PHƯƠNG PHÁP SOẠN - GIẢNG BÀI THỰC HÀNH ĐỊA LÍ
A / LỜI GIỚI THIỆU :
Để tiến hành dạy học được tốt ,có hiệu qủa ,đặc biệt là đối với chương trình địa lí 11 -
ngoài hệ thống các bài học lí thuyết còn có hệ thống các bài thực hành cần rèn luyện nhiều kĩ
năng thực hành cho học sinh ;nên việc rèn luyện kĩ năng này là rất cần thiết .
Tuy nhiên do đặc điểm của chương trình cấp THPT - việc rèn luyện kĩ năng thực hành
chủ yếu tập trung vào chương trình địa lí lớp 11 .Mặt khác do qúa trình tiếp thu kiến thức ở
bậc đại học và do nhiều nguyên nhân khác nhau nên việc giảng dạy các tiết thực hành không
giống nhau ở các giáo viên và điểm quan trọng là không đạt được kết qủa cao
Trong điều kiện công tác nhiều năm ,qua giảng dạy nhiều khối lớp ,qua bồi dưỡng học
sinh giỏi và qua dự giờ các đồng nghiệp giáo viên ;bản thân nhận thấy có nhiều bất cập trong
việc soạn - giảng các tiết thực hành của giáo viên nói chung .Và cũng chính vì lẽ đó mà bản
thân đã nghiên cứu ,tìm tòi ,thực nghiệm nhiều lần để từ đó đúc rút kinh nghiệm và hôm nay
mạnh dạn giới thiệu đến qúy thầy cô giáo đồng nghiệp nội dung :
“ Phương pháp soạn giảng bài thực hành địa lí ”
Nội dung đề tài này gồm có 3 phần :
I / Các dạng bài giảng thực hành địa lí
II / Cách trình bày ( soạn - giảng ) một bài thực hành địa lí
III / Các ví dụ minh họa các tiết thực hành ở chương trình địa lí .
B / NỘI DUNG ĐỀ TÀI
I / Các dạng bài thực hành địa lí :
 Tổng quát có 3 dạng bài thực hành cơ bản :
- Bài thực hành vẽ các loại và dạng biểu đồ địa lí .
- Bài thực hành phân tích số liệu ( bảng số liệu ) rút ra nhận xét và giải thích hoặc
phân tích - nhận xét - giải thích làm cơ sở cho việc viết báo cáo .
- Bài thực hành điền trên bản đồ.
 Ví dụ :
- Lớp 10 :Tiết 22 - bài 20 : Cách biểu hiện các biểu đồ kinh tế - xã hội trên bản đồ
(Dạng điền trên bản đồ )
- Lớp 12 : Tiết 18 - Tìm hiểu một số vấn đề địa lí kinh tế - xã hội địa phương
( Dạng phân tích - nhận xét - giải thích làm cơ sở cho việc viết báo cáo )

1 / Sử dụng câu hỏi phát vấn - yêu cầu học sinh trình bày những kiến thức lí thuyết -
hành động về nội dung yêu cầu của bài thực hành .
2 / Giáