Chương III
Hình thức pháp luật

Mục đích nghiên cứu

Kết thúc chương này, các bạn cần nắm
được:

Cách thức nhà nước biến ý chí của giai
cấp thống trị thành pháp luật.

Hệ thống nguồn luật của các quốc gia
trên thế giới

Hệ thống nguồn luật của Việt Nam

Đề cương bài giảng

Khái niệm, phân loại hình thức pháp
luật

Văn bản quy phạm pháp luật – Hình
thức pháp luật của nhà nước CHXHCN
Việt Nam

Hiệu lực và nguyên tắc áp dụng
VBQPPL

Điều ước quốc tế và pháp luật quốc gia



Tập quán pháp là hình thức pháp luật ra đời
sớm nhất.

Vẫn còn tồn tại ở một số quốc gia kém phát
triển trên thế giới.

Tiền lệ pháp

Tiền lệ pháp
(còn gọi là án lệ) là việc nhà nước thừa
nhận các bản án của Toà án hoặc quyết định của cơ
quan hành chính, lấy các bản án hoặc quyết định đó
làm căn cứ để giải quyết những sự việc tương tự xảy
ra sau này.

Hình thức pháp luật này đã được sử dụng trong nhà
nước chủ nô và được sử dụng rộng rãi trong các nhà
nước phong kiến.

Hiện nay tiền lệ pháp vẫn còn có vị trí quan trọng
trong pháp luật tư sản, nhất là ở các nước thuộc hệ
thống pháp luật Anh - Mỹ. Hình thức pháp luật này
xuất phát từ hoạt động của cơ quan hành pháp và tư
pháp.

Văn bản quy phạm pháp luật

Văn bản quy phạm pháp luật là hình thức pháp luật
do các cơ quan nhà nước ban hành dưới hình thức


Các đạo luật

Văn bản của cơ quan hành chính

Văn bản quy phạm pháp luật – Hình thức
pháp luật của nhà nước CHXHCN Việt
Nam

Khái niệm

Đặc điểm của văn bản quy phạm pháp
luật

Nguyên tắc ban hành văn bản quy
phạm pháp luật

Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật
của cơ quan Nhà nước ta

Khái niệm

"
Văn bản quy phạm pháp luật là văn bản do
cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành
theo thủ tục, trình tự luật định, trong đó có
các quy tắc xử sự chung, được Nhà nước bảo
đảm thực hiện nhằm điều chỉnh các quan hệ
xã hội theo định hướng xã hội chủ nghĩa"
(Điều 1, Luật ban hành VBQPPL 1996 được

Bảo đảm tính cụ thể, dễ hiểu của văn bản
quy phạm pháp luật

Bảo đảm tính ổn định của văn bản quy phạm
pháp luật

Hệ thống văn bản quy phạm pháp
luật của cơ quan Nhà nước ta

Văn bản quy phạm pháp luật của Quốc hội và Uỷ ban
thường vụ Quốc hội

Văn bản quy phạm pháp luật của Chủ tịch nước

Văn bản quy phạm pháp luật của Chính phủ, Thủ
tướng Chính phủ, Bộ trưởng và Thủ trưởng cơ quan
ngang Bộ

Văn bản quy phạm pháp luật của Toà án nhân dân
tối cao, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao

Văn bản quy phạm pháp luật liên tịch

Văn bản quy phạm pháp luật của Hội đồng nhân dân
và Uỷ ban nhân dân

Văn bản quy phạm pháp luật
của Quốc hội

Hiến pháp

động của Chính phủ…

Văn bản quy phạm pháp luật
của Chủ tịch nước

Lệnh
của Chủ tịch nước ban hành để
công bố tình trạng khẩn cấp; tổng động
viên hoặc động viên cục bộ trong
những trường hợp cần thiết.

Quyết định
là văn bản của Chủ tịch
nước để thực hiện những nhiệm vụ,
quyền hạn của Chủ tịch nước do Hiến
pháp, luật quy định.

Văn bản quy phạm pháp luật
của Chính phủ

Nghị quyết
của Chính phủ được ban hành để quyết định chính sách
cụ thể về xây dựng và kiện toàn bộ máy hành chính nhà nước từ trung
ương đến cơ sở; thực hiện chính sách xã hội, dân tộc, tôn giáo; quyết
định chủ trương, chính sách cụ thể về ngân sách nhà nước, tiền tệ,
phát triển văn hoá, giáo dục, y tế, khoa học, công nghệ…

Nghị định
của Chính phủ bao gồm 2 loại:


Bộ, cơ quan ngang Bộ, Uỷ ban Nhân dân các cấp

Văn bản QPPL của Bộ trưởng,
Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ

Quyết định
quy định về tổ chức và hoạt động của
các cơ quan, đơn vị trực thuộc; quy định các tiêu
chuẩn, quy trình, quy phạm và các định mức kinh tế
- kỹ thuật của ngành, lĩnh vực do mình phụ trách.

Chỉ thị
quy định các biện pháp để chỉ đạo, đôn đốc,
phối hợp và kiểm tra hoạt động của các cơ quan,
đơn vị thuộc ngành, lĩnh vực do mình phụ trách
trong việc thực hiện văn bản quy phạm pháp luật
của cơ quan Nhà nước cấp trên và của mình.

Thông tư
được ban hành để
hướng dẫn thực hiện

những quy định của VB của cơ quan nhà nước cấp
trên.

Văn bản quy phạm pháp luật
của Toà án nhân dân tối cao

Nghị quyết
của Hội đồng thẩm phán Toà án

thẩm quyền phối hợp với nhau hoặc cơ
quan nhà nước có thẩm quyền phối hợp
với tổ chức chính trị - xã hội ban hành
để
hướng dẫn thi hành
những vấn đề
có liên quan đến quyền hạn, nhiệm vụ
của các cơ quan, tổ chức đó.