ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG
ĐỀ CƯƠNG BÀI GIẢNG MÔN TRIẾT HỌC
CHƯƠNG TRÌNH CAO HỌC
CHƯƠNG VI
CHỦ NGHĨA DUY VẬT BIỆN CHỨNG –
CHỦ NGHĨA DUY VẬT BIỆN CHỨNG –
CƠ SỞ CỦA THẾ GIỚI QUAN KHOA HỌC
CƠ SỞ CỦA THẾ GIỚI QUAN KHOA HỌC
NGƯỜI BIÊN SOẠN
PGS.TS. NGUYỄN TẤN HÙNG
TS. LÊ HỮU ÁI

NỘI DUNG CHƯƠNG VI
I. THẾ GIỚI QUAN VÀ THẾ GIỚI QUAN KHOA HỌC
II. NỘI DUNG, BẢN CHẤT CỦA CHỦ NGHĨA DUY VẬT
BIỆN CHỨNG VỚI TƯ CÁCH LÀ HẠT NHÂN CỦA TGQ
DUY VẬT
III. NHỮNG NGUYÊN TẮC PHƯƠNG PHÁP LUẬN CỦA
TGQ DUY VẬT BIỆN CHỨNG VÀ SỰ VẬN DỤNG VÀO
SỰ NGHIỆP CÁCH MẠNG Ở NƯỚC TA HIỆN NAY

I. THẾ GIỚI QUAN VÀ THẾ GIỚI QUAN
KHOA HỌC
1. Thế giới quan và các hình thức của
thế giới quan
a) Khái niệm, nguồn gốc, cấu trúc của
thế giới quan (TGQ)
- Khái niệm thế giới quan (world view, world
outlook) TGQ là toàn bộ những quan niệm, quan
điểm chung nhất của con người về thế giới, về


b) Những hình thức lịch sử cơ bản của
thế giới quan
TGQ có nhiều hình thức phát triển từ thấp
lên cao : huyền thoại, tôn giáo, triết học.
- Thế giới quan huyền thoại là hình thức
TGQ đầu tiên của người nguyên thủy. Nó
giải thích nguồn gốc của các hiện tượng tự
nhiên và xã hội bằng sự sáng tạo và quy định
của thần thánh.

- Thế giới quan tôn giáo là niềm tin mù
quáng của con người vào một lực lượng siêu
tự nhiên có liên quan đến số phận của họ và
đồng thời cũng là khát vọng của con người
mong có được sự che chở, cứu giúp, giải
thoát khỏi những đau khổ trần gian để đạt đến
hạnh phúc vĩnh cửu ở thế giới bên kia.
TGQ tôn giáo là sự phản ánh hư ảo thế giới
hiện thực. Nó có nguồn gốc nhận thức và
nguồn gốc xã hội.

Thế giới quan triết học là hình thức và cấp
độ cao nhất của TGQ, là sự nhận thức thế giới
bằng tư duy lý luận.
Nếu thần thoại và tôn giáo là niềm tin mù
quáng vào những lực lượng siêu tự nhiên, thì
triết học chứng minh quan điểm của mình
bằng những lập luận lôgic của tư duy.
Triết học là hệ thống những quan điểm,

- TGQ DV biện chứng thời hiện đại.
TGQ duy vật biện chứng được C. Mác và Ph.
Ăngghen phát triển trên cơ sở kế thừa hạt nhận
hợp lý trong tư tưởng duy vật vô thần của
Phoiơbac và phép biện chứng của Hêghen.

II. NỘI DUNG, BẢN CHẤT CỦA CHỦ NGHĨA DUY
VẬT BIỆN CHỨNG VỚI TƯ CÁCH LÀ HẠT NHÂN
CỦA TGQ DUY VẬT
1. Nội dung của TGQ duy vật biện chứng
a) Quan điểm duy vật biện chứng về thế
giới
- Bản chất của thế giới là vật chất. Thế giới
thống nhất ở tính vật chất.
- Ý thức không tồn tại độc lập, mà là thuộc
tính của một dạng vật chất có tổ chức cao là
não người.

- Vật chất quyết định nguồn gốc và nội
dung của ý thức. Ý thức có tác động to lớn
trở lại các quá trình vật chất.
- Các sự vật, hiện tượng trong thế giới liên
hệ, vận động, phát triển theo những quy luật
khách quan nhất định không phụ thuộc ý
thức.
- Nhận thức của con người là sự phản ánh
thế giới khách quan. Quá trình nhận thức đi
từ cảm tính đến lý tính. Thực tiễn là tiêu
chuẩn của chân lý.


sở hoạt động thực tiễn.
- Khẳng định khả năng nhận thức thế giới
của con người.

b) Thống nhất giữa chủ nghĩa duy vật và
phép biện chứng
Thiếu sót của CNDV trước Mác là phương
pháp tư duy siêu hình, máy móc, trong khi đó
PBC lại được các nhà triết học duy tâm phát
triển.
C. Mác và Ph. Ăngghen đã đưa PBC ra
khỏi hình thức duy tâm và trở về với quan
điểm duy vật, tạo nên sự thống nhất giữa
CNDV và PBC. c) Chủ nghĩa duy vật triệt để
Trước Mác, quan điểm duy tâm thống trị trong
lĩnh vực xã hội.
Đối với CNDT khách quan về lịch sử thì xã hội
do một ý niệm có trước thế giới hoặc do Thượng
đế quyết định. Còn đối với CNDT chủ quan thì xã
hội do ý chí của vĩ nhân, lãnh tụ quyết định.
Triết học Mác đưa quan điểm duy vật vào lĩnh
vực xã hội, sáng lập ra CNDV lịch sử. Việc vận
dụng quan điểm duy vật vào lĩnh vực xã hội
(CNDV lịch sử) đã tạo ra một CNDV triệt để.

d) Thống nhất giữa lý luận và thực tiễn
- Lý luận phải xuất phát từ thực tiễn, lấy

Nó là hệ thống mở, sẵn sàng tiếp nhận
những phát minh mới của khoa học.

III. NHỮNG NGUYÊN TẮC PHƯƠNG PHÁP
LUẬN CỦA TGQ DUY VẬT BIỆN CHỨNG VÀ SỰ
VẬN DỤNG VÀO SỰ NGHIỆP CÁCH MẠNG Ở
NƯỚC TA HIỆN NAY
1. Nguyên tắc tính khách quan của sự
xem xét
Nguyên tắc này đòi hỏi:
- Trong nhận thức sự vật phải xuất phát từ
chính bản thân sự vật, xem xét sự vật đúng
như nó tồn tại trong thực tế.

- Cải tạo sự vật phải xuất phát từ quy luật
khách quan. Phải tôn trọng và hành động
theo quy luật khách quan.
- Việc đề ra đường lối, chủ trương, chính
sách phải xuất phát từ tình hình thực tế.
Không được lấy tình cảm, ý chí chủ quan
làm điểm xuất phát.
- Khi đã có đường lối, chủ trương đúng đắn
rồi, cần phải tổ chức lực lượng vật chất để
thực hiện nó. Đó cũng là một bài học quan trọng mà Đại
hội VI của Đảng đã rút ra và được khẳng định
lại trong văn kiện trong văn kiện Đại hội VII:
“Mọi đường lối, chủ trương của Đảng phải