LUẬN VĂN: Những bất cập
và hướng sửa đổi, bổ sung bộ luật
dân sự hiện nay


quan hệ xã hội là các giao lưu dân sự của cá nhân, pháp nhân và các chủ thể khác.
Qua 9 năm thi hành, về cơ bản, BLDS đã đi vào đời sống xã hội Việt Nam, phát huy
vai trò to lớn trong việc tạo lập hành lang pháp lý cho các giao lưu dân sự, tạo chuẩn
mực pháp lý cho cách ứng xử của các chủ thể khi tham gia các giao dịch, góp phần
làm lành mạnh quan hệ xã hội, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho các chủ thể.
Tuy nhiên, qua 9 năm thực hiện, BLDS cũng đã bộc lộ những hạn chế, bất cập
như sau:
Theo cách quy định của BLDS thì BLDS phải là đạo luật chung trong hệ
thống pháp luật điều chỉnh các quan hệ xã hội giữa các chủ thể có địa vị pháp lý bình
đẳng như các quan hệ về hôn nhân và gia đình, kinh tế - thương mại, lao động. Song
thực tiễn xây dựng và áp dụng pháp luật của nước ta cho thấy nhiều văn bản pháp luật
đều khoanh vùng áp dụng của các văn bản đó, không có quy định về mối quan hệ với
BLDS nên hiệu lực áp dụng của BLDS đã bị hạn chế rất nhiều.
Một số quy định trong BLDS không còn phù hợp với thực tế. Qua nghiên cứu
và khảo sát thực tế cho thấy trong BLDS có những quy định đã bị lạc hậu so với sự
phát triển kinh tế - xã hội hiện nay. Ví dụ: những quy định về các biện pháp bảo đảm
thực hiện nghĩa vụ, nhất là về cầm cố, thế chấp tài sản.
Có những quy định không rõ ràng hoặc không đầy đủ, quy định quá chung,
chưa cụ thể: ví dụ, nhiều quy định ở Phần thứ hai "Tài sản và quyền sở hữu" còn
mang tính chất chung; chưa làm rõ được nội dung các quyền của người không phải là
chủ sở hữu đối với tài sản.
Trong BLDS còn có những quy định thuộc quan hệ hành chính thể hiện mối
quan hệ giữa Nhà nước (thông qua các cơ quan hành chính) với công dân như quy
định về đăng ký hộ tịch, xử lý giao dịch dân sự vô hiệu bằng chế tài hành chính, quy
định thủ tục đăng ký, xin phép, phê duyệt đối với một số hợp đồng mà đúng ra phải
được quy định trong các văn bản pháp luật hành chính.
Từ khi có BLDS đến nay Nhà nước đã ban hành nhiều luật mới (hoặc sửa đổi

