

 !"#$%"&'("!")*+,&)
-
( 5/12/2009)
Gắn với sự phát triển của nền ca khúc Cách mạng Việt Nam, hình tượng
lãnh tụ Hồ Chí Minh luôn là trung tâm, là nguồn cảm hứng sáng tạo cho nhiều hế
hệ nhạc sĩ. Trên thế giới từng có nhiều lãnh tụ vĩ đại của các dân tộc để lại dấu ấn
cho cả nhân loại, nhưng ít ai có được một khối lượng đồ sộ tác phẩm âm nhạc nói
đến như Chủ tịch Hồ Chí Minh. Suốt chặng đường lịch sử kéo dài hơn nửa thế kỷ
qua, hình tượng Bác Hồ đã nổi bật, chói sáng trong rất nhiều bài hát. Cùng với tài
năng của các nhạc sĩ, việc tạo nên thành công của những tác phẩm viết về Bác
chính là ở tình cảm sâu nặng, tự nhiên và giản dị đối với Người. Những nhạc sĩ
nổi tiếng có nhiều thành tựu trong sự nghiệp sáng tác hầu như không có ai lại
không trăn trở tư duy viết về Bác. Và họ đã để lại những tác phẩm có giá trị nhất
góp phần làm phong phú đời sống tinh thần của công chúng.
Sau ngày trở về nước qua mấy chục năm bôn ba hải ngoại (1941), Bác đã
lãnh đạo dân tộc ta trong phong trào tiền khởi nghĩa đi tới thắng lợi của Cách
mạng Tháng Tám năm 1945. Ngay từ những ngày này, có thể nói, một trong
những bài hát đầu tiên viết về Người là bài Biết ơn cụ Hồ Chí Minh của Lưu
Bách Thụ. Vừa ra đời, bài hát đã được nhân dân đón nhận nồng nhiệt bởi tính
quần chúng, dễ hát, dễ thuộc của một ca khúc thuộc thể loại chansonpopulaire
(ca khúc quần chúng): “Dân Nam ơi biết ơn cụ Hồ đời đời. Bao nhiêu năm sống
trong nguy nan điêu linh ”. Bằng âm nhạc, tác giả đã nêu bật được công đức lớn
lao của vị lãnh tụ vĩ đại đối với dân tộc và tình cảm thành kính biết ơn của toàn
dân Việt Nam dành cho Người. Chỉ sau đó một thời gian ngắn, trong những ngày
đầu “nước sôi lửa bỏng” của cuộc kháng chiến chống Pháp, Chủ tịch Hồ Chí
Minh đã cùng cả dân tộc phải đương đầu với kẻ thù trong hoàn cảnh hết sức khó
khăn. Hình ảnh vị lãnh tụ vĩ đại lại hịên ra như một đấng cứu tinh trong những ca
khúc cuả Lưu Hữu Phước, Đỗ Nhuận, Văn Cao (Cùng có tên Ca ngợi Hồ Chủ
tịch), Tô Vũ: Nhớ ơn Hồ Chí Minh, Vũ Thế Khanh: Người về là chiến thắng.

tuy sử dụng chất liệu dân ca ở 2 địa phương cụ thể nhưng có sức khái quát nhất
về việc khắc hoạ hình tượng Bác Hồ trong âm nhạc. Bởi vậy không khó hiểu khi
nó đã có sức sống mãnh liệt suốt hơn 40 năm nay. Có thể nói, không người Việt
Nam nào lại không biết và ưa thích 2 bài hát này.
Ngày 2-9 hàng năm là ngày lễ lớn của dân tộc Việt Nam. Nhưng từ năm
1969 còn mang một mốc dấu ấn lịch sử khác: ngày Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩnh
biệt chúng ta “về với thế giới người hiền”. Người ra đi để lại tổn thất không gì có
thể bù đắp đối với toàn thể dân tộc. Sự kiện này đã khiến các nhạc sĩ cho ra đời
hàng loạt bài hát thật xúc động. Có thể nói, các nhạc sĩ đã khóc Bác bằng âm
nhạc. Tiêu biểu nhất cho loạt bài này là Người là niềm tin tất thắng của Chu
Minh với lời lẽ và âm điệu mang đậm chất bi thương tưởng niệm: “Đất nước
nghiêng mình, đời đời tiếc thương. Tên Người sống mãi với non sông Việt
Nam ”. Giai điệu bài hát đã khiến người nghe xúc động không thể cầm được
nước mắt do tác giả đã nói đúng tình cảm của họ. Cùng lúc này có rất nhiều bài
khác đều chung chủ đề về Bác. Người là niềm tin tất thắng, tuy ngậm ngùi
thương tiếc nhưng phần sau của ca khúc đã sáng lên một nghị lực ý chí của người
Việt Nam, biến đau thương thành sức mạnh, quyết tâm thực hiện bằng được Di
chúc thiêng liêng của Người: “Hồ Chí Minh rạng rỡ tên Người rạng rỡ núi sông.
Vì độc lập tự do đường lên phía trước rực màu cờ sao. Hồ Chí Minh kính yêu
Người là niềm tin tất thắng sáng ngời”.
Một chi tiết độc đáo nữa liên quan đến lãnh tụ Hồ Chí Minh: Trên thế gian
này cũng có nhiều lãnh tụ lớn của nhiều quốc gia, khi từ trần được dân tộc xây
lăng tẩm, gìn giữ hài cốt. Nhưng chẳng ở đâu lại có nhiều bài hát nói về Lăng
của lãnh tụ hay người nổi tiếng như ở Việt Nam nói về Lăng của Bác. Có thể
nhắc tới khá nhiều bài tiêu biểu: Bên lăng Bác Hồ (Dân Huyền), Vào lăng viếng
2
Bác (Hoàng Hiệp), Chúng con canh giấc ngủ của Người (Nguyễn Đăng Nước),
Vầng trăng Ba Đình (Thuận Yến), Tre ngà bên lăng Bác (Hàn Ngọc Bích) Nói
đến Lăng Bác là nói đến tấm lòng biết ơn, tình nghĩa mặn nồng luôn thường trực
trong trái tim mọi người đối với Bác, mặc dù Người đã đi xa. Từ mọi miền đất

