PORTRAIT POSE (CHÂN DUNG CÓ DÀN DỰNG) (Phần 1)

Khi chúng ta thể hiện một bức chân dung, ta hình dung ngay lập tức một
người mẫu được sắp xếp điệu bộ, được chiếu sáng, nhìn thẳng vô ống kính.
Đây là một cách tự khẳng định, nhân vật trong ảnh suy nghĩ: "Đây là tôi,
như thế này đây". Đó là một thái độ được cân nhắc, dựa trên truyền thống cũ
của các bức họa chân dung đầu tiên. Thực tế các nhiếp ảnh gia chỉ thừa kế
hội họa chân dung cổ điển mỗi khi họ thực hiện loại ảnh này.

Loại ảnh chân dung này ngụ một thỏa thuận ngầm giữa người mẫu và người
chụp. Như ta sẽ thấy xa hơn trong bài viết, tồn tại một lối khác, thoáng hơn,
ít hình thức hơn, để đạt cùng mục đích. Nhưng đây là sắp xếp một bức chân
chung tính trước, một thoản thuận giữa mẫu và người chụp. Chủ thể, chấp
nhận làm mẫu để chụp, "tòng phạm" của việc dàn dựng dù rằng không nhất
thiết phải ngoan ngoãn nghe lời. Đó là một thỏa thuận thương mại, bạn được
trả tiền để thực hiện một bức ảnh mà mẫu cho là "đẹp".

Trong ngữ cảnh này, "giống" là một từ thích đáng. Hầu như không có ngoại
lệ, bức ảnh phải cho ra kết quả phải "giống" với người được chụp. Sự phức
tạp của vấn đề nảy sinh khi cần phải biết ai quyết định sự "giống" này.
Khách hàng muốn được thể hiện theo ý họ. Đó có thể là, ví dụ, sự gợi cảm
của cơ thể, cương vị xã hội hay quyền lực. Thông thường có một nhân tố "lí
tưởng hóa" tham gia vô cuộc chơi. Ví dụ để minh họa một công bố báo cáo
hàng năm của công ty, giám đốc ban cố vấn điều hành muốn ảnh mình được
thể hiện vẻ nghiêm túc, vững chãi, đầy năng lực. Một diễn viên muốn giống
nhân vật bộ phim sắp tới của họ. Một chính trị gia muốn một hình ảnh gần
gũi, gây thiện cảm cho cử tri bất kể ông ta như thế nào.

Người chụp phải có nhiều sáng kiến khác nhau, ngay khi bạn hoàn toàn
thống nhất với mẫu trên hiệu quả mong muốn. Bạn phải, chủ quan hơn, nghĩ
tới nhiều phương pháp để đạt được nó. Người mẫu, có thể đã từng nhiều lần

điệp nhắn gửi qua nét mặt sẽ cho ta những thuận lợi đáng kể.
Thiết lập mối quan hệ với mẫu ngay lần đầu tiếp xúc, nếu là người đã có mối
quan hệ thì hãy tận dụng tối đa sự quen biết. Phần lớn các bức chân dung
được thực hiện với người lạ, nên người chụp phải toát ra vẻ đáng tin cậy.
Một thái độ rõ ràng, cuộc đối thoại đơn giản nhưng chân tình, thân thiện
luôn luôn mang lại kết quả tốt. Một vài nhiếp ảnh gia tạo mối quan hệ cưỡng
chế, điều khiển, người khác thì bông lơn, đó là những cách tiếp cận mạo
hiểm. Đừng quá đáng hóa mối liên hệ giữa mẫu và thợ chụp. Hãy trao đổi
bằng đối thoại, cử chỉ hoặc bằng ánh mắt để thử đạt được một nét biểu hiện
đẹp. Tiếp xúc bằng ánh mắt không dễ dàng khi ta luôn phải nhìn vô ống
ngắm, nhưng phải liên tục đối thoại với mẫu bằng lời nói và cử chỉ. Tiếp xúc
bằng mắt rất quan trọng, khi ta không nhắm qua ống kính, cho cảm giác
giống như khi nói chuyện phiếm với nhau. Việc sử dụng chân máy cho phép
ta nói chuyện một cách tự nhiên một khi đã canh đóng khung xong vì ta
không cần phải nhìn qua ống nhắm khi chụp nữa. Thiếu nữ Sikh trong một đám rước hàng năm ở Amristar. Ánh mắt xanh nhạt
là nét đặc biệt nhất trong khuôn mặt. Với cái khăn đội đầu xanh thẫm, nước
da sáng, cái nhìn bình thản trực tiếp vô ống kính. Không hề bộ tịch, không
bối rối ngượng ngập trong thái độ, một tấm hình chụp "sống" (prise sur le
vif: chộp lại một khoảnh khắc trong cuộc sống mà không xếp đặt trước, phản
nghĩa với loại ảnh được dàn dựng "portrait posé")