BÀI 9
CUỘC ĐẤU TRANH BẢO VỆ VÀ XÂY DỰNG CHÍNH QUYỀN DÂN CHỦ
NHÂN DÂN 1945 – 1946
1. Tình hình nước ta sau cách mạng tháng Tám
1.1. Những thuận lợi
Dân tộc Việt Nam đã giành được độc lập, tự chủ và bước đầu được hưởng
những quyền lợi do chính quyền cách mạng đem lại, nên họ vô cùng phấn khởi và
sẵn sàng đứng lên để bảo vệ quyền lợi ấy.
Đảng và Nhà nước ta do Chủ tịch Hồ Chí Minh lãnh đạo giờ đây đã vững
vàng và dày dặn kinh nghiệm sau 15 năm thử thách, tôi luyện.
Hệ thống chủ nghĩa xã hội đang hình thành, phong trào cách mạng thế giới
đang phát triển mạnh mẽ đã cổ vũ nhân dân ta trong quá trình xây dựng và bảo vệ
thành quả của cách mạng.
1.2. Những khó khăn
1.2.1. Về đối nội
Ngay sau khi giành được độc lập, Chính phủ Việt Nam dân chủ cộng hòa
phải đối mặt với muôn vàn khó khăn:
* Nạn đói
Hậu quả nạn đói năm 1945 vẫn chưa khắc phục nổi. Đê vỡ do lũ lụt đến
tháng 8/1945 vẫn chưa khôi phục, hạn hán làm cho 50% diện tích đất không thể
cày cấy.
Công thương nghiệp đình đốn, giá cả sinh hoạt đắt đỏ.
Nạn đói mới có nguy cơ xảy ra trong năm 1946.
* Nạn dốt
Hơn 90% dân số không biết chữ.
Các tệ nạn xã hội như mê tín dị đoan, rượu chè, cờ bạc tràn lan.
* Ngân sách cạn kiệt
Ngân sách quốc gia trống rỗng: Còn 1.230.000 đồng, trong đó có đến một
nửa là tiền rách không dùng được.
Hệ thống ngân hàng vẫn còn bị Nhật kiểm soát.
Quân Tưởng đưa vào lưu hành đồng “Quốc tệ”, “Quan kim” làm rối loạn nền

Việt Nam giải phóng quân được củng cố và phát triển sau đó đổi tên thành vệ
quốc đoàn (9/1945) và đến tháng 5/1946 đổi thành Quân đội quốc gia Việt Nam.
Ý nghĩa:
Thắng lợi của cuộc tổng tuyển cử đã tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho Nhà
nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.
Khẳng định lòng ủng hộ son sắc của cả dân tộc đối với Đảng và Chính phủ
cách mạng trước những âm mưu chia rẽ của bọn đế quốc và tay sai.
Trên đây là những điều kiện ban đầu để Đảng và Nhà nước vượt qua được
tình thế “ngàn cân treo sợi tóc” lúc bấy giờ.
2.2. Giải quyết khó khăn về đối nội
2.2.1. Diệt giặc đói
Biện pháp trước mắt:
Chủ tịch Hồ Chí Minh đã kêu gọi đồng bào lập “hũ gạo tiết kiệm”, không
dùng gạo, ngô nấu rượu để đem cứu dân nghèo.
Tổ chức “ngày đồng tâm”, thực hiện “nhường cơm sẽ áo” để cứu đói
Biện pháp lâu dài:
Phát động phong trào thi đua tăng gia sản xuất với khẩu hiệu: “không một tất
đất bỏ hoang”, “tấc đất tấc vàng”
Củng cố đê điều, Chia ruộng cho dân cày nghèo, giảm tô 25%, bãi bỏ thuế
thân và các thứ thuế vô lý khác.
Kết quả: Đến cuối năm 1946, nền nông nghiệp được phục hồi, sản lượng
lương thực tăng lên và nạn đói được đẩy lùi.
2.2.2. Diệt giặc dốt
Ngày 08/9/1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký sắc lệnh thành lập cơ quan
Bình dân học vụ và kêu gọi nhân dân tham gia xóa nạn mù chữ.
Đến đầu tháng 3/1946, ở Bắc bộ và Bắc Trung bộ có gần 3 vạn lớp học với
81 vạn học viên, các trường tiểu học, trung học phát triển mạnh.
2.2.3. Giải quyết khó khăn về tài chính
Chính phủ đã thành lập quỹ độc lập, phát động tuần lễ vàng để kêu gọi
nhân dân tự nguyện đóng góp giúp Chính phủ.