hay chúng ta, vẫn luôn mang đậm tính dân tộc trong cấu trúc giai điệu. Âm
hưởng dân gian đã toát ra khá rõ ở những bài hát đặc sắc nhất.
Cùng với chủ đề về Tổ Quốc, về Đảng, hình tượng Bác Hồ đã tạo nên sức
nặng và vẻ đẹp hoàn chỉnh của nền ca khúc Cách mạng Việt Nam. Viết về Người
vẫn luôn là nỗi trăn trở, niềm thôi thúc hào hứng đối với mọi thế hệ nhạc sĩ. Chắc
chắn trong tương lai, nền âm nhạc nước nhà sẽ còn tiếp tục cho ra đời nhiều tác
phẩm hay về vị lãnh tụ kính yêu cuả dân tộc, bởi đó luôn là nguồn cảm hứng dồi
3
dào vô tận cuả văn nghệ sĩ nói chung, giới nhạc sĩ nói riêng./.
*"./012&
 !"#$%"&'("!")*+,&)
3
(Theo Kinh tế đô thị )
KTĐT -$%"&'(""!")*
+,&)4567 #8
+ 5095:$0;)45:0#"<)
=.!!""%+>0?,*"./@
Suốt chặng đường lịch sử hơn nửa
thế kỷ qua, hình tượng Bác đã nổi bật, chói
sáng trong rất nhiều bài hát. Tạo nên thành
công của những tác phẩm này chính là ở
tình cảm tự nhiên sâu nặng, mà lại giản dị
như ruột thịt của các nhạc sĩ đối với Bác.
Những nhạc sĩ nổi tiếng có nhiều thành tựu
trong sáng tác hầu như không ai không trăn
trở về đề tài này. Và họ đã để lại những tác phẩm giá trị góp phần làm phong phú
đời sống tinh thần của công chúng.
Ngay từ những ngày tiền khởi nghĩa, một trong những bài hát đầu tiên viết
về Người là “Biết ơn cụ Hồ Chí Minh” của Lưu Bách Thụ. Vừa ra đời, bài hát đã
được đón nhận nồng nhiệt bởi tính quần chúng, dễ hát, dễ thuộc. Bằng âm nhạc,

nhạc. Tiêu biểu là bài “Người là niềm tin tất thắng” (Chu Minh) với lời lẽ và âm
điệu mang đậm chất tưởng niệm: “Đất nước nghiêng mình, đời đời tiếc thương
tên Người sống mãi với non sông Việt Nam”. Cùng lúc này có rất nhiều bài khác
đều chung chủ đề tưởng niệm Bác nhưng chỉ có bài của Chu Minh là sống mãi
đến ngày hôm nay. Bởi bài hát tuy ngậm ngùi thương tiếc nhưng phần sau của ca
khúc đã sáng lên một nghị lực ý chí của người Việt Nam, biết biến đau thương
thành sức mạnh, quyêt tâm thực hiện bằng được Di chúc thiêng liêng của Người.
Sự thật là cũng có nhiều lãnh tụ của nhiều quốc gia, khi từ trần được dân tộc xây
lăng tẩm, gìn giữ hài cốt, nhưng chẳng ở đâu lại có nhiều bài hát liên quan đến
lăng Bác như ở Việt Nam. Nào “Bên lăng Bác Hô” (Dân Huyền), “Vào lăng
viếng Bác” (Hoàng Hiệp), “Chúng con canh giấc ngủ của Người” (Nguyễn Đăng
Nước), “Vầng trăng Ba Đình” (Thuận Yến)… Điều này đủ nói lên giá trị thiêng
liêng của lãnh tụ trong tâm linh mỗi người dân - một giá trị thật tự nhiên giản dị.
Bác càng đi xa, càng trở nên gần gũi với mọi người dân, cho nên hình
tượng Bác trong những bài hát càng về sau, càng bớt đi lối ca ngợi trang nghiêm,
mà thiên về bộc lộ tình cảm quyết tâm của các thế hệ thực hiện di chúc và noi
theo đức độ của Bác. Các nhạc sĩ đã hoá thân thành bộ đội, nông dân, người
vùng cao, Tây Nguyên, mọi miền nước nhà để hát về Bác. Có cảm giác khi nghe
những bài hát này như là Bác vẫn còn ở giữa cuộc đời, vẫn cùng các cháu thiếu
nhi vui trung thu hàng năm, vẫn chúc Tết giao thừa, vẫn bắt nhịp bài ca kết
đoàn Đó chính là tài năng đáng ghi nhận của giới nhạc sĩ đã làm cho hình
tượng Bác luôn sống động, vĩnh hằng. Trong thành tựu chung, không thể không
ghi nhận thành công của một số nhạc sĩ: Thuận Yến, Phạm Tuyên, Văn An, Lưu
Hữu Phước, Huy Thục.
Cùng với chủ đề về Tổ quốc, Đảng, hình tượng Bác Hồ đã tạo nên sức
nặng và vẻ đẹp hoàn chỉnh cho ca khúc cách mạng Việt Nam. Viết về Người đến
giờ vẫn là niềm thôi thúc đối với nhiều nhạc sĩ. Thế nên công chúng vẫn có thể
hy vọng được nghe những bài hát mới, hay về Bác trong tương lai.
Thôn Ca
AB"#8+$%"&'("+,&)

