TạpchíKhoahọcĐHQGHN,Ngoạingữ23(2007)84‐93


84
BànvềmộthướngnghiêncứugiảngdạykỹnăngNghe
hiểuchosinhviênKhoaNgônngữvàVănhóaPháp,
TrườngĐạihọcNgoạingữ,ĐHQGHN

ĐỗQuangViệt
*

TrungtâmNghiêncứuPhươngphápvàKiểmtraChấtlượng,
TrườngĐạihọcNgoạingữ,ĐạihọcQuốcgiaHàNội,
144XuânThủy,CầuGiấy,HàNội,ViệtNam
Nhậnngày1tháng6năm2007

Tómtắt.Việcdạy‐họcngoạingữthựcchấtlàdạy‐họckiếnthứcvàđặcbiệtlàcáckỹnăngthực
hànhtiếng(Nghe,Nói,ĐọcvàViết)đểngườihọccóth
ểnắmvữngngônngữnhưmộtphươngtiện
giaotiếpnhằmđểthoảmãnnhucầucủabảnthân,củaxãhộivàcủanghềnghiệp.Trongbàibáo
này,tácgiảmuốntraođổiýkiếnvềviệcdạy‐họckỹnăngNghenhằmgópphầnnghiêncứuđổi
mớiphươngphápgiảngdạykỹnăngNghehiểunóiriêngvàcácmônthựchànhtiếngnóichungở
TrườngĐạihọcNgoạingữ,ĐạihọcQuốcgiaHàNội.


1.Đặtvấnđề
*

Thực chất của việc dạy‐học một ngoại
ngữ là dạy‐học các kiến thức ngôn ngữ và
đặc biệt là các kĩ năng thực hành giao tiếp

chungởTrườngĐạihọcNgoạingữ,Đạihọc
QuốcgiaHàNội.
2.Thựctrạng
Mộtthựctếtrongviệcgiảngdạycácmôn
thực hànhngoạingữ nóichung,tiếng Pháp
nóiriêng
là,donhữngđặcthùmônhọc,giáo
viênphảidànhrấtnhiềuthờigiantrướckhi
lênlớpđểchuẩnbịmộtbàidạynghevàtrên
lớp phải tập trung chú ý hơn mứ
c bình
thườngmàvẫn khôngcảmthấythoảmãnvề
chấtlượngbàidạy;cònsinhviênthìrấtngại
nếukhôngmuốnnóilàsợhọcvàthi‐kiểmtra
ĐỗQuangViệt/Tạpchí KhoahọcĐHQGHN,Ngoạingữ23(2007)84‐93 
85
mônNghehiểuvìkếtquảđạtđượcthườngrất
thấp.Thửdẫnrahaivídụvềkếtquảthicác
mônthựchànhtiếngcủasinhviênK31năm
học 1998‐1999 và K37 năm học 2005‐2006ở
Khoa Ngôn ngữ và Văn hóa Pháp, Trường
ĐạihọcNgoạingữ,ĐạihọcQuốcgiaHàNội
Nămhọc1998‐1999,trêntổngsố229sinhviên
Kĩnăng Nghe NóiĐọc Viết
Điểmdưới
trungbình
75
32,75%
59
25,76%

cậpmộtsốnguyênnhânnộitại
củamônhọc.
3.Mộtsốtrởngạitro ngquátrìnhnghehi ểutiếng
nướcngo àinóichung,ti ếngPhápnói riêng
3.1.Chuyểnditiêucựccủatiếngmẹđẻ
Khibắtđầuhọcngoạing
ữ,họcsinhđãcó
hàng chục năm sử dụng tiếng mẹ đẻ; thói
quenvàkĩnăngsửdụngtiếngmẹđẻđãtrở
nên bền vữngảnh hưởng tiêu cực, gây trở
ngạiđến quá trình
tiếp thu những tri thức
mới,rènluyệnnhữngkĩnăngthựchànhmới
(nghe, nóiđọc viết) bằng tiếng nước ngoài.
Trên bình diện nghe hiểu, học sinh gặp rất
nhiều
khókhăntrongviệckhubiệtnhằmmã
hoácáctínhiệungônngữmớidothóiquen
trinhậncácâm,điệucủatiếngmẹlấnát.Mặt
khác, trong giaiđo ạnđầu học ngoạ
i ngữ
(thờigianhọcphổthông)họcsin hkhông
được chú trọng rèn luyện kĩ năng nghe,
khôngcóđiềukiệnnghengườibảnngữ(dù là
thông qua băng cátsét, dođó khả năng nghe
hiể
ucủacácemthườnglàyếu.
3.2. Sự khác biệt trên bình diện ngôn ngữ (ngữ
âm,từvựng,ngữpháp)vàlờinóigiữangônngữ
đíchvàngônngữnguồn