trương hòa hoãn và tránh xung đột với quân Tưởng Giới Thạch:
+ Chấp nhận tăng thêm 70 ghế không qua bầu cử cho tay sai của Tưởng.
+ Dành 4 ghế Bộ Trưởng cho bọn Việt Quốc, Việt Cách. Cho Nguyễn Hải
Thần làm phó chủ tịch nước.
+ Chấp nhận cung cấp một phần lương thực thực phẩm cho quân Tưởng.
+ Đồng ý để Tưởng đưa đồng “Quan kim”, “Quốc tệ” vào lưu hành ở miền
Bắc.
2.3.2. Từ 28/2/1946 trở đi
Hiệp ước Hoa – Pháp và âm mưu của Pháp
Sau khi chiếm đóng Nam bộ và Nam Trung bộ, thực dân Pháp chuẩn bị mở
rộng xâm lược ra miền Bắc. Nhưng do lực lượng còn yếu (3,5 vạn), chúng không
thể đương đầu nổi với nhân dân miền Bắc và sự cản trở của 20 vạn quân Tưởng
đây.
Để có thể đưa quân ra miền Bắc một cách “hòa bình”, Pháp đã thương lượng
và ký với Tưởng Hiệp ước Hoa – Pháp vào ngày 28/2/1946 với nội dung:
+ Pháp trả lại một số quyền lợi cho Tưởng ở Trung Quốc và cho Trung Quốc
vận chuyển hàng hoá qua cảng Hải Phòng miễn thuế.
+ Tưởng đồng ý cho Pháp đưa quân ra miền Bắc thay thế Tưởng làm nhiệm
vụ giải giáp quân đội Nhật.
Mặt khác, Pháp tìm cách điều đình với Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng
hòa.
Như vậy, sau 28/2/1946, ta đang đứng trước hai con đường:
+ Hoặc chống lại thực dân Pháp ngay sau khi chúng đưa quân ra miền Bắc.
+ Hoặc tạm thời hòa hoãn với Pháp để nhanh chóng đẩy 20 vạn quân Tưởng
ra khỏi đất nước ta, sau đó mới chống lại Pháp.
Chủ trương của ta sau ngày 28/2/1946
Chính phủ của ta đã chọn giải pháp thứ hai – hòa hoãn với Pháp:
* Kí Hiệp định sơ bộ 6/3/1946
Ngày 6/3/1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh thay mặt Chính phủ ký với đại diện
Chính phủ Pháp bản Hiệp định Sơ bộ với nội dung:

[Đề thi tuyển sinh ĐH An ninh Nhân dân năm 1998]
5. Chủ trương và biện pháp của Đảng và Chính phủ ta nhằm giải quyết
những khó khăn trước mắt trong thời gian sau Cách mạng tháng Tám (9/1945 –
12/1946). [Đề thi tuyển sinh ĐH An Ninh Nhân dân năm 1998]
6. Vì sao chính phủ ta kí với chính phủ Pháp hiệp định sơ bộ 6/3/1946 và tạm
ước 14/9/1946? [Đề thi tuyển sinh ĐH An Ninh Nhân dân năm 1998]
7. Cuộc kháng chiến của nhân dân ta chống thực dân Pháp quay trở lại xâm lược ở
Nam bộ vào cuối năm 1945 đã diễn ra như thế nào? [Đề thi tuyển sinh Đại học
Huế 1998]