Khi quê hương còn chìm nổi, Người đã lên tàu đi xa
Khi tôi còn là hạt bụi, Người đã lên tàu đi xa
Khi bến Nhà Rồng đầy nước mắt, bước chân Bác đặt chốn này…”
Những cặp câu đối lập nhau, liên tiếp được nhạc sĩ Phạm Minh Tuấn sử
dụng: “Khi tôi còn/ Người đã; / Khi quê hương còn / Người đã; / Khi bến Nhà
Rồng / bước chân Bác ” như muốn nhấn mạnh thêm tầm nhìn, vai trò của
Hồ Chủ tịch trước vận mệnh đất nước. Quả thực, vào thời điểm ấy, cả dân tộc
đang trong vòng nô lệ với bao kiếp người cơ cực, lầm than. Nhưng làm thế nào
đây? Sự ra đi của Bác chính là một câu trả lời. Bởi vì sau hơn 30 năm “đi vào thế
giới”, Bác Hồ của chúng ta đã “tìm đường đi cho dân tộc theo đi”. Hơn ai hết,
chính “Bác đã là người đi trước, khai rừng băng sông mở lối” đem lại tự do và
ánh sáng cho muôn đời.
Với ý nghĩa như vậy, tầm vóc của Bác thật lớn lao, vĩ đại. Cùng trong
mạch nguồn suy tưởng này, từ hiện thực nghe hát đò đưa xứ Nghệ, nhạc sĩ An
Thuyên đã khéo dựng lên một khung cảnh sinh động, giàu tính biểu tượng, ước lệ
nhưng chân thực về tâm hồn, tình cảm: “Đêm trăng lên nghe tiếng đò đưa ngân
rất gần, nhớ chuyện Người thuở xa xưa…/ Tuổi ấu thơ Bác đã đi suốt chiều dài
6
câu đò đưa. Tuổi ấu thơ Bác đã sống suốt chiều rộng câu dân ca / Nay hát câu
đò đưa, thấy đời đẹp mênh mang, càng nhớ Bác, nhớ ơn Người sâu nặng quê
hương”. Và hình ảnh Người trong cơn bão táp của 2 cuộc chiến tranh vệ quốc
cũng thật ấn tượng, sắc nét qua hàng loạt những ca khúc mang đậm sắc màu sử
thi lớn lao, kỳ vĩ. Người được ví như “ánh thái dương”, “đuốc lửa thiêng” hay
“màu xanh bất tử” (“Trông cây lại nhớ đến Người” - Đỗ Nhuận) mang ý nghĩa
kết tinh dáng hình xứ sở, non nước ngàn năm. Nguyễn Tài Tuệ quả rất thần tình
khi khám phá: “Suối reo dưới chân Người qua/ Đất rung tiếng ca nở hoa tháng
Tám/ Bát cơm mong chờ người già ước mơ/ Líu lo i tờ môi đọng trẻ thơ/ Bác
ơi! Tóc sương bạc phơ/ Núi cao, suối sâu, thủ đô yêu dấu/ Khuổi Nậm còn vang
lời ca mong nhớ Người”. Đúng là một không gian nghệ thuật cách mạng với núi
đèo, sông suối, với bước chân Người qua. Tưởng như lời ca cũng “vắt vẻo lưng

7
yêu thương đối với muôn người ấy, tình cảm của Bác dành cho thiếu nhi vẫn
nồng nàn nhất, như điều nhạc sĩ Phong Nhã thể hiện: “Ai yêu nhi đồng bằng Bác
Hồ Chí Minh?”. Một câu hỏi, nhưng chỉ là cái cớ để tìm ra lời đáp: Bác Hồ luôn
yêu thương các cháu thiếu niên, nhi đồng. Mượn “mơ” để nói thực, nhạc sĩ Xuân
Giao cũng vô cùng tinh tế với giấc mơ trẻ thơ: “Đêm qua em mơ gặp Bác Hồ/
Râu Bác dài, tóc Bác bạc phơ/ Em âu yếm hôn lên má Bác/ Bác gật đầu, Bác
khen em ngoan/ Bác mỉm cười, Bác khen em ngoan…”. (“Đêm qua em mơ gặp
Bác Hồ”). Người nghe cảm nhận trong câu hát hình ảnh một vị lãnh tụ dành
muôn vàn tình yêu thương cho các cháu thiếu nhi: nụ cười hồn nhiên, ánh mắt
trìu mến, tấm lòng Bác trong trái tim trẻ thơ là di sản tinh thần vô giá, không phai
nhạt.
Song có lẽ đẹp hơn cả, là hình ảnh của một ngày về chiến thắng, xúc động,
hào hùng - Người được nhắc tới như biểu tượng của sum họp, kết đoàn khi
“Tiếng hát từ thành phố mang tên Người” được cất lên: “Từ thành phố này,
Người đã ra đi. Bao năm ước mong đón Bác trở về. Trong chiến dịch này, Bác
đã cùng về với những đoàn quân. Bác vẫn đến từng nhà thăm các cụ già, cầm
tay chúng con Bác bắt nhịp bài ca kết đoàn ” (Cao Việt Bách).
Lời ca reo vui ! Với khúc ca ấy, người nhạc sĩ đặt những âm thanh cuối
cùng góp phần hoàn thiện chân dung lãnh tụ. Bài hát vẫn là sản phẩm của trí
tưởng tượng, của niềm rung động sâu xa, nhưng rất tự nhiên, hợp lý như một sự
thật không thể nào khác, bởi Cao Việt Bách hiểu được nét đặc sắc nhất trong tâm
hồn, trong cuộc đời Bác: “Cả đời Người là của nước non”
Không còn nghi ngờ gì nữa, dòng ca khúc viết về Người - Hồ Chí Minh là
gia tài âm nhạc quý báu của nhiều thế hệ các nhạc sĩ Việt Nam. Và cũng không
thể phủ nhận, muốn biết về Người đã có hàng ngàn, hàng vạn trang viết. Nhưng
thử hỏi, có gì đẹp hơn những tiếng hát, lời ca? Có hình tượng nào đẹp hơn Người
- Hồ Chí Minh vĩ đại? Hỏi, tức là ta đã trả lời!
 !"#$%DE:+"&F>G<
H

