứng đòi hỏi ngày càng cao của
đời sống kinh tế - xã hội của đất nước trong giai đoạn phát triển mới. Vì vậy, việc
xây dựng Luật XLVPHC là một đòi hỏi khách quan và cấp thiết. Hiện nay, Dự án
Luật đang được chỉnh lý trên cơ sở nghiên cứu tiếp thu các ý kiến góp ý. Dự kiến,
Dự án Luật này sẽ được trình Quốc hội cho ý kiến trong kỳ họp thứ 2, Quốc hội
khóa XIII với nhiều quy định mới và nhiều sửa đổi, bổ sung lớn theo quan điểm
mới phù hợp với chủ trương, đường lối của Đại hội Đảng lần thứ XI.


định trong Nghị định 163/2003/NĐ-CP không được triển khai hoặc chỉ đơn thuần
được triển khai một cách hình thức trên thực tế.
(v) Cán bộ cơ sở, điển hình là đội ngũ công an và tư pháp đều quá tải công việc
tại địa phương. Ví dụ, cán bộ tư pháp cơ sở hiện nay đảm nhận khoảng 22 đầu
việc, trong khi đó họ lại không được tập huấn nghiệp vụ, cộng với yếu tố thường
xuyên thay đổi theo nhiệm kỳ của Ủy ban nhân dân cùng với các yếu tố khác, đã
ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng và hiệu quả công tác thi hành biện pháp giáo
dục tại xã, phường, thị trấn.
(vi) Chưa có cơ chế nào được xác định rõ ràng trong việc phối hợp giữa gia
đình, người giám sát, cộng đồng và chính quyền sở tại khi thực hiện biện pháp
này.
(vii) Việc thi hành biện pháp này đạt hiệu quả không cao, mặc dù mục đích là
giáo dục, cảm hoá đối tượng ngay tại cộng đồng. Khảo sát thực tế cho thấy, địa
phương nào làm tốt thì mới chỉ quản lý đối tượng thông qua các nghiệp vụ hành
chính (định kỳ báo cáo, giám sát, phòng ngừa vi phạm, tái phạm ) còn các biện
pháp giáo dục, giúp đỡ thực sự đối tượng (tạo công ăn việc làm, đào tạo nghề, hỗ
trợ tài chính, phát triển kinh tế ) thì hầu như chưa được quan tâm đúng mức; vai
trò của các tổ chức xã hội, cộng đồng dân cư cơ sở, doanh nghiệp địa phương
còn khá mờ nhạt, nếu như không nói là hầu như đứng ngoài cuộc.
(viii) Thủ tục áp dụng và thi hành biện pháp này còn rườm rà, vi phạm các quyền
tự do dân chủ của công dân (thủ tục khi đương sự vắng mặt đi khỏi nơi cư trú qua
đêm phải xin phép, định kỳ họp kiểm điểm trước tổ dân phố ). Thủ tục áp dụng
biện pháp này chưa công khai, minh bạch; thực hiện mang tính hình thức; quyền
phát biểu ý kiến, quyền tham gia vào quá trình ra quyết định của đương sự và người
đại diện hợp pháp hầu như bị hạn chế.
(ix) Hầu hết các địa phương chưa có chính sách giải quyết việc làm cụ thể, rõ
ràng cho đối tượng đã, đang bị áp dụng biện pháp này, nên trong quá trình chấp
hành cũng như sau khi thi hành xong họ vẫn không có công ăn, việc làm ổn định.
Cộng đồng dân cư nhiều nơi còn xa lánh đối tượng; nhiều công ty, doanh nghiệp
không sẵn sàng nhận những đối tượng này vào làm việc. Đây là một trong những

trong nội dung các quy định của Dự án Luật về biện pháp này vì đó chính là nhân
tố cơ bản tạo nên “sức sống” thật sự, tạo nên ý nghĩa xã hội đối với đối tượng vi
phạm.