dụng đất. Quan hệ về chuyển quyền sử dụng đất là một loại giao dịch dân sự đặc thù,
có điều kiện. Trên thực tế, các giao dịch dân sự liên quan đến quyền sử dụng đất diễn
ra rất phổ biến theo nguyên tắc bình đẳng, tự nguyện cam kết, thỏa thuận, đòi hỏi cần
có sự điều chỉnh của pháp luật dân sự. Về bản chất các quyền chuyển đổi, chuyển
nhượng, cho thuê, thừa kế, thế chấp quyền sử dụng đất là các quyền dân sự được thực
hiện chủ yếu thông qua các hợp đồng. Vì vậy đề nghị giữ phần thứ năm - Những quy
định về quyền sử dụng đất của Bộ luật dân sự hiện hành có chỉnh lý theo hướng chỉ
quy định các nội dung về quyền sử dụng đất với tính chất là một quyền dân sự, còn
các nội dung mang tính hành chính về chuyển quyền sử dụng đất thì do pháp luật đất
đai quy định.
b) Về quyền sở hữu trí tuệ và chuyển giao công nghệ
Quyền sở hữu trí tuệ và chuyển giao công nghệ bao gồm quyền nhân thân và
quyền tài sản là những quyền dân sự cơ bản của cá nhân, pháp nhân, được quy định
trong Bộ luật dân sự hiện hành. Từ năm 1996, hệ thống các văn bản pháp luật về
quyền tác giả, quyền sở hữu công nghiệp và chuyển giao công nghệ được cụ thể hóa,
hoàn thiện trên cơ sở các quy định của Bộ luật dân sự. Thực tế cho thấy các quan hệ
về sở hữu trí tuệ và chuyển giao công nghệ được xác lập theo nguyên tắc bình đẳng,
tự nguyện cam kết, thỏa thuận. Tuy nhiên cũng có những nội dung về sở hữu trí tuệ và
chuyển giao công nghệ thuộc quan hệ hành chính cần được quy định trong các văn
bản pháp luật chuyên ngành.
Vì vậy, đề nghị giữ Phần thứ sáu - Quyền sở hữu trí tuệ và chuyển giao công
nghệ của Bộ luật dân sự hiện hành đồng thời sửa đổi theo hướng chỉ quy định những
vấn đề mang tính đặc trưng dân sự, còn các vấn đề khác về sở hữu trí tuệ và chuyển
giao công nghệ mang tính hành chính thì sẽ được nghiên cứu quy định trong Luật sở
hữu trí tuệ và Luật chuyển giao công nghệ.
2. Về chủ thể của quan hệ pháp luật dân sự
a) Về tổ hợp tác

quyền được khai sinh, quyền được khai tử, quyền được nuôi con nuôi và quyền được
nhận làm con nuôi Vì vậy, đề nghị bỏ Mục 4 Chương III của Bộ luật dân sự hiện
hành và đưa những quy định về hộ tịch mang tính dân sự của cá nhân lên Mục 2 về
quyền nhân thân.
4. Về một số quyền nhân thân
a) Về quyền hiến các bộ phận cơ thể, hiến xác
Quyền hiến các bộ phận cơ thể người, hiến xác là một quyền nhân thân của cá
nhân, thể hiện sự sự định đoạt của họ đối với bộ phận của cơ thể, xác của mình sau
khi chết. Chế định về việc hiến các bộ phận cơ thể người, hiến xác của dự thảo Bộ
luật được quy định trên nguyên tắc không mang tính thương mại mà nhằm mục đích
chữa bệnh nhân đạo hoặc nghiên cứu khoa học. Để bảo đảm tôn trọng và phù hợp với
phong tục, tập quán của dân tộc ta, cần giữ quy định về quyền hiến bộ phận cơ thể
người, hiến xác trong dự thảo Bộ luật, đồng thời, bổ sung quy định: "Việc hiến xác,
hiến bộ phận cơ thể của người chết chỉ được thực hiện với sự đồng ý của cha mẹ, vợ,
chồng và con đã thành niên của người đó".

b) Về quyền xác định lại giới tính
Theo tôi, quyền xác định lại giới tính là một trong các quyền nhân thân, quyền
tự do của mỗi cá nhân khi người đó thuộc một trong những trường hợp do pháp luật
quy định được xác định lại giới tính như do khuyết tật bẩm sinh; chưa định hình chính
xác giới tính mà cần phẫu thuật để xác định lại giới tính. Do đó, cần giữ quy định về
vấn đề này trong dự thảo Bộ luật và chỉ quy định vấn đề này với tư cách là quyền dân
sự còn các vấn đề cụ thể sẽ được quy định tại văn bản pháp luật chuyên ngành.
c) Về một số quyền nhân thân khác
- Về quyền cho phôi, quyền mang thai hộ và nhân bản vô tính: những nội
dung này là khá mới, xuất hiện cùng với sự phát triển của khoa học kỹ thuật, nên cần
có sự nghiên cứu sâu hơn. Việc ghi nhận các quyền này như những quyền dân sự hiện
nay ở nước ta chỉ được áp dụng đối với quyền cho phôi theo Nghị định 12/NĐ-CP
ngày 12 tháng 02 năm 2003, nhưng cũng cần có thời gian kiểm nghiệm thêm; còn đối
với quyền mang thai hộ và sinh sản vô tính thì chưa được áp dụng. Do đó, đề nghị