_X&+#AB"X"A&GQ0a`@
Trong bài hát của Lưu Hữu Phước, sau nét nhạc mở đầu trang trọng hào
sảng, giai điệu bật lên bằng một quãng 6 tới nốt cao nhất, ứng với ba từ "Hồ Chí
Minh", nêu bật hình tượng Bác trong nền cờ Ðảng, cờ nước. Ðây là một thí dụ
tiêu biểu về việc ca từ và giai điệu gắn kết để xây dựng hình tượng Bác với
Ðảng.
Hình tượng Bác Hồ đã đi vào các thể loại âm nhạc từ hành khúc Bác vẫn
cùng chúng cháu hành quân của Huy Thục đến dân ca Trông cây lại nhớ đến
Người của Ðỗ Nhuận, trong những bản tình ca Những bông hoa trong vườn Bác
của Văn Dung và trong những khúc tráng ca Người là niềm tin tất thắng của Chu
Minh
Ðặc biệt, giới nhạc sĩ Việt Nam còn ghi đậm trong ký ức hình ảnh Bác Hồ
bắt nhịp Bài ca kết đoàn. Ðó là ngày 3-9-1960 tại Công viên Bách Thảo - Hà
Nội. Bác Hồ đến dự buổi biểu diễn chào mừng thành công Ðại hội lần thứ III của
Ðảng. Trước hàng nghìn quần chúng nhân dân Thủ đô và khách quốc tế, Bác đã
nhanh nhẹn bước lên sân khấu và cầm đũa chỉ huy Dàn nhạc giao hưởng và Dàn
hợp xướng hát vang Bài ca Kết đoàn. Hình ảnh Bác Hồ bắt nhịp Bài ca Kết đoàn
đã được nhà nhiếp ảnh Lâm Hồng Long ghi lại và mãi mãi trở thành biểu tượng
tinh thần đoàn kết dân tộc, đoàn kết quốc tế, biểu tượng của Văn hóa Việt Nam,
Âm nhạc Việt Nam.
Dưới ánh sáng của Nghị quyết Trung ương V (khóa VIII) và Nghị quyết
23 của Bộ Chính trị về việc "Tiếp tục xây dựng và phát triển Văn học Nghệ thuật
trong thời kỳ mới", thiết thực hưởng ứng cuộc vận động sáng tác các tác phẩm
Văn học nghệ thuật về đề tài Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí
Minh, trong những năm gần đây đã có hàng trăm tác phẩm âm nhạc mới ra đời,
9
có thể kể đến Hành khúc Hồ Chí Minh của nhạc sĩ Nguyễn Ðức Toàn, Nước non
tên Người của nhạc sĩ Chu Minh, Bản hợp xướng phổ thơ của Bác Nhật ký trong
tù của Nguyễn Văn Nam
Có thể khẳng định, đề tài về Bác Hồ, về Ðảng mãi là nguồn cảm xúc

Sao vàng phấp phới ánh hồng sáng tươi/Toàn Việt Nam đón chào ngày
mới/Hồ Chí Minh dắt toàn dân chúng ta/Vững bền tranh đấu cho đời chúng ta.
("Ca ngợi Hồ Chủ tịch" của Lưu Hữu Phước).
Hay như: Bừng sáng ánh sao vàng trên lá cờ/Hồ Chí Minh thân yêu của
dân.
("Ca ngợi Hồ Chủ tịch" của Ðỗ Nhuận).
5
Nguồn: Báo Người Hà Nội, file:///C:/DOCUME~1/THYNGO~1/LOCALS~1/Temp/News-12282.html
10
Trong bài hát của Lưu Hữu Phước, sau nét nhạc mở đầu trang trọng hào
sảng, giai điệu bật lên bằng một quãng 6 tới nốt cao nhất, ứng với ba từ "Hồ Chí
Minh", nêu bật hình tượng Bác trong nền cờ Ðảng, cờ nước. Ðây là một thí dụ
tiêu biểu về việc ca từ và giai điệu gắn kết để xây dựng hình tượng Bác với
Ðảng.
Hình tượng Bác Hồ đã đi vào các thể loại âm nhạc từ hành khúc Bác vẫn
cùng chúng cháu hành quân của Huy Thục đến dân ca Trông cây lại nhớ đến
Người của Ðỗ Nhuận, trong những bản tình ca Những bông hoa trong vườn Bác
của Văn Dung và trong những khúc tráng ca Người là niềm tin tất thắng của Chu
Minh
Ðặc biệt, giới nhạc sĩ Việt Nam còn ghi đậm trong ký ức hình ảnh Bác Hồ
bắt nhịp Bài ca kết đoàn. Ðó là ngày 3-9-1960 tại Công viên Bách Thảo - Hà
Nội. Bác Hồ đến dự buổi biểu diễn chào mừng thành công Ðại hội lần thứ III của
Ðảng. Trước hàng nghìn quần chúng nhân dân Thủ đô và khách quốc tế, Bác đã
nhanh nhẹn bước lên sân khấu và cầm đũa chỉ huy Dàn nhạc giao hưởng và Dàn
hợp xướng hát vang Bài ca Kết đoàn. Hình ảnh Bác Hồ bắt nhịp Bài ca Kết đoàn
đã được nhà nhiếp ảnh Lâm Hồng Long ghi lại và mãi mãi trở thành biểu tượng
tinh thần đoàn kết dân tộc, đoàn kết quốc tế, biểu tượng của Văn hóa Việt Nam,
Âm nhạc Việt Nam.
Dưới ánh sáng của Nghị quyết Trung ương V (khóa VIII) và Nghị quyết
23 của Bộ Chính trị về việc "Tiếp tục xây dựng và phát triển Văn học Nghệ thuật

