PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐẠO TẠO QUẬN HOÀNG MAI
TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ GIÁP BÁT
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
TÊN ĐỀ TÀI:
“MỘT SỐ GIẢI PHÁP ĐỂ GÂY HỨNG THÚ TRONG
GIỜ HỌC HÁT DÂN CA CỦA HỌC SINH THCS”
Người viết: Dương Thùy Dung
Giáo viên bộ môn: Âm nhạc
A – LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Như chúng ta đã biết âm nhạc có vai trò rất to lớn, âm nhạc đem đến
những khoái cảm thẩm mỹ cao, là món ăn tinh thần không thể thiếu trong
cuộc sống của con người. Âm nhạc từ lâu đã trở thành một nhu cầu không
thể thiếu trong cuộc sống cũng như trong nhà trường phổ thông bởi nó phản
ánh thế giới khách quan và các mối quan hệ xã hội. Âm nhạc là phương
tiện hữu ích tác động vào thế giới tinh thần, góp phần xây dựng nhân cách
toàn diện cho các em. Ngày nay, âm nhạc đã dần khẳng định vai trò của
mình là “công cụ giáo dục tư tưởng” cho con người.
Trong những năm qua, từ khi nước ta bước sang thế kỷ XXI, sự
nghiệp giáo dục đào tạo âm nhạc có điều kiện phát triển những bước cao
hơn. Cho đến ngày nay việc đưa âm nhạc vào học đường đã được chú
trọng vì những lợi ích quan trọng của nó trong việc giáo dục hình thành
nhân cách cho học sinh trở thành những con người toàn diện.
Bởi vậy việc dạy âm nhạc ở trường THCS nói chung và lớp 8 nói
riêng, mặc dù không nhằm đào tạo các em thành những con người hoạt
động nghệ thuật chuyên nghiệp mà chủ yếu là giáo dục văn hoá âm nhạc,
làm cho các em yêu thích nghệ thuật âm nhạc, hình thành ở học sinh một
tâm hồn trong sáng, một thị hiếu âm nhạc lành mạnh, cách tư duy sắc sảo,
lòng khát khao sáng tạo, giàu tình cảm, nhanh nhẹn hoạt bát và sống vui
tươi. Âm nhạc phát triển tối đa những tố chất sinh lý, những phẩm chất
tâm lý của lứa tuổi, tạo điều kiện để các em hoàn chỉnh và cân đối về tâm
hồn, trí tuệ và thể chất, làm phong phú tình cảm của lứa tuổi học trò.

nhạc vũ trường, nhạc thị trường… mà quên đi nhiệm vụ học tập và bản sắc
dân tộc của mình. Bên cạnh đó, cùng với sự bùng nổ của công nghệ thông
3
tin trên các phương tiện hiện đại như: internet, truyền hình…thì xu hướng
thưởng thức âm nhạc của giới trẻ hiện nay nếu như không được định hướng
sẽ rất bị lệch lạc.
Đối với học sinh THCS, ca hát là một nhu cầu thiết yếu, là một hoạt
động hấp dẫn. Những bài hát hay, nội dung đẹp, đặc biệt là những làn điệu
dân ca được trau chuốt, đúc kết từ bao đời sẽ cung cấp thêm vốn sống cho
các em, góp phần giáo dục tính thẩm mỹ, hoàn thiện nhân cách, đạo đức,
lối sống con người mới XHCN. Mà còn giúp các em hiểu thêm về cuộc
sống của những người nông dân, thêm yêu con người, thêm yêu quê hương
đất nước.
Với cách diễn tả tế nhị, nội dung lời ca phong phú, giai điệu đẹp sẽ
cuốn hút các em, làm tâm hồn các em thêm rộng mở, vươn tới những điều
thánh thiện. Tiếng hát là tiếng nói của tình cảm, là sợi dây liên hệ với cộng
đồng và môi trường xung quanh, là phương tiện để các em tự giáo dục và
hoàn thiện mình.
Qua những tiết học hát trên lớp, đặc biệt là những bài hát dân ca, là
người giáo viên dạy nhạc, tôi thấy mình phải có trách nhiệm ngoài việc dạy
các em hát đúng giai điệu mà còn phải lồng ghép những kiến thức khác liên
quan đến bài dạy như phong tục tập quán, vị trí địa lý, giới thiệu những dị
bản, đặt lời mới theo giai điệu…. để phần nào giúp các em thấy được cái
đẹp, cái truyền thống, cái tinh hoa của dân tộc ẩn chứa trong mỗi lần điệu
mà qua đó các em phải có trách nhiệm gìn giữ, bảo tồn và phát huy những
di sản mà cha ông đã để lại, từ đó cố gắng học tập và rèn luyện để sau này
trở thành người hữu ích cho xã hội.
Với những lý do trên, tôi mạnh dạn chọn đề tài Sáng kiến kinh
nghiệm cho năm học 2013 – 2014 của mình là:
Một số giải pháp gây hứng thú trong giờ học hát dân ca của học sinh