86
Việt.Đâychínhlànhữngkhókhănchohọc
sinh Việt Nam trong việc làm quen, nhận
diệnvàluyệntậpnghetronggiaiđoạnmới
học tiếng Pháp,đặc biệt là các nguyên âm
gi
ọng mũivà các âm/Y/ và /R/.Tuynhiên,
khả năng phân biệt các âm vị thường hạn
địnhởgiaiđoạnđầucủaviệchọcngoạingữ,
cầnnhậndiệnnhữngcặpâm
vịcơbản.Khi
họcviênđãcónhữngkiếnthứcnhấtđịnh v ề
từvựngvàngữphápthìchucảnhsẽgiúphọ
phânbiệtnhữngâmvịkhó.
Mặtkhác,cácyếutốcận
ngônnhưtrọng
âm (accentuation), giaiđiệu (mélodie), ngữ
điệu (intonation), nhóm nhịpđiệu (groupe
rythmique)đặc thù,đặc tính giọng nói của
ngườiphátngôncũnggâytrởngạiđángkể
chohọcsinhViệtNamtrong
việcnghehiểu
tiếng Pháp không nhữngởgiaiđoạn cơ sở
màcảởgiaiđoạnđềcao.Việclàmquenvà
tiếpthucácyếutốcậnngônđặcthùcủatiếng
Pháprấtkhóđốivớing
ườiViệt,đòihỏihọc
sinhphảiluyệntậpnghethườngxuyênvànỗ
lực,kiêntrìcủagiáoviên.
3.2.2.Về mặt từ vựng: từ tiếngPháphầu

sinhlạikhônghiểunghĩacủacâuhỏi.Thực
vậy nếu không biết “les trente années
glorieuses”muốnhàmchỉgiaiđoạnpháttriển 
kinh tế đỉnh cao của  nước Pháp sau chiến
tranh th
ế giới lần thứ hai (1945‐1974) thì
khôngthểhiểuđượccâuhỏitrên.Đâychỉlà
mộttrongrấtnhiềuvídụmàyếutốvănhoá,
văn minh can thiệp vào việc giải mã trong
nghehiểu.
Mộttrởngạinữacầnquantâmv ềmặttừ
vựngtrongviệc dạynghehiểuởgiaiđoạnđề
caolàcácthuậtngữ,vìđằngsaucáivỏâm
thanhngheđượclàcả một
 nộihàmchỉcác
khái niệmđòi hỏi phải có những kiến thức
chuyênngànhmớihiểuđược.Cóthểlấymột
ví dụ: trong một phát ngôn thuộc lĩnh vực
kinhtếhàng
hoácótừ«familles»,vớivốntừ
vựngthôngthườngkhinghe từnàyhọcsinh
không thể hiểu được nghĩa, vìđây là thuật
ngữchỉmộtkháiniệmchuyênngành,nghĩa
củanólà:các
chủngloạisảnphẩm haymặt
hàngtrongmộtloạisảnphẩmđồngchất.Mộtví
dụ khác, khi nghe từ «circuit économique»,
vớivốntừvựngthôngthường,họcsinhch
ỉ
cóthểhiểulàChu trình kinh tế, nhưngchu

quahệthốngtừ
nốiliênkếtngônbản.
3.2.4. Các yếu tố ngữ dụng liên quanđến
việcxácđịnhýnghĩaxácthựccủangônbản
(thôngquahìnhthứcngônngữcủanó)chính
làvấnđềkhónhấtđặtracho giáoviênkhi
dạynghehiểubởilẽchỉkhiđặtphátngôncụ
thểvàomộtngữcảnhgiaotiếp‐vănhoácủa
ngôn ngữ đích mới có thể xácđịnhđược
 ý
nghĩaxácthựccủangônbản,mớihiểuđược
ýđồvàtháiđộcủangườinói,tìnhcảmcủa
người nói trong giao tiếp. Thế nhưng khi
nghe một ngôn bản thông qua băng
cátsét
(phương tiện dạy nghe phổ biến hiện nay),
chúngtakhôngcóđủcácyếutốvềngữcảnh
giao tiếp‐văn hoá cần thiếtđểhiểuđược ý
nghĩaxácthực.Xintríchdẫnmột
vídụminh
hoạcủa PGSTSNguyễnHoàtrongbàiviết
Lựcngôn trungvàcáckiểucâuđăngtrongKỉ
yếuHộithảovềNgữdụnghọc 4/1999tạiHà
Nội, trang 262‐263: Nhà r
ất bẩn (conạ)! phát
ngônnàycóthểhiểuthuầntuýlàsựmiêutảmột
sự tình, song trong nhiều hoàn cảnh giao tiếp,
thườngđượchiểunhưlàmộtsựquởtráchhaylà
mộtyêu
cầucầndọndẹp.Nhưvậymuốnhiểu

nhanh chóng, song nó là cơ sở không thể
thiếuđượccủatrinh
ận.Trinhậnlàgiaiđoạn
cơ bản  nhất song cũng phức tạp nhất. Mở
đầugiaiđoạnnàylàcácthaotáckhubiệtvà
ghi nhận các âm và các yếu tố cận ngônđ
i
kèm,rồiđếncácthao tácphântíchvàxửlí
cácâmthanhkhubiệtnhằmmãhoávà lưu
trữcáctínhiệungônngữtrêncơsởnhững
kiếnthứcvềngữâm,từvựng,ngữpháp,v
ăn
hoávănminhđãtiếpthuđượctừtrước.Sau
giaiđoạntrinhận,ghi nhớđóngmộtvaitrò
rấtquantrọng,nóchophépcáctínhiệungôn
ngữ dưới dạng âm thanh mã hoáđược
 lưu
trữ dưới dạng hìnhảnh làm cơ sở cho việc
giảimã.
‐ Hiểu là quá trình giải mã hay xác lập
nghĩacủacáctín hiệungônngữđãđượcmã
hoávàlưutrữ,t
ứclàxáclậpcácmốiliênhệ
giữavỏâmthanhghinhậnđượcvớicácyếu
tốđãtiếpthuđượctừtrướcđóliênquantới
việcxáclậpnghĩanh ư:trithức
vềngữâm,từ
vựng, ngữ pháp trong ngữ cảnh, lôgic ngữ
nghĩa, các yếu tố văn hoá‐văn minh, ngữ
dụng,kiếnthứcchuyênngành,nhằmđưara

lậpnghĩacủaphátngôn.
‐ Giaiđoạn 2 (GĐ2): xác lập nghĩa của
phátngôn.Saumộthoặcnhiềulầnnghe,học
sinhngheđượcmộtphầnhoặc
toànbộphát
ngôn.Giaiđoạnxáclậpnghĩacủaphátngôn
đượctiếnhànhthôngquaviệclậpravàlựa
chọncácgiảđịnhvềnghĩa.
‐Giaiđoạn3:(GĐ3)ấnđịnh nghĩacủ
aphát
ngôn.Vi ệcấnđịnhngh ĩacủaphátng ôndiễnrakhi
họcsinhtựcholàmìnhđãngh eđượctoànbộphát
ngôn.Nếuthựctếlàđúngnhưvậythìhọcsinh đã
hiểuđúngng hĩ
acủaphátngôn.Nếungượclại,
họcsinhchỉ hiểuđượcmộtphầncủaphátngôn
đó.Trong trườnghợpnày,quitrìnhphảiquaytrở
lạigiaiđoạn2hoặcth ậmchí 
giaiđoạn1.
Mặc dù còn một số điểm cần phải làm
sángtỏthêm(trong khuônkhổbàiviếtnày
chúngtôikhôngchủtrươngxemxétlạimô
hìnhlíthuyếtnàymàchỉquantâmđếnkhả
n
ăngứng dụng của nó trong việc dạy/học
mônNghehiểu),songđâylàmộtmôhìnhlí
thuyếtthúvị,cócơsởkhoahọc,mởrakhả
năngứngdụngchoviệcdạynghe
hiểutiếng
nướcngoàinóichung,tiếngPhápnóiriêng.