Nhân kỷ niệm 40 năm ngày Bác đi xa (2/9/1969 - 2/9/2009) và 40 năm
thực hiện Di chúc của Bác, HNHN trích đăng ba bài thơ hay nhất của Tố Hữu
viết về Bác Hồ muôn vàn kính yêu.
SÁNG THÁNG NĂM
Vui sao một sáng tháng Năm
Đường về Việt Bắc lên thăm Bác Hồ
Suối dài xanh mướt nương ngô
Bốn phương lồng lộng thủ đô gió ngàn
Bác kêu con đến bên bàn
Bác ngồi Bác viết nhà sàn đơn sơ
Con bồ câu trắng ngây thơ
Nó đi tìm thóc quanh bồ công văn
Lát rồi, chim nhé, chim ăn
Bác Hồ còn bận khách văn đến nhà
Bàn tay con nắm tay cha
Bàn tay Bác ấm vào da vào lòng.
Bác ngồi đó, lớn mênh mông
Trời xanh, biển rộng, ruộng đồng, nước non
Bác Hồ, cha của chúng con
Hồn của muôn hồn
Cho con được ôm hôn má Bác
Cho con hôn mái đầu tóc bạc
Hôn chòm râu mát rượi hoà bình!
Ôi cái tên kính yêu: Hồ Chí Minh!
Trong sáng lòng anh xung kích
Nửa đêm bôn tập diệt đồn
Vững tay người chiến sĩ nông thôn
Bắt sỏi đá phải thành sắn gạo
Anh thợ, má anh vàng thuốc pháo
Cánh tay anh dày sẹo lửa gang

Người là Cha, là Bác, là Anh
Quả tim lớn lọc trăm dòng máu nhỏ
Người ngồi đó, với cây chì đỏ
Vạch đường đi, từng bước, từng giờ
Không gì vinh bằng chiến đấu dưới cờ
Đảng chói lọi, Hồ Chí Minh vĩ đại!
Con nhớ hết mỗi lời Người dạy:
Kháng chiến gian nan, kháng chiến trường kỳ
Bác bảo đi, là đi
Bác bảo thắng, là thắng
Việt Nam phải tự do
Thế giới phải hoà bình!
Chúng con chiến đấu hy sinh
Tấm lòng son sắt, đinh ninh lời thề.
Bắt tay Bác tiễn ra về
Nhớ hoài buổi sáng mùa hè chiến khu
Việt Bắc, Tháng 5-1951
13
BÁC ƠI!
Suốt mấy hôm rày đau tiễn đưa
Đời tuôn nước mắt, trời tuôn mưa
Chiều nay con chạy về thăm Bác
Ướt lạnh vườn rau, mấy gốc dừa!
Con lại lần theo lối sỏi quen
Đến bên thang gác, đứng nhìn lên
Chuông ôi chuông nhỏ còn reo nữa?
Phòng lặng, rèm buông, tắt ánh đèn!
Bác đã đi rồi sao, Bác ơi!
Mùa thu đang đẹp, nắng xanh trời
Miền Nam đang thắng, mơ ngày hội

14
Nghìn thu nhớ Bác biết bao nhiêu?
Ra đi, Bác dặn: "Còn non nước "
Nghĩa nặng, lòng không dám khóc nhiều
Bác đã lên đường nhẹ bước tiên
Mác - Lênin, thế giới Người hiền
ánh hào quang đỏ thêm sông núi
Dắt chúng con cùng nhau tiến lên!
Nhớ đôi dép cũ nặng công ơn
Yêu Bác, lòng ta trong sáng hơn
Xin nguyện cùng Người vươn tới mãi
Vững như muôn ngọn dải Trường Sơn.
Hà Nội, 6-9-1969

THEO CHÂN BÁC
Nhớ lời Di chúc, theo chân Bác
Tháng năm ơi, có thể nào quên
Hàng bóng cờ tang thắt dải đen
Rủ giữa lòng đau. Ta nhớ mãi
Cuộc đời như ngọn lửa đầu tiên.
Tôi viết bài thơ mừng thọ Bác
Năm nay vừa tuổi tám mươi tròn
Chắc như thường lệ. Người đi vắng
Để mọi lời ca tặng nước non.
Tôi viết bài thơ cho các con
Mai sau được thấy Bác như còn
Phơ phơ tóc bạc, chòm râu mát
Đôi dép mòn đi, in dấu son.
Xin nhớ từ đây, nhớ lại ngày
Bác Hồ từ giã cõi hôm nay

Hình tượng Hồ Chí Minh trong thơ Chế Lan Viên
7

Thứ sáu, 16 Tháng 5 2008 21:07
Nhà thơ Chế Lan Viên dành nhiều không gian
và thời gian trong đời thơ của mình để viết về Chủ
tịch Hồ Chí Minh. Cảm xúc thẩm mỹ cùng trí tuệ sắc
sảo của Chế Lan Viên đã làm nổi bật hình tượng
người chiến sĩ cách mạng, lãnh tụ thiên tài. Đồng
thời, thơ Chế Lan Viên đã diễn đạt khá trọn vẹn lòng
yêu kính của nhà thơ đối với anh hùng giải phóng dân
tộc, danh nhân văn hóa kiệt xuất thế giới - Hồ Chí
Minh.
Thiên về triết luận, thơ Chế Lan Viên là sự đúc
kết rất đặc sắc những phát hiện tài tình nhiều khía
cạnh trong phẩm chất cao quý của Chủ tịch Hồ Chí
Minh. Nhà thơ khẳng định vai trò quyết định vận
mệnh đất nước, vận mệnh dân tộc của Bác Hồ: Mà
hình đất nước hoặc còn hoặc mất/ Sắc vàng nghìn xưa, sắc đỏ tương lai/ Thế đi
đứng của toàn dân tộc/ Một cách vinh hoa cho hai mươi lăm triệu con người…
Hình tượng Bác Hồ trong thơ Chế Lan Viên được khắc họa với nhiều góc độ, từ
tinh thần yêu nước, bước phát triển tư tưởng, đường lối cách mạng và tâm hồn
nhân ái mênh mông của Người. Từ người thanh niên Việt Nam yêu nước thương
nòi bôn ba “Hỏi khắp bóng cờ châu Mỹ, châu Phi/ Những đất tự do, những trời
nô lệ” để thấy con đường cách mạng đang tìm đi, Bác đã sống “đời bồi tàu lênh
7
Nguồn: http://baoquangnam.com.vn/van-hoa-van-nghe/tac-gia-tac-pham/12300-hinh-tuong-ho-chi-minh-trong-
tho-ch
Các đại biểu dự Đại
hội toàn quốc lần thứ III,