Qua đó tôi thấy ngoài những nguyên nhân đã nêu ở trên còn phải
thừa nhận những yếu tố sau ảnh hưởng không nhỏ đến thái độ của cá em
đối với âm nhạc truyền thống. Đó là:
- Giáo viên chưa xác định được cho học sinh về tầm quan trọng của âm nhạc
truyền thống nói chung và dân ca nói riêng trong đời sống con người.
- Trong quá trình dạy còn máy móc, thiếu linh hoạt, thiếu tính sáng tạo, chưa
giải quyết đồng thời những thao tác cơ bản: nhìn – nghe – nhớ – sáng tạo
trong học sinh.
- Sử dụng tài liệu dạy học, giáo cụ trực quan chưa triệt để, còn ít khai thác
những kiến thức âm nhạc có liên quan đến vùng miền, tộc người được giới
thiệu trong bài.
- Đồ dùng dạy học còn hạn chế, không có băng đĩa nhạc minh họa, không có
thiết bị trình chiếu….
Vì thế, tôi thấy việc nâng cao hứng thú trong giờ học dân ca cho học
sinh THCS là vô cùng cấp thiết. Hiểu dân ca, yêu dân ca là các em thêm
yêu quê hương bản quán, yêu những giá trị tinh thần của cha ông đã đúc kết
và chắt lọc từ bao đời. Bằng những nhận thức của mình, các em sẽ thấy
được giá trị đích thực của âm nhạc truyền thống, từ đó thấy được trách
nhiệm của mình trong việc bảo tồn, gìn giữ và phát huy cho hôm nay và
muôn đời sau.
Đây chính là cơ sở lý luận và thực tiễn để chúng ta thực hiện việc
nâng cao hứng thú trong giờ học hát dân ca cho học sinh THCS.
Để đáp ứng đòi hỏi ngày càng cao của xã hội phát triển, việc nâng
cao hứng thú cho học sinh trong giờ học hát dân ca không phải ngày một
ngày hai. Chính vì vậy, tôi xin đề xuất một số giải pháp sau:
C – QUÁ TRÌNH THỰC HIỆN ĐỀ TÀI
6
I – MỘT SỐ GIẢI PHÁP ĐỂ THỰC HIỆN ĐỂ TÀI:
1. Hướng dẫn học sinh tìm hiểu về dân ca, phong tục tập quán địa
phương.

Nam, từ đó các em sẽ thấy hứng thú hơn trong việc học bài hát mới.
VD: Khi dạy bài hát Đi cấy – dân ca Thanh Hóa, tôi làm theo trình tự sau:
- Giới thiệu tỉnh Thanh Hóa trên bản đồ hành chính Việt Nam, nói rõ Thanh
Hóa là tỉnh thuộc Bắc Trung Bộ, có bờ biển đẹp với khu nghỉ mát nổi tiếng
Sầm Sơn, nhân dân Thanh Hóa được Bác Hồ khen tặng anh hùng trong
cuộc kháng chiến chống Mỹ và lao động sản xuất.
- Cho học sinh nghe bài hát ca ngợi nhân dân Thanh Hóa; nghe thêm làn
điệu: Hò Sông Mã.
- Giới thiệu về công việc lao động của nhà nông như: Đi cấy, nhổ mạ, làm
cỏ, gặt lúa…
- Giới thiệu một bài hát trong tổ khúc “Múa đèn”: Bài “Nhổ mạ” bằng cách
cho học sinh nghe băng đĩa hoặc giáo viên hát mẫu.
- Cho học sinh nghe giai điệu bài hát “Đi cấy”, học sinh sẽ cảm nhận về giai
điệu, ca từ, chia câu hát…
- Giáo viên tiến hành dạy theo phương pháp truyền thống, dạy từng câu theo
lối móc xích.
Hay khi ta dạy bài hát “Đi cắt lúa” – Dân ca H’rê (Tây Nguyên), ta
phải cho học sinh hiểu được miền đất Tây Nguyên hùng vĩ chứa đựng trong
nó một kho tàng văn hóa dân gian phong phú và đặc sắc với những Trường
ca Đam San, những nhạc cụ độc đáo không đâu có được như T’rưng, kèn
Đinh năm, K’ni…không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên đã được tổ
chức Unesco công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể của Thế giới…
Đối với bài dân ca Đức “Hô la hê, Hô la hô”, chúng ta cũng phải cho
các em tìm hiểu sơ qua về đất nước và con người Đức thông minh, trí tuệ,
mạnh mẽ, đã từng bá chủ phần lớn châu Âu trong thế chiến thứ II và ngày
8
nay, nước Đức vẫn phát triển mạnh về kinh tế cũng như khoa học kỹ thuật,
xứng đáng là Trung tâm của châu Âu.
Tôi tin rằng khi hiểu rõ được cội nguồn cũng như nội dung của
những làn điệu dân ca, các em sẽ vô cùng thích thú vì có thể từ trước đến