ĐỗQuangViệt/Tạpchí KhoahọcĐHQGHN,Ngoạingữ23(2007)84‐93 
89
4.2.Mộtsốlưuývềmặtsưphạmkhiứngdụng
môhìnhNghetíchcực
‐Theomôhìnhtrên,tronggiờluyệnnghe
trênlớp,giáoviênphảichialớpralàmnhiều
nhóm và cho họ
c sinh nghe nhiều lần phát
ngôn/ngônđoạn/ngônbảntuỳtheomụcđích
luyệnvàtrìnhđộngườihọc.Saumột/vàilần
nghe, giáo viên yêu cầu các nhóm cho biết
cáctừngheđược.Banđầucáctừnghe
được
rấtítỏi,cóthểdonhiềulẽ:
.Khảnăngkhubiệtâmchưatốt
.Khảnăngtáihiệnchưacao
.Vốntừvựng,ngữphápcònhạnchế
. Thiếu hiể
u biết về văn hoá văn minh,
kiếnthứcchuyênngành
Songsaunhiềulầnngheđinghelại,học
sinhsẽtiếnbộhơn:sốtừngheđượctăngdần
lên.Đây chính là những đ
iểm neo bámđầu
tiênchophéphọc sinhtiếndầnlêntrongquá
trìnhkhámphánghĩacủaphátngôn.
‐Việcxáclậpnghĩacủaphátngônđòihỏi
ngườihọc phảicómột

vềngônngữ(ngữâm,từvựng,ngữ
pháp), về văn hoá văn minh tiếp thuđược
trongquátrìnhhọc,họcsinhphảicónhững
hiểu biếtnhấtđịnh về các chủ điểmđềcập
trong các
bài luyện nghe, về các loại hình
ngôn bản. Dođó khi xây dựng giáo trình
nghe,cầntínhđếnviệc
+Lựachọnnhữngbàicóchủđiểmđược
sửdụngtrongchươngtrìnhgiảngdạy
cáckĩ
năngthựchànhkhácđểcungcấpvàbổsung
kiếnthứcchungphùhợp,
+Lựachọnvàđadạnghoácácloạihình
ngôn bản phù hợp với mục tiêu cụ thể và
trìnhđộhọcsinh.Cóthểcânnhắcđộkhócủa
những loại hình ngôn bản sauđểđưa vào
giáotrìnhdạyngheởcáctrìnhđộkhácnhau:
độcthoại(thôngbáo,hướngdẫn,quảngcáo,
dựbáothờitiết,
tinngắn,bảntinchitiết,tự
sự,bàiphátbiểu,bàinóichuyện,bìnhluận),
hội thoại (phỏng vấn, toạ đàm, tranh luận,
thảoluận).Trongkhidạycầnhướngdẫnh
ọc
sinhtựrútranhữngđặcđiểmriêngbiệtcủa
cácloạingônbảnđóđểcóthểnhậndiệnkhi
nghe.Mặtkhác, trongquátrình luyệnnghe
trên lớp cần cho học sinh làm quen
với các

trọngtrongviệcứngdụngmôhìnhNghetích
cựcnhằmduytrìhứngthúcủahọcsinh.Đối
với giaiđoạnđềcao (HP4, HP5, HP6)
theo
chúng tôi,độdài các bài luyện có thể dao
độngtừ2đến3phút,tốcđộtựnhiên.
5.Đềxuấtcáchthứctiếnhànhmộtbàiluyện
kĩnăngNghe hiểu
Để ứng dụng mô hình Nghe tích cực
,
chúng tôi thử đề xuất cách thức tiến hành
mộtbàiluyệnnghehiểumộtcáchkháiquát
nhưsau:
Bước 1: Khởiđộng  trước khi nghe . Mục
tiêu của bước này làđặt ng ười h
ọc vào tình
huống  chủ động. Tình huống ch ủ động có
nghĩa là tình huốngđòi hỏi người học huy
độngmọinguồnlựcsẵncó(nhữngkiếnthức
về ngữ âm,từ vựng, hình
 thái, cú pháp,văn
hoávănminh)đểcóthểtiếpcậnnộidungbài
nghemộtcáchchủđộng .Cáchoạtđộng trong
bướcnàycóthểlà:
‐Trảlờimộtvàicâuhỏicủagiáoviênv
ề
chủđiểmsẽđượcđềcậptrongbàinghe.
‐ Quan sát một bức tranh,ảnh có cùng
chủđiểmvớibàinghe và yêu cầuhọc sinh
phátbiểuvềchủđiểmcủabứctranh,ảnh.