trang sử lớn cho đời.
Biểu hiện sáng rõ nhất trong thơ Chế Lan Viên về những khía cạnh cao
quý của Bác chính ở nội dung của mỗi bài thơ mang nhiều tầng ý nghĩa tạo nên
sự đồng điệu kỳ diệu trước một hình tượng lớn lao. Niềm xúc động trước những
giá trị của các quan hệ giữa Hồ Chủ tịch và con đường cách mạng, với nhân dân
và tình thương chứa đựng trong những tứ thơ giàu sức gợi. Bác Hồ là khí hậu
thanh cao, ngọn lửa tuyệt vời. Con đường cách mạng của Người là Mác - Lênin
cùng với Hùng Vương đã làm nên sự thống nhất hình của Đảng lồng trong hình
của Nước vì mục đích Giặc nước đuổi xong rồi. Trời xanh thành tiếng hát/
Nước Việt Nam nghìn năm Đinh, Lý, Trần, Lê/ Thành nước Việt nhân dân trong
mát suối/ Mái rạ nghìn năm hồng thay sắc ngói/ Những đời thường cũng có
bóng hoa che. Với nhân dân, Người thương tiếng rao bánh đêm khuya con trẻ/
Thương người Mán trên non cao sương buốt đêm dày/ Thương hè đến, phố
phường chật chội/ Dân còn phải ra ngủ hè lắm muỗi/ Thương người mẹ đông
con gánh nước đi xa, qua cả cánh đồng/ Về đến nơi, nước còn lại nửa thùng/
Thương cảnh thiếu bánh tét, bánh chưng trên bàn thờ Tết đến/ Thương bàn tay
thương binh không mọc lại rồi Và, nhà thơ nhấn mạnh tình cảm của Người với
17
đồng bào miền Nam: Mười bốn triệu nhân dân miền Nam, Bác thương không sót
một người nào/ Ai gian khổ nhất thì Người thương mến nhất.
Thơ Chế Lan Viên trở thành tiếng nói và tình cảm chung của người Việt
Nam và bạn bè khắp năm châu khi nhắc đến phong cách giản dị của Hồ Chủ tịch:
Người chẳng có gì riêng/ Dép một đôi, áo quần vài bộ/ Người sống trong một
ngôi nhà gỗ/ Không chạm trổ rắn rồng hoa lá/ Bữa ăn đạm bạc cá kho với lại
dưa cà/ Rau trong vườn Người đã tăng gia/ Cái quạt mát làm bằng lá cọ. Có một
phát hiện khá thú vị khác về sự giản dị và khiêm tốn của Hồ Chủ tịch khi nhà thơ
đọc văn Người: Bác viết cho người mù chữ nghe và hiểu được/ Không có gì quý
hơn tự do, độc lập/ Bác muốn nhân dân cầm trên tay không nặng lắm tuổi tên
Người/ Người ký X.Y.Z, C.B như nhân dân ký Lúa, Xoài. Những phẩm chất cao
quý ấy của Bác Hồ đã hội tụ thành nguồn ánh sáng từ buổi đầu cách mạng đến

8
Nguồn: http://www.vocw.edu.vn/content/m11040/latest/
18
Viễn Phương thể hiện trong bài Viếng lăng Bác. Bài thơ không những chỉ thể
hiện dòng cảm xúc trào dâng của nhà thơ mà còn thể hiện hình tượng lãnh tụ Hồ
Chí Minh bằng những hình ảnh vừa quen thuộc, vừa giàu sức khái quát, vừa lung
linh gợi cảm. Bằng cảm xúc chân thực và ngôn ngữ thơ gợi cảm, Viễn Phương
đã nói hộ chúng ta một chân lý: Bác Hồ vĩ đại sống mãi trong lòng nhân dân ta.
Bài thơ ra đời năm 1976, khi lần đầu tiên sau giải phóng miền Nam, Viễn
phương ra thăm Lăng Bác. Bài thơ rất ngắn gọn, súc tích nhưng có sức gợi tạo
nên sự xúc động cho người đọc. Ngôn ngữ thơ tuôn trào theo theo dòng cảm xúc
chân thành, tha thiết.
Mở đầu bài thơ, Viễn Phương đã bày tỏ ngay tình cảm sâu nặng, ruột thịt
của mình bằng câu thơ giản dị: Con ở miềm Nam ra thăm lăng Bác.
Tình cảm giữa miền Nam và Bác Hồ luôn luôn là tình cảm ruột thịt “Bác
nhớ miền Nam nỗi nhớ nhà” (Tố Hữu) và tình cảm của miền Nam đối với Bác
cũng là tình cảm nhớ mong da diết “Miền Nam mong Bác nỗi mong cha” (Tố
Hữu). Tự đáy lòng của người con đến thăm cha, Viễn Phương nói với Bác: Con
ở miền Nam…. Câu thơ giản dị nhưng bao hàm một ý nghĩa lớn. Trong tim Bác
và trong tim miền Bắc, Miền Nam luôn luôn là nỗi đau chia cắt, nỗi nhớ thương,
là niềm tự hào, là biểu tượng anh hùng, bất khuất, dũng cảm, kiên cường, là
thành đồng Tổ Quốc… Giờ đây, nhà thơ mang theo cả niềm tự hào đó của đồng
bào miền Nam để đến với Bác.
Hình ảnh đầu tiên trong lăng làm nhà thơ xúc động là hình ảnh hàng tre:
Đã thấy trong sương hàng tre bát ngát
Ôi! Hàng tre xanh xanh Việt Nam
Bão táp mưa sa đứng thẳng hàng
Hàng tre bát ngát cuốn hút cảm xúc của nhà thơ. Qua hình ảnh hàng tre
quen thuộc tác giả gửi gắm một ý nghĩa tượng trưng nhằm ca ngợi Bác, ca ngợi
dân tộc. Chắc rằng, cũng như mọi người Việt Nam, trong tâm khảm nhà thơ, cây

lên Bác.
Ngày ngày… ngày ngày …, thời gian không ngừng trôi và lòng người Việt
Nam không bao giờ nguôi tình cảm nhớ thương, yêu quí, kính trọng đối với Bác.
Đặc biệt xúc động là khi vào trong lăng, thấy Bác nằm nghỉ, nhà thơ sững
sờ, nghẹn ngào, đau đớn:
Bác nằm trong giấc ngủ bình yên
Giữa một vầng trăng sáng dịu hiền,
Vẫn biết trời xanh là mãi mãi,
Mà sao nghe nhói ở trong tim
Bác nằm đó như đang trong giấc ngủ bình yên sau bảy mươi chín mùa
xuân không hề nghỉ. Từ ánh điện mờ ở trong lăng, nhà thơ liên tưởng đến một
hình ảnh rất đẹp: vầng trăng sáng dịu hiền. Hình ảnh đó đã đưa người đọc vào
một thế giới huyền diệu, trong sáng và thanh khiết; càng gợi ta nghĩ đến tình yêu
thiên nhiên, yêu trăng nồng nàn của Bác. Vầng trăng kia đã bao lần sáng lên
trong thơ Người. Cả khi trong ngục: “Người ngắm trăng soi qua cửa sổ, trăng
nhòm khe cửa ngắm nhà thơ”. Cả những khi bận rộn việc nước việc quân, Bác
vẫn thấy “trung thu trăng sáng như gương”, “rằm xuân lồng lộng trăng soi”,
“trăng ngân đầy thuyền”, “trăng vào cửa sổ đòi thơ”, “trăng lồng cổ thụ bóng
lồng hoa…” Giờ đây, Bác nằm đó, trong giấc ngủ bình yên, giữa vầng trăng sáng
dịu hiền. Vẫn biết rằng Bác như trời xanh, mãi mãi sống trong sự nghiệp của
chúng ta. Nhưng con tim nhà thơ đau đớn vô cùng khi đứng trước Người. Mà sao
nghe nhói ở trong tim, chỉ một chữ nhói cũng đủ nói lên nỗi quặn đau, thương
nhớ không gì bù đắp được vì mất Bác, vì nỗi thiếu vắng Bác.
Và nỗi đau không còn kìm ném được nữa, nó trào lên dữ dội khi nhà thơ
chia tay với Bác:
Mai về miền Nam, thương trào nước mắt
Muốn làm con chim hót quanh lăng
Muốn làm bông hoa toả hương đâu đây
20
Muốn làm cây tre trung hiếu chốn này.

hàng triệu trái tim Việt Nam từ 1976 đến nay.
 !"#$%R+Z&+,&) 
u

14:53 | 19/05/2004
$%+>0Z&./:U&"A&>R+Z&+,&)O[O*+4
"]K+O6U:"<"0R"OK+Ovv+, !"#@!"!"wx)
"A&ZE+v05R.y9'84$;$ZF:)?1N0F9EKOh+FV+K+&
YF/O*+"A&U;R"@
9
Nguồn: !%+,z<R.<+,&)4
w{||}}}@"wF@%$@F|"wF|%U05~.|~}.|~}.L~&+5@&.wP•"%€+U•C‚-ƒt„"€+U•-f3‚33…'†PPw‡Lƒ‡
21
Ai sáng tác về Bác Hồ đều thấy đây là đề tài khó, vì Bác là biểu tượng cao
nhất của nhân cách và tâm hồn Việt Nam, tích tụ mọi tinh hoa của dân tộc và
thời đại.
Chân dung Bác Hồ được đưa vào tem thư (con tem đầu tiên do họa sĩ
Nguyễn Sáng sáng tác năm 1945 đã là niềm tự hào của ngành Bưu chính) như
một thông điệp của nhân dân Việt Nam công bố cả thế giới chân dung vị lãnh tụ
dân tộc mình, đánh dấu một giai đoạn lịch sử của đất nước.
Năm 1946, họa sĩ Tô Ngọc Vân, Nguyễn Đỗ Cung được Hội Văn hóa cứu quốc
cử vào Bắc Bộ Phủ xin vẽ Bác. Trong bức sơn dầu nổi tiếng Hồ Chủ tịch làm
việc ở Bắc Bộ Phủ (1946) họa sĩ Tô Ngọc Vân đã thể hiện sinh động chân dung
của Người mang dấu ấn của nhiều năm bôn ba gian khổ hoạt động cách mạng.
Đó là hình ảnh Bác với dáng người gầy, trong bộ kaki, gương mặt trầm tư đang
dồn tâm trí đến vận mệnh đất nước. Với bút pháp khỏe, họa sĩ đã tạo được một
bức tranh có sức truyền cảm mạnh.
Họa sĩ Nguyễn Đỗ Cung ở khu V, trong hoàn cảnh khó khăn của kháng chiến
cũng đã dùng thể loại khắc gỗ để sáng tác bức tranh nổi tiếng Bác Hồ năm 1946.
Ở bức khắc gỗ này chân dung Bác được thể hiện chiều nhìn nghiêng. Đây là một