Tôi thấy, áp dụng tập quán, áp dụng tương tự pháp luật là nguyên tắc áp dụng
luật đã phổ biến, còn luật tục là vấn đề có tính đa dạng và có liên quan đến nhiều dân
tộc, vùng miền khác nhau và được thể hiện trong nhiều loại giao dịch dân sự. Vì vậy,
đề nghị giữ như quy định trong dự thảo Bộ luật về vấn đề này.
4. Nguyên tắc hòa giải (Điều 12) và căn cứ xác lập quyền, nghĩa vụ dân sự
(Điều 13)
Đề nghị giữ lại nguyên tắc hòa giải như quy định của Bộ luật dân sự hiện
hành. Việc bỏ quy định này với lý do là Bộ luật tố tụng dân sự đã quy định là không
hợp lý vì hòa giải theo pháp luật về tố tụng dân sự thuộc giai đoạn giải quyết các tranh
chấp trong vụ án dân sự.
5. Năng lực hành vi dân sự của người chưa thành niên từ đủ sáu tuổi đến
chưa đủ mười tám tuổi (Điều 20)
- Việc xác định độ tuổi để quy định cho phép người chưa thành niên có thể tự
mình xác lập, thực hiện giao dịch dân sự mà không đòi hỏi phải có sự đồng ý của
người đại diện theo pháp luật trong giao dịch dân sự ở lứa tuổi từ đủ mười lăm là phù
hợp với quy định tại Điều 6 Bộ luật lao động và khoản 6 Điều 57 Bộ luật tố tụng dân
sự. Vì vậy, đề nghị giữ như quy định trong dự thảo Bộ luật.
Độ tuổi kết hôn được quy định tại Điều 9 Luật hôn nhân và gia đình là trường
hợp mang tính đặc thù và không mang tính phổ biến trong các giao dịch dân sự khác. Tuy
nhiên, để bảo đảm sự phù hợp giữa các quy định của Luật hôn nhân và gia đình với các
nguyên tắc của Bộ luật dân sự, cuối khoản 1 Điều 20 dự thảo đã được bổ sung một đoạn
"hoặc pháp luật có quy định khác".
6. Bảo vệ quyền nhân thân (Điều 25)
Đề nghị giữ quy định tại Điều này trong Bộ luật dân sự hiện hành. Vì thực tiễn
cho thấy khi một người bị xâm phạm quyền nhân thân thì người đó không chỉ có quyền
yêu cầu Tòa án mà còn có quyền yêu cầu các cơ quan, tổ chức khác buộc người vi phạm
chấm dứt hành vi vi phạm, xin lỗi, cải chính công khai hoặc bồi thường thiệt hại về vật