cách và từ đó áp dụng cho bản than, kích thích lòng say mê nghệ thuật của
10
các em.
VD: Tập minh họa bài hát “Đi cấy – dân ca Thanh Hóa”.
- Học sinh xem tranh về tổ khúc Múa đèn, trong đó xem kỹ phần động tác
minh họa bài Đi cấy.
- Sau khi học sinh hát thuộc bài hát, giáo viên hướng dẫn học sinh động tác
minh họa phù hợp với từng câu hát:
+ Câu hát “Lên chùa bẻ một cành sen” – cuộn tay mô phỏng động tác hái
hoa.
+ Câu hát “Ăn cơm bằng đèn đi cấy sáng trăng” – Hai tay xòe ngửa đưa
lên vai, chân nhún theo nhịp 2.
11
12
+ Câu hát “Thắp đèn ta sẽ chơi trăng ngoài thềm” – Hai tay đứa từ dưới
lên cuộc ở trên cao kết hợp chân đi lên phía trước.
+ Câu hát “Cầu cho trong ấm êm, êm lại ngoài êm” – Hai tay úp vào ngực,
cuối câu hát đưa ra 2 bên ngửa tay
Những động tác phụ họa tuy đơn giản nhưng cũng phần nào giúp các
em tự tin hơn, hát đúng nhịp, thể hiện sinh động và chính xác giai điệu bài
hát, từ đó các em thêm yêu các làn điệu dân ca của quê hương.
13
4. Cải tiến bài soạn lên lớp.
Có thể nói muốn tạo được một tiết học vui tươi hào hứng, người giáo
viên phải tiến hành chắt lọc, kết hợp cả khoa học và nghệ thuật một cách
chặt chẽ để tìm ra nhưng phương pháp hay tạo hứng thú cho học sinh trong
giờ học nhạc nói chung và tiết học hát dân ca nói riêng. Giáo dục âm nhạc
trong nhà trường phổ thông không phải là đào tạo những nghệ sĩ biểu diễn
chuyên nghiệp nhưng cũng phải vì thế mà ta dạy hời hợt, bỏ qua mục đích
là hướng các em đến cái chân – thiện – mỹ. Trong cuộc sống, định hướng

trái tim với tình cảm yêu quê hương đất nước.
VD: Trong tiết học bài hát Lí cây đa, tôi sẽ tiến hành các bước sau:
- Treo bản đồ hành chính Việt Nam, giới thiệu về miền đất Kinh Bắc giàu
truyền thống văn hóa dân gian với lễ hội Lim hàng năm, nơi góp mặt đua
tài của biết bao liền anh liền chị với hơn 200 làn điệu Quan họ làm say đắm
bao người về trẩy hội.
- Yêu cầu học sinh kể tên một số làn điệu Quan họ mà các em đã được nghe,
được học, hát minh họa nếu thuộc => Giáo viên nhận xét, chấm điểm
khuyến khích.
- Cho học sinh nghe thêm một số làn điệu Quan họ khác quen thuộc như:
Cây trúc xinh, Người ở đừng về, Vào chùa…=> Hỏi học sinh về cảm nhận
của mình khi nghe các làn điệu dân ca Quan họ.
- Giới thiệu nguồn gốc và nội dung bài hát.
- Khởi động giọng theo những mẫu âm quen thuộc.
- Cho học sinh nghe bài hát mẫu một lần.
- Phân tích cấu trúc, chia câu hát, đánh dấu chỗ lấy hơi, lưu ý câu hát có
tiếng luyến như: quán – ngồi – lý – lới…
- Gọi học sinh đọc diễn cảm lời ca.
- Tiến hành dạy hát theo phương pháp móc xích.
- Hướng dẫn cả lớp hát hoàn chỉnh cả bài, gõ đệm theo nhịp và hát theo phần
đệm của đàn phím điện tử.
15
- Hướng dẫn học sinh hát kết hợp động tác phụ họa phù hợp với từng câu
hát.
- Giáo viên gọi nhóm, cá nhân Học sinh lên hát đúng giai điệu, đúng sắc thái
và vận động nhẹ nhàng theo nhịp, (khuyến khích sự sáng tạo)
- Giáo viên gọi học sinh nhận xét phần trình bày của bạn, chốt vấn đề và
chấm điểm.
5. Hướng dẫn học sinh tập đặt lời mới cho các làn điệu dân ca.
Nhằm phát huy tính sáng tạo của học sinh, sau mỗi giờ học tôi luôn