của mình trên nền tấm lụa - một chiến lợi phẩm ở Giồng Dừa (4-1947).
Hình tượng Bác còn được nhiều họa sĩ sáng tạo qua thể loại tranh cổ động.
Họa sĩ Nguyễn Thụ và Huy Oánh với bức Bác vẫn cùng chúng cháu hành quân;
Họa sĩ Quang Phòng thể hiện Đời đời nhớ ơn Bác Hồ. Họa sĩ Lê Huy Trấp đã
dùng lối vẽ nét trắng hình Bác lên nền sẫm, khắc họa đậm nét hình Bác qua tiếng
nói của đồ họa. Với thể loại tranh ghép mảnh phác thảo, Lê Hải Anh và tập thể
trường Đại học Nghệ thuật Huế thể hiện hình tượng Bác đang chỉ huy dàn nhạc
và dàn hợp xướng
Một sự kiện gây ngạc nhiên cho công chúng yêu hội họa là phòng tranh
của họa sĩ Phạm Lung gồm 28 bức tranh chân dung Bác Hồ (khổ lớn 1,6m x
1,6m, chất liệu sơn dầu). Triển lãm kéo dài một tháng do Hội Mỹ thuật Việt Nam
và Bảo tàng Hồ Chí Minh phối hợp tổ chức nhân kỷ niệm 110 năm ngày sinh của
Người.
Bác Hồ vô vàn kính yêu của chúng ta đã đi xa, nhưng sự nghiệp của Người
và cả những tác phẩm nghệ thuật sáng tác về hình tượng Người luôn được lưu
giữ trong bảo tàng, lưu giữ trong lòng các họa sĩ, trong mỗi trái tim của nhân dân
Việt Nam.
Nguyễn Chơn Hiền
(Báo Bình Định
W<+";y"'+.!*%,0aF> !"
-‚
"Lời Người lời của nước non" là vở diễn thành công nhất từ trước tới nay
trong số các vở diễn về hình tượng Bác Hồ mà Nhà hát Dân ca Nghệ An dàn
dựng. Cảm động nhất là đồng bào các dân tộc vùng cao từ chiều đã ra sân bãi đặt
ghế, giữ chỗ ngồi để khi xem diễn "được gần Bác, nhìn thấy Bác rõ hơn".
10
Nguồn: Sân khấu, http://sankhauvietnam.com.vn/Story/nhanvat/2009/5/2485.html
23
Vở diễn "Lời Người lời của nước non" (kịch bản: Vũ Hải, chuyển thể
dân ca: An Ninh; chỉ đạo dàn dựng: NSƯT Hồng Lựu; chỉ đạo nghệ thuật:

hát phải huy động cả hai đoàn biểu diễn nhưng vẫn không đáp ứng được nhu cầu
cho những bản hợp đồng biểu diễn dài ngày.
Vở diễn ngược lên Tây Bắc, Đông Bắc, vào tận miền Trung - Tây Nguyên,
Nam Bộ và tới hầu khắp các quân khu, quân đoàn, các lực lượng CAND… phục
vụ cuộc vận động Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh.
Rất đông công chúng đã không kìm nén nổi nước mắt khi Bác Hồ (NSƯT
An Phúc, Hồng Dương thể hiện) xuất hiện trên sân khấu. Cảm động nhất là đồng
bào các dân tộc vùng cao từ chiều đã ra sân bãi đặt ghế, giữ chỗ ngồi để khi xem
diễn "được gần Bác, nhìn thấy Bác rõ hơn".
"Lời Người lời của nước non" là vở diễn thành công nhất từ trước tới nay
trong số các vở diễn về hình tượng Bác Hồ mà Nhà hát Dân ca Nghệ An dàn
dựng. Thành công ấy ngoài tài năng của Vũ Hải - tác giả kịch bản - là tài năng
chuyển thể dân ca của An Ninh.
Rất nhiều làn điệu dân ca Nghệ An gốc được An Ninh lựa chọn đưa vào
tác phẩm hợp lý trong từng hoàn cảnh nhân vật, qua từng lớp từng hồi, được các
nghệ sỹ, diễn viên và dàn nhạc thể hiện một cách ngọt ngào, lắng đọng.
Tất cả làm nên thiên sử thi nghệ thuật, tái dựng nên hình tượng Hồ Chí
Minh vĩ đại mà gần gũi thân thương, giáo dục người xem học tập tư tưởng, đạo
đức và tình yêu bao la của Bác Hồ, vươn tới chân - thiện - mỹ, sống tốt đẹp hơn
để góp phần xây dựng đất nước Việt Nam giàu mạnh như mong ước của Người.
Vinh dự được nhận giải thưởng nhưng trong tâm sự của mình, Giám đốc
Nhà hát Dân ca Nghệ An, ông Nguyễn Ngọc Ất vẫn băn khoăn. Theo ông thì
"Lời Người lời của nước non" là công trình nghệ thuật sử thi chưa đạt tới mức
hoàn thiện.
Đáng tiếc một vài chi tiết do đã quá coi trọng thư pháp hư cấu mà có lúc đi
quá xa sự kiện lịch sử có thật.
Ví như chuyện cụ Nguyễn Thị Thanh ra thăm Bác Hồ năm 1945 chẳng
hạn, trong vở diễn cả ngôn ngữ nhân vật, khung cảnh lịch sử chưa thực sự thuyết
phục người xem.
Hư cấu về lãnh tụ như Chủ tịch Hồ Chí Minh phải tôn trọng bản chất sự