Tiết 44 – Bài: Cảnh khuya
Hồ Chí Minh không chỉ là nhà cách mạng vĩ đại, anh hùng dân tộc, danh nhân văn hoá thế giới mà
còn là nhà văn nhà thơ lớn của nước nhà .Sự nghiệp văn thơ Người có ảnh hưởng lớn đến văn học
Việt Nam hiện đại .Người để lại một di sản văn học lớn lao về tầm vóc , phong phú về thể loại , đa
dạng về phong cách , sâu sắc về nội dung tư tưởng , sáng tạo độc đáo về phương diện nghệ thuật……
- Bài thơ “ Cảnh khuya” được Bác st
trong hoàn cảnh nào?
GV: " VB" trong thời kì KCCP gồm
các tỉnh Cao- Bắc- Lạng- Hà- Tuyên-
Thái, nằm ở phía Bắc của Tổ quốc.
Sau ngày 19.12.1946, để đảm bảo bí
mật và an toàn cho cơ quan đầu não
của Đảng. BH và đồng chí lãnh đạo
đã rút lên VB để xây dựng căn cứ địa
cách mạng. VB đã trở thành thủ đô
KC của ta trong suốt 9 năm trường kì
KCCP.
.
- Bài thơ được làm theo thể thơ gì?
Căn cứ vào đâu em có thể xác định
bài thơ được làm theo thể thơ đó?
? Hãy xác định nhịp của bài thơ.
? Theo em, khi đọc bài thơ ta cần chú
ý điều gì?
- H/s tìm hiểu các chú thích sgk.
? Bài thơ này được làm theo thể
TNTT ĐL, vậy một bài TNTTĐL
thường có bố cục mấy phần? Là
những phần nào?
? Nếu căn cứ vào nội dung ta có thể
chia bài thơ này là mấy phần?

Côn Sơn suối chảy rì rầm
Ta nghe như tiếng đàn cầm bên tai
1
? Cách so sánh " Tiếng suối trong
như tiếng hát xa" cho em cảm nhận
tiếng suối trong thơ Bác có vẻ đẹp gì
mới mẻ?
? Tiếng suối như tiếng hát xa mà t/g
vẫn cảm nhận được, điều đó cho em
thấy không khí của núi rừng Vb ntn ?
Em có biết t/g đã sử dụng nt gì K ?

? Cùng với việc miêu tả tiếng suối,
nét bút của thi nhân tiếp tục hướng
vào hình ảnh TN nào nữa?
? Trong câu thơ có thơ có từ nào
được lặp lại nhiều lần? Đó là BPNT
gì?
? Điệp từ " lồng" giúp em hình dung
ra đó là một khung cảnh ntn?
? Câu thơ này có gợi cho em nhớ đến
câu thơ nào
? Qua câu khai đề và thừa đề giúp em
cảm nhận được bức tranh thiên nhiên
núi rừng VB ntn?
( Nguyễn Trãi)
- Tiếng suối trong như nước ngọc tuyền"
(Thế Lữ).
GV : Lịch sử văn học dân tộc cũng đã từng có những câu
thơ hay tả tiếng suối như: "Côn sơn" có suối nước trong.

Nguyệt lồng hoa, hoa thắm từng bông
Nguyệt hoa, hoa nguyệt trùng trùng
Trước hoa dưới nguyệt trong lòng xiết đau.
- Chỉ bằng vài nét chấm phá, tả ít, gợi nhiều, nhà thơ đã
làm hiện lên cảnh núi rừng Việt Bắc vào một đêm khuya
hơn 60 năm trước. Bức tranh thu mang một nét đẹp cổ
2
? Đánh giá về hai câu thơ này, có ý
kiến cho rằng “ Hai câu thơ đạt mẫu
mực của thơ ĐL là “ thi trung hữu
nhạc, thi trung hữu họa” em có đồng
ý không? Tại sao?
? Bức tranh thiên nhiên lung linh,
huyền ảo, thơ mộng đó đã giúp em
hiểu gì về Bác?
? Đặt bài thơ vào hoàn cảnh sáng tác
năm 1947 khi mà cuộc k/c của ta đang
trong gđ khó khăn, con thuyền cách
mạng đang vượt qua ghềnh thác, em
sẽ thấy thêm được vẻ đẹp nào nữa của
Bác Hồ?
- Hs đọc 2 câu thơ cuối
? Hai câu thơ em vừa đọc tả cảnh hay
tả tâm trạng? Đó là tâm trạng gì, của
ai?
? Vậy theo em, câu thứ 3 có vai trò
gì?
? Nếu chỉ dừng lại ở câu 3 (câu
chuyển) thì ta sẽ hiểu vì sao Bác chưa
ngủ?

suối và ánh trăng tinh khiết mà chủ yếu “vì lo nỗi nước
nhà. Nước nhà đang bị xăm lăng, con thuyền kháng chiến
đang vượt qua ghềnh thác, dân ta còn đói, còn rét, còn thất
học… khó khăn chồng chất khó khăn tất cả khiến Bác lo
nghĩ khôn nguôi nên Người không ngủ được.
- Câu kết bất ngờ nhưng rất tự nhiên đã mở ra vẻ đẹp và
chiều sâu trong tâm hồn nhân vật trữ tình góp phần làm
hình tượng thơ tỏa sáng. Giữa cảnh đêm trăng đẹp, nhà
thơ vẫn trằn trọc không ngủ được. Đó là sự trằn trọc của
vị lãnh tụ lo lắng cho vận mệnh đất nước. Hay chính là vì
thức tới canh khuya lo việc nước nhà mà Người đã bắt gặp
3
? Trong chương trình NV6, em đã
học bt nào cũng nói về một đêm
không ngủ của Bác? - Đêm nay Bác
không ngủ- Minh Huệ

? Qua tâm trạng “ chưa ngủ” giúp em
nhận ra vẻ đẹp nào trong tâm hồn
Bác?
cảnh trăng rừng tuyệt đẹp.
=> Đây là nét mới, nét hiện đại trong thơ của chủ tịch Hồ
Chí Minh.
- Các em ạ, trong suốt cuộc đời 79 mùa xuân, Bác đã có
rất nhiều đêm không ngủ như thế. Tâm trạng ấy đã được
thể hiện trong rất nhiều t/p và nguyên nhân quan trọng
nhất khiến Người k ngủ là “ lo nỗi nước nhà”
Một canh hai canh lại ba canh.
Trằn trọc, băn khoăn giấc chẳng thành
Canh bốn canh năm vừa chợp mắt.