cho các nhóm nghe lần lượt từng bài, các nhóm nhanh chóng sắp xếp
theo đúng trình tự từ Bắc vào Nam, nhóm nào nhanh hơn sẽ được nhận
phần thưởng.
* Trò chơi 3: Nghe giai điệu đoán tên bài hát và địa danh.
- Chuẩn bị: Băng đĩa nhạc ghi từ 5 làn điệu dân ca trở lên, phần thưởng
cho các đội chơi.
- Luật chơi: Chia lớp thành 3 – 4 nhóm. Giáo viên (hoặc người điều
khiển) sẽ mở cho các đội nghe lần lượt từng làn điệu dân ca, sau mỗi làn
điệu các nhóm nhanh tay phát tín hiệu trả lời đó là bài hát nào, ở đâu.
Đội nào trả lời nhanh và đúng sẽ được thưởng, đội nào trả lời sai sẽ bị
phạt.
Trên đây là một số giải pháp để từng bước nâng cao chất lượng và hứng
thú trong giờ học hát dân ca cho học sinh THCS, nhằm đưa các em gần hơn
với giá trị văn hóa truyền thống của cha ông ta, giáo dục các em hiểu và
thêm trân trọng những sản phẩm tinh thần được chắt lọc và đúc kết qua bao
thăng trầm của lịch sử để ngày nay các em có được những bài ca, những
làn điệu mang tâm hồn dân học Việt Nam.
II. KẾT QUẢ.
Qua một thời gian với sự cố gắng và nỗ lực của thầy và trò, chúng tôi
đã đạt được những kết quả đáng ghi nhận:
- Hầu hết các em ở tất cả các khối lớp đều yêu thích môn âm nhạc nói
17
chung và những bài hát dân ca nói riêng, chất lượng và không khí giờ
học được cải thiện đáng kể, các kiến thức về văn hóa vùng miền đã
được các em quan tâm và tìm hiểu thông qua các tiết học dân ca.
- Kết quả cuối năm học 100% học sinh đạt yêu cầu.
Khối 6: 100% học sinh thuộc bài
Khối 7: 100% học sinh thuộc bài
Khối 8: 100% học sinh thuộc bài
18

Việt Nam giáu bản sắc dân tộc.
Nâng cao hứng thú trong giờ học hát dân ca là giúp học sinh dễ dàng
nắm bắt và tiếp thu vốn cổ của dân tộc, các em hiểu được cái hay cái đẹp,
cái hồn dân tộc ẩn chứa trong mỗi làn điệu, mỗi câu hát dân ca mà cha ông
ta đã đúc kết hàng năm mới có được. Qua đó các em cũng thấy được trách
nhiệm của mình đối với việc giữ gìn bản sắc dân tộc, chống lai căng bài
xích văn hóa dân tộc, hòa nhập văn hóa thế giới nhưng vẫn giữ nét đặc
trưng của văn hóa nước nhà.
Thông qua các giờ học hát dân ca, chúng ta cũng giúp các em trang
bị thêm những kiến thức về âm nhạc cổ truyền dân tộc, rèn luyện kỹ năng
hát dân ca như luyến láy, nhấn nhá. Mặt khác còn có thể giúp các em biết
được các ngôn ngữ của các vùng miền dân tộc, từ đó các em thêm yêu các
làn điệu dân ca quê hương mình, cũng như thêm yêu đất nước mình.
Là một giáo viên THCS, tôi cho rằng việc nâng cao và tạo hứng thú
cho học sinh trong giờ học hát dân ca là góp phần tích cực vào công tác
20
giáo dục thẩm mỹ âm nhạc, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc trong các em,
dần hướng tới sự hoàn mỹ về nhân cách con người. Cũng như tạo cho các
em có cơ hội tiếp xúc với những nét đẹp văn hóa của các vùng miền trên
dân tộc.
Để sáng kiến này đạt được kết quả cao hơn nữa, tôi xin có một số kiến nghị
sau:
- Nhà trường cần tạo điều kiện hơn nữa về cơ sở vật chất như phương tiện
trình chiếu để học sinh được xem, được nghe những tư liệu liên quan
đến bài học, để các em có thể hiểu bài hơn, có hứng thú và niềm đam
mê với các bài hát dân ca, cũng như có động lực để tìm hiểu thêm về
nét đẹp văn hóa các dân tộc Việt Nam.
- Thường xuyên tổ chức các buổi hoạt động ngoại khóa kết hợp tổ Văn
với nội dung có liên quan đến giáo dục văn hóa cội nguồn dân tộc như
thăm quan bảo tàng dân tộc học, nghe nói chuyện về truyền thống,

………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………
23