văn bản pháp luật riêng. Vì vậy, đề nghị giữ quy định như trong dự thảo.
11. Giám sát việc giám hộ, người giám hộ đương nhiên của người chưa
thành niên (Điều 59 và Điều 61)
Trên thực tế không phải trong mọi trường hợp người giám hộ đều là người
thân thích, vì giám hộ là việc cá nhân, tổ chức (gọi là người giám hộ) được pháp luật
quy định hoặc được cử ra để thực hiện việc chăm sóc và bảo vệ quyền, lợi ích hợp
pháp của người chưa thành niên, người bị bệnh tâm thần hoặc mắc các bệnh khác mà
không thể nhận thức, làm chủ được hành vi của mình. Hơn nữa, việc tranh chấp giữa
những người có cùng huyết thống là một vấn đề tự nhiên, trên thực tế đã phát sinh. Do
đó, đề nghị giữ quy định như trong dự thảo Bộ luật.
12. Điều kiện của cá nhân làm người giám hộ (Điều 60)
Tôi thấy, mục đích của việc giám hộ là chăm sóc và bảo vệ quyền lợi ích hợp
pháp của người chưa thành niên, người bị bệnh tâm thần hoặc mắc các bệnh khác mà
không thể nhận thức, làm chủ được hành vi của mình, do đó, quy định có tư cách đạo
đức tốt là điều kiện cần thiết đối với một người giám hộ. Cụm từ này cũng được sử
dụng trong Luật bầu cử đại biểu Quốc hội, Luật bầu cử đại biểu Hội đồng nhân dân. Để
thống nhất với các văn bản pháp luật khác, đề nghị chỉnh lý khoản 2 Điều 60 như sau:
"Có tư cách đạo đức tốt; không phải là người đang bị truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc
người bị kết án nhưng chưa được xóa án tích về một trong các tội cố ý xâm phạm tính
mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, tài sản của người khác".
13. Thủ tục cử người giám hộ (Điều 64)
Những người được giám hộ thường là những người không có năng lực hành vi
dân sự đầy đủ. Do đó, nếu quy định việc cử người giám hộ phải được sự đồng ý của
người được giám hộ là không hợp lý. Mặt khác, vấn đề này đã được quy định tại
khoản 3 Điều 60 dự thảo Bộ luật về điều kiện của cá nhân làm người giám hộ phải có
điều kiện cần thiết bảo đảm việc giám hộ. Vì vậy, đề nghị giữ quy định như trong dự
thảo Bộ luật.

20. Quyền chiếm hữu của chủ sở hữu (Điều 174)
Tôi nhận thấy, chủ sở hữu chiếm hữu tài sản là một trong những quyền năng
pháp lý của chủ sở hữu nhưng quyền này cũng phải được thực hiện trong phạm vi
pháp luật quy định và cũng phải phù hợp với đạo đức xã hội. Tuy nhiên, vì khái niệm
tài sản mà Bộ luật dân sự quy định là rất rộng, do đó, không thể liệt kê hết những hành
vi trái pháp luật và trái đạo đức xã hội ngay trong Bộ luật này mà sẽ được quy định ở
các văn bản pháp luật khác. Vì vậy, đề nghị giữ quy định như trong dự thảo Bộ luật.
21. Sở hữu chung theo phần (Điều 198)
Quy định tại Điều 198 về sở hữu chung theo phần nên mỗi chủ sở hữu chung
theo phần có quyền, nghĩa vụ đối với tài sản thuộc sở hữu chung tương ứng với phần
quyền sở hữu của mình. Việc một chủ sở hữu chung theo phần ủy quyền cho một chủ
sở hữu chung theo phần khác đại diện tham gia các giao dịch dân sự đã được quy định
trong Chương X về đại diện. Do vậy, đề nghị giữ như trong dự thảo Bộ luật.
22. Sở hữu chung của vợ chồng (Điều 200)
Sở hữu chung của vợ chồng đã được pháp luật về hôn nhân gia đình ghi nhận
(Luật hôn nhân gia đình năm 1959, năm 1986 và năm 2000) và đây là một trong
những chế định tiến bộ của pháp luật về hôn nhân và gia đình. Khi xác lập giao dịch
dân sự, các bên đều phải có sự thỏa thuận trước về tài sản là đối tượng của giao dịch
hoặc giới hạn về trách nhiệm tài sản của từng bên (tài sản đó thuộc sở hữu riêng hoặc
thuộc sở hữu chung của vợ chồng). Do vậy, đề nghị quy định như trong dự thảo Bộ
luật.
23. Quyền đòi lại tài sản (Điều 231)
Đề nghị bỏ quy định "trong trường hợp tài sản đang thuộc sự chiếm hữu của
người chiếm hữu ngay tình thì áp dụng Điều 232 của Bộ luật này" tại đoạn cuối của
Điều này. Quy định như vậy là chưa đầy đủ, chưa hiểu được nội hàm của khái niệm
người chiếm hữu ngay tình.
24. Quyền đòi lại động sản không phải đăng ký quyền sở hữu từ người

