NGÔN NGỮ VÀ VĂN HÓA

Bạn nghĩ thế nào về một người không muốn giao tiếp?
Đó có lẽ là điều đáng tiếc nhất của họ. Tại sao họ lại muốn từ bỏ đi điều
mà có thể là lợi thế của họ, điều mà biết bao người muốn mà không thể có
được, họ đã tự mình cắt đi con đường đưa họ gần gũi hơn với tất cả mọi
người.
Đúng vậy giao tiếp rất quan trọng, nó là sức mạnh, là nền tảng, là phương
thức để tồn tại xã hội. Nhờ có giao tiếp, từ hai người xa lạ, chúng ta có thể
làm quen, phát triển dần mối quan hệ và trở nên thân thiết, làm cho hai đất
nước – dùng 2 ngôn ngữ khác nhau vẫn có thể có mối quan hệ bang giao hữu
hảo…Không có giao tiếp, không thể có nền văn hóa cũng như văn minh giao
tiếp.
Giao tiếp chứa ba nội dung quan trọng, đó là ngôn ngữ- tư duy- văn hóa.
Có thể hiểu các khái niệm này như sau:
Ngôn ngữ là một hệ thống tín hiệu nhiều tầng được người bản ngữ chấp
nhận, ghi nhớ, hiểu và sử dụng trong khi giao tiếp với cộng đồng.
Tư duy là sản phẩm cao nhất của vật chất được tổ chức một cách đặc biệt- bộ
não người.
Văn hóa là cách hành xử của con người với con người, của con người với xã
hội, của con người với thiên nhiên môi trường, của con người với chính bản
thân mình.
Giữa ngôn ngữ và tư duy, rồi giữa ngôn ngữ và văn hóa đều có những mối
liên hệ mật thiết và không thể tách rời: “ngôn ngữ là hệ quả tất yếu của tư
duy, là sản phẩm trực quan của văn hóa”.
1
Cùng xem xét về 2 mối quan hệ này, để thấy rõ hơn về giao tiếp.
Đầu tiên về ngôn ngữ và tư duy- hai khái niệm thống nhất nhưng không đồng
nhất “ ngôn ngữ và tư duy là hai mặt của tờ giấy, không thể cắt mặt này mà
không đồng thời cắt mặt kia” .Chúng xuất hiện đồng thời , sóng đôi không
tách rời. Có tư duy thì mới có thể có ngôn ngữ: ngôn ngữ là hệ quả tất yếu

là hai chuẩn mực đạo đức mà người dân ta rất xem trọng. Phật giáo dạy ta
làm điều hay lẽ phải, luôn luôn hướng thiện, tu nhân tích đức. Nho giáo có
tam cương ngũ thường,tam tòng tứ đức…Thời phong kiến, phải coi vua, thầy
và cha theo thứ tự , phải xem trọng, nghe lời mà luôn luôn nghe theo. Đi học
phải lạy thầy, về nhà phải lạy cha mẹ…Con gái sinh ra thì phải theo cha mẹ,
cha mẹ đặt đâu, con ngồi đấy, lấy chồng thì phải theo chồng, chồng chết thì
phải đi theo con trai, không có tiếng nói trong gia đình. Lời lẽ nói năng phải
tuân thủ theo các chuẩn mực, làm gì cũng phải dè chừng, kính trên nhường
dưới... Đó là thời xưa, còn ngày nay chúng ta vẫn xem trọng một số chuẩn
mực phù hợp, những chuẩn mực không phù hợp với thời đại cũng dần dần bị
mất đi và thay thế bởi cái khác.
Giữa ngôn ngữ và thái độ: khi chúng ta bực tức giận dỗi sẽ khiến cho lời nói
của chúng ta trở nên cộc lốc, lời lẽ trong những lúc này sẽ không tỉnh táo,
khiến cho mọi chuyện trở nên khó khăn, vì thế trong những lúc này cần phải
bình tình, kiềm chế bản thân tránh mọi hành động cũng như lời nói không
được đi quá giới hạn, ảnh hưởng đến mối quan hệ. Khi giao tiếp, nụ cười rất
có ích, có tạo ấn tượng tốt cho đối phương, tạo không khí vui vẻ cho cuộc trò
chuyện, câu chuyện trở nên sôi động và thú vị hơn. Hay khi chúng ta rất có
thiện cảm với ai đó, khi nói chuyện sẽ thân mật và dịu dàng hơn so với nói
3
chuyện với ai đó mà mình không có thiện cảm. Đừng để người khác nhìn
nhầm về con người mình, một con người thô lỗ và không có thiện cảm.
Giữa ngôn ngữ và nhận thức: khi chúng ta xem xét một sự vật, sự việc hay
hiện tượng gì đó thì sẽ có nhận xét về nó. Nhận thức không đầy đủ về nó sẽ
khiến cho bạn nói sai lệch đi về bản chất sự việc dẫn đến những nhầm lẫn
không nên có. Vì thế khi nhìn nhận cái gì chúng ta cũng cần dựa trên nhiều
mặt, các mối liên quan để có thể đưa ra những lời nhận xét tích cực chính
xác, khách quan.
Giữa ngôn ngữ và kĩ năng giao tiếp: đây có thể được coi là sự liên quan thiết
yếu khi xem xét quan hệ giữa ngôn ngữ và văn hóa trong giao tiếp.

phương tây và các nước phương đông. Chỉ phân tích ngôn ngữ, chúng ta
cũng có thể thấy được sự khác nhau giữa văn hóa giữa các nước:
Trung quốc và Việt Nam có thơ Đường, thơ thất ngôn bát cú, thất ngôn tứ
tuyệt,… và đặc biệt thể thơ lục bát truyền thống của dân tộc ta, mà các nước
phương Tây không có. Đó là một ví dụ về sự khác biệt về ngôn ngữ văn thơ
giữa các nước, mà qua đó ta có thể thấy được nét văn hóa khác nhau.
Ngôn ngữ cũng thể hiện đời sống văn hóa tinh thần của người dân nước đó.
Chúng ta có những làn điệu dân ca ngọt ngào và sâu lắng: là điệu quan họ
của người Bắc Ninh, là đờn ca tài tử của người miền Nam, là câu hò ví dặm
của người miền Trung…là tiếng ca của người nông dân sau một vụ mùa vất
vả, là đêm sinh hoạt của người làng dưới gốc đa .Chúng ta có những điệu vè
ngộ nghĩnh của con nít vang lên dưới ánh trăng , với ánh sáng của những con
đom đóm nhỏ. Những lời thơ, câu hát chất chứa bao nhiêu nỗi niềm bao
nhiêu tình cảm cần thổ lộ… Những điều đó khiến cho đời sống văn hóa tinh
5