3. So sánh biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn giữa dự án
Luật Xử lý vi phạm hành chính với các quy định hiện hành

(i) Giữ các quy định hiện hành về thẩm quyền áp dụng biện pháp giáo dục tại
xã, phường, thị trấn của Chủ tịch Ủy ban nhân dân (UBND) xã, phường, thị trấn
và thời hạn áp dụng biện pháp này từ 03 tháng đến 06 tháng.
(ii) Sửa đổi quy định về đối tượng áp dụng biện pháp này theo hướng bỏ đối
tượng áp dụng là người bán dâm có tính chất thường xuyên từ đủ 14 tuổi trở lên có
nơi cư trú nhất định. Bên cạnh đó, Dự án Luật quy định cụ thể hóa hành vi của các
đối tượng nam trên 60, nữ trên 55 tuổi.
(iii) Trình tự, thủ tục áp dụng biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn được
sửa đổi, bổ sung theo hướng công khai, minh bạch.
Về trình tự lập hồ sơ đề nghị xem xét, áp dụng: Dự án Luật XLVPHC quy định
Trưởng Công an cấp xã nơi người đó cư trú tự mình hoặc theo đề nghị của Chủ
tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc cấp xã hoặc đại diện cơ quan, tổ chức, đơn vị dân cư
ở cơ sở lập hồ sơ. Trường hợp vi phạm do Công an cấp huyện hoặc Công an cấp
tỉnh phát hiện thì cơ quan đó tiến hành xác minh, thu thập tài liệu và lập hồ sơ đề
nghị áp dụng gửi Chủ tịch UBND cấp xã xem xét, quyết định.
Ngoài ra, nhằm bảo đảm tính công khai, minh bạch, Dự án Luật XLVPHC quy
định có sự tham gia của người bị xem xét áp dụng biện pháp xử lý hành chính,
người giám hộ, luật sư, trợ giúp viên pháp lý hoặc người đại diện hợp pháp khác
của họ. Sau khi hoàn thành việc lập hồ sơ đề nghị, cơ quan đã lập hồ sơ phải gửi
cho Chủ tịch UBND cấp xã xem xét, quyết định, đồng thời thông báo cho người bị
áp dụng, cha mẹ hoặc người đại diện của họ về việc lập hồ sơ. Những người này
được quyền đọc hồ sơ và ghi chép các nội dung cần thiết trong thời hạn 05 ngày,
kể từ ngày nhận được thông báo.

do Ủy ban Thường vụ Quốc hội quy định. Việc giao cho Toà án thẩm quyền xem
xét, quyết định áp dụng biện pháp này theo thủ tục tư pháp là hoàn toàn phù hợp
với chủ trương lớn của Đảng về cải cách tư pháp, cải cách bộ máy nhà nước trong
tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN. Tuy nhiên, đây là một vấn đề
lớn mà việc thực thi cần phải có lộ trình thích hợp sao cho có đủ thời gian để
chuẩn bị các điều kiện cần thiết. Chính vì vậy, trong giai đoạn hiện nay, Dự án
Luật vẫn nên tiếp tục kế thừa các quy định của Pháp lệnh XLVPHC về trình tự,
thủ tục xem xét, áp dụng các biện pháp XLHC. Tuy nhiên, cần phát triển, bổ sung
thêm một số nội dung mới theo hướng bảo đảm tính dân chủ, công khai, minh
bạch, công bằng, chính xác và hiệu quả, bảo đảm cho người bị xem xét, áp dụng
biện pháp XLHC có cơ hội tự mình hoặc nhờ luật sư, người đại diện hợp pháp giải
thích, biện hộ cho vụ việc của mình.
Có thể thấy, những sửa đổi trong dự án Luật XLVPHC đã thể hiện rất rõ quan
điểm chỉ đạo chung trong xây dựng Dự án Luật, đặc biệt là tính công khai, minh
bạch trong trình tự, thủ tục xem xét, quyết định áp dụng và thi hành biện pháp giáo
dục tại xã, phường, thị trấn. Bên cạnh đó, những sửa đổi theo hướng thu hẹp diện
đối tượng áp dụng và cụ thể hóa thêm về hành vi của các đối tượng áp dụng còn lại
cũng là nhân tố làm tăng thêm tính công khai, minh bạch của Dự án Luật nói chung,
biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn nói riêng; thể hiện tinh thần cải cách tư
pháp theo hướng triệt để hơn.
(1) Các biện pháp này bao gồm: giáo dục tại xã, phường, thị trấn; đưa vào trường
giáo dưỡng; đưa vào cơ sở giáo dục; đưa vào cơ sở chữa bệnh; quản chế hành
chính.
(2) Cùng với các quy định tại Pháp lệnh năm 1995, biện pháp này còn được quy
định tại Nghị định số 19/CP ngày 06/4/1996 của Chính phủ quy định chi tiết thi
hành biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn.
(3)Báo cáo số 35/PL HSHC ngày 18/01/2010 tổng kết tình hình thực hiện 08 năm
Pháp lệnh XLVPHC năm 2002 và các văn bản hướng dẫn thi hành.