mâu thuẫn với quy định về thời hiệu khởi kiện yêu cầu bồi thường thiệt hại trong Bộ
luật tố tụng dân sự. Đề nghị bảo đảm quy định thống nhất giữa hai văn bản này. Tôi
đề nghị rút thời hiệu khởi kiện yêu cầu bồi thường thiệt hại từ bốn năm xuống còn hai
năm.
30. Thiệt hại do sức khỏe bị xâm phạm (Điều 598)
Đề nghị bỏ quy định: "Trong trường hợp người bị thiệt hại mất hoàn toàn khả
năng lao động, thì người bị thiệt hại được hưởng bồi thường cho đến khi chết", vì có
nội dung trùng với quy định tại khoản 1 Điều 598.
31. Thiệt hại do tính mạng, danh dự, nhân phẩm, uy tín bị xâm phạm
(Điều 599 và Điều 600)
Đề nghị bỏ quy định "khoản thu nhập bị mất trước khi chết", vì quy định này
không cụ thể, khó áp dụng trên thực tế.
32. Thời hạn hưởng bồi thường thiệt hại do tính mạng, sức khỏe bị xâm
phạm (Điều 601)
Đề nghị sửa lại khoản 2 Điều này như sau: "2. Người chưa thành niên, người
đã thành thai và còn sống sau khi được sinh ra hoặc người mất khả năng lao động là
con của người bị thiệt hại mất hoàn toàn khả năng lao động; người chưa thành niên
hoặc người đã thành thai là con của người chết và còn sống sau khi sinh ra được
hưởng bồi thường cho đến khi đủ mười tám tuổi ".
33. Bồi thường thiệt hại do xâm phạm thi thể, mồ mả (Điều 617)
Đề nghị quy định cụ thể, chi tiết hơn, tránh trường hợp lợi dụng quy định này
gây khó khăn cho cơ quan có thẩm quyền khi tiến hành giải tỏa nghĩa địa làm mặt
bằng xây dựng các công trình.
34. Từ chối nhận di sản (Điều 630)
Việc nhận di sản hoặc từ chối nhận di sản thừa kế là quyền của người thừa kế.
Tuy nhiên, việc từ chối nhận di sản liên quan trực tiếp đến những người cùng thừa kế
khác và người thứ ba trong quan hệ dân sự. Vì vậy, pháp luật quy định cụ thể hình

quyền sở hữu hợp pháp của chủ sở hữu thì họ có quyền tự do định đoạt. Vì vậy, đề
nghị bỏ đoạn "nhưng không được lớn hơn phần thừa kế của người thừa kế theo pháp
luật" tại cuối khoản 1 Điều này.
39. Quan hệ thừa kế giữa con riêng và bố dượng, mẹ kế (Điều 667)
Đề nghị giữ lại quy định về quan hệ thừa kế giữa con riêng và bố dượng, mẹ
kế tại Điều 682 của Bộ luật dân sự hiện hành.

Phần thứ ba
kết luận

Trong điều kiện nước ta hiện nay, nền kinh tế thị trường phát triển theo định
hướng XHCN. Bộ luật dân sự hiện hành có nhiều vấn đề chưa phù hợp, chưa đáp ứng
được yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Vì vậy, chúng ta cần phải có
một Bộ luật dân sự hoàn chỉnh để điều chỉnh các quan hệ xã hội được xác lập trên
nguyên tắc bình đẳng, tự nguyện, tự thỏa thuận và tự chịu trách nhiệm giữa các chủ
thể. Từ đó đáp ứng được yêu cầu hội nhập kinh tế quốc tế của nước ta.

Trang
Phần thứ nhất: Những bất cập và sự cần thiết của sửa đổi Bộ luật
dân sự
1
Phần thứ hai: Những đóng góp của học viên về dự thảo Bộ luật dân
sự
3
I. Một số nội dung cơ bản của dự thảo Bộ luật 3
II. Một số vấn đề cụ thể của dự thảo bộluật 7
Phần thứ ba: Kết luận
16
Tài liệu tham khảo
17