Tiểu luận: Vai trò của đánh giá xã hội có sự
tham dự trong các dự án phát triển Để đạt được hiệu quả cao về sự phát triển kinh tế - xã hội của các dự án thì vai
trò của phương pháp đánh giá xã hội có sự tham dự trở nên hữu dụng hơn bao giờ hết.
Trước hết, đối với nhóm người hưởng lợi. Phương pháp đánh giá có sự tham dự
cho phép tiếp cận một cách có hiệu quả đến nhóm nghèo và nhóm dễ tổn thương.
Nhóm nghèo và nhóm dễ tổn thương vốn thường mang tính tự ti, mặc cảm, họ ít
có cơ hội để bày tỏ quan điểm, chính kiến cũng như nhu cầu, mong muốn của mình trước
cộng đồng. Ngay cả những chương trình, dự án phát triển dành riêng cho họ song họ vẫn
là người thụ động.
Với phương pháp đánh giá xã hội có sự tha dự thì khác, tất cả các nhóm dân cư
đều được nói lên tiếng nói của mình, trong đó tiếng nói của nhóm nghèo, nhóm dễ bị tổn
thương cũng trở thành cơ sở để dự án lựa chọn những phương án tối ưu.
Thứ hai, đối với sự phát triển. Vai trò của phương pháp đánh giá xã hội có sự
tham dự mang lại các lợi ích sau:
- Giúp dự án đáp ứng tốt hơn với những mối quan tâm về phát triển xã hội. Nghĩa
là với sự tích hợp ý kiến đóng góip của các bên liên quan sẽ giúp cho việc lựa chọn được
phương án tối ưu đáp ứng yêu cầu cao của sự phát triển xã hội.
- Tăng khả năng tiếp cận bình đẳng của những người hưởng lợi với cơ hội phát
triển do dự án mang lại. Phương pháp đánh giá xã hội có sự tham dự không chỉ mang tới
lợi ích kinh tế thuần túy mà nó còn là con đường, là phương tiện để đạt được các mục
tiêu về sự tiến bộ xã hội, tạo ra bộ mặt nhân văn, nhân bản cho xã hội hiện đại.
- Hiểu được những ảnh hưởng mang tính đặc trưng giới của các biến xã hội và
văn hóa. Tức là nắm bắt được những nhân tố văn hóa và xã hội (quan niệm văn hóa và
các thiết chế xã hội truyền thống) đã và đang chi phối, tác động như thế nào đến quyền
lực lựa chọn và hưởng thụ của đàn ông và đàn bà, nhóm nam và nhóm nữ trong các hoạt
động sống. Muốn thực hiện quyền bình đẳng nam nữ, không thể không lưu ý đến các
nhân tố này. Đây cũng là một trong những cơ sở để giải thích các khác biệt xã hội.
- Một vai trò quan trọng khác của phương pháp đánh giá xã hội là tạo ra cơ sở, cứ

hàng nước ngoài thì đánh giá xã hội mới được tiến hành vì nó trở thành một bộphận
không thể thiếu trong quá trình hoạch định cũng như triển khai thực hiện dự án.
Việc thực hiện sự đánh giá xã hội có sự tham dự trong các dự án phát triển đem
lại hiệu quả rất lớn. Là cách để tập hợp trí tuệ tập thể, là biện pháp để tạo ra sự đồng
thuận trong cộng đồng, là phương tiện để người dân nói chung, mọi nhóm xã hội trong
cộng đồng thực hiện được quyền làm chủ của mình trong xã hội. Là con đường để các dự
án đem lại hiệu quả phát triển kinh tế xã hội cao nhất, tránh và hạn chế được những rủi ro
đáng tiếc.
Một điều đáng tiếc, là lâu nay, phần lớn các dự án từ vốn đầu tư trong nước lại ít
chú ý đến việc vận dụng phương pháp đánh giá xã hội có sự tham gia hoạch định và triển
khai thực hiện dự án hoàn toàn là công việc độc quyền của các cơ quan chức năng, của
nhà quản lý; còn người dân liên quan đến dự án lại không được bày tỏ ý kiến và những
mong muốn, nguyện vọng, nhu cầu của người dân không được biết đến.
Khu tái định cư của dự án thủy điện Na Hang là một minh chứng. Hàng trăm tỷ
đồng đầu tư lập làng mới cho những hộ gia đình phải di dời giải tỏa để làm thủy điện nay
chỉ còn mấy người ở, đại bộ phận hộ gia đình ở khu tái định cư đã vượt trên 150 km về
lại chốn cũ tá túc. Lý do ở đây là do người dân không có đất canh tác, điều kiện sống khó
khăn, điều kiện sống về vật chất và tinh thần bị đảo lộn, không phù hợp (không thỏa mãn
nhu cầu về vật chất và tinh thần).
Dự án đầu tư nâng cao điều kiện sống cho đồng bào ở sóc Bom Bo - một địa
phương nổi tiếng thời đánh Mỹ mà tên làng đã in sâu trong lòng người bởi ca khúc: Tiếng
chày trên sóc Bom Bo.
Đây cũng là dự án đầu tư bạc tỷ song hiệu quả không theo mong muốn. Dự án
này đã chủ trương xây nhà mới, lót nền xi măng bóng láng cùng với hệ thống vòi nước
gần nhà cho nội bộ đồng bào. Kết quả là đồng bào xa lánh nền xi măng vì bao đời nay họ
chỉ quen nằm trên sàn gỗ hoặc lá cây, còn nằm trên nền xi măng phải chịu cảnh mồ hôi
nhớp nháp. Mặc dù có vòi nước cạnh nhà sáng sáng, chiều chiều người làng vẫn tấp nập