họcsinhchobiếtnhữngthôngtinngheđược
và giáo viênđiền lên bảng tất cả những
thôngtinđó.Nếuhọcsinhchưangheđược
hoặc
 ngheđược rất ít, thì cho các em nghe
tiếplần2,lần3…chođếnkhiđãđiềntương
đốiđủcácthôngtin ngheđượclênbảng.Lần
tiếp theođó là lần ngheđểkiểm chứng
nh
ữngthôngtinnàolàđúng,sai?Việcnêurõ
yêu cầu nghe trước khi nghe lần 1 và lần
nghe kiểm chứng cho phépđặt người h ọc
vào một tình huống nghe tích cực, buộc họ
phải tập trung chú ýđểxácđịnh những
thôngtinliênquan.
ĐỗQuangViệt/Tạpchí KhoahọcĐHQGHN,Ngoạingữ23(2007)84‐93 
91
Cuối bước hai, giáo viên có thể gọi một
vài em tóm tắt miệng những thông tinđã
chốt lại trên bảng nhằmmụcđích khắc sâu
ghinhớcủacảlớpvềnhữngthông
tinđó.
Bước3:Nghehiểuchitiếtnộidungbài.
Mục tiêu của bước này là xácđịnh những
thôngtinchủyếuvàthôngtinphụ,chophép
xác lập nghĩa trọn vẹn củ
a bài nghe. Giáo
viêncóthểđặtcâuhỏivềcácnộidungchính,
thôngtinphụtrongbàichoc ảlớptrướcmỗi
lầnnghehiểuchitiết;saukhinghe,yêucầu

*Mộtvàiđiềulưuý
‐Tronggiờluyện,luônđặtngườihọcvào
tư thế sẵn sàng, chủ động nghe với những
yêu cầu cụ thể của mỗi lần nghe. Nếu học
sinhchư
angheđượcnhữngthôngtinquan
trọng,cầnchohọnghethêm1,2hoặc3lần.
Nhữngtừngheđượcquacáclầnnghesẽlà
nhữngđiểm tựađểhọ đưa ra giả định và
kiểmchứng
nhữnggiảđịnhvềnghĩa.
‐Cácthôngtinthuđượctrongbướcnghe
khái quátlàcơ sở định hướngchohiểuchi
tiết, ngược lại bước nghe hiểu chi tiết cho
phép hiểuđược chính xác n
ội dung bài. Số
lầnchonghetronggiờluyện khôngphảilà
mộtconsốcốđịnh,nóhoàntoàntuỳthuộc
vàokhảnăngvàtrìnhđộnghecủahọcsinh
trongtừnglớpcụthể.Trước
khikếtthúcbài
luyệnc ầnchohọcsinhnghelạilầncuốicùng
để mỗi học sinh xem xét lại những ý nào,
nhữngtừnào,nhữngconsốnàotrướcđóhọ
chưangheđượ
c.
6.Thaylờikếtluận
Đổimớiphươngphápgiảngdạylàmột
vấnđềcấpbáchvàthườngxuyênphảiđặtra
đối với giáo dụcđại học nhằm góp phần

hiểuvới
ướcvọngđượcgópmộtviênđánhỏ
đểxâydựngtoànhàđổimớiphươngpháp
giảngdạymànhàtrườngđangtiếnhành.


Nghecảmnhậnkhubiệt
trinhậnphântích

mãhóaxửlí
ghinhớ




giảimã
giảđịnhnghĩa

Hiểuấnđịnhnghĩ


Sơđồ.Cơchếnghehiểu.
Tàiliệuthamkhảo
[1] E. Lhote, “Trois fonctions‐clés dans l’écoute
activedelaparole”dansActesdu3ecolloque
régional de linguistique, Université de
Strassbourg,1988.
[2] S. Beaudet, Réussir le DALF‐Unité B2
Entrainement à la compréhension orale,
HATIER/Didier,Paris,1996.


The fact of teaching‐learning a foreign language is teaching‐learning its knowledge and
especiallyitslanguageskills(Listening,speaking,reading,writing)sothatthelearnercanmaster
thelanguageas
ameansofspokenorwritingcommunicationinordertomeetthedemandsof
each individual, society and career. The author would like to exchange some ideas on the
teaching‐learning of listening comprehension so as to give some contribution on Listening
comprehensioninparticularotherpracticalcoursesingeneralin
thenextprocessoftrainingat
CollegeofForeignLanguages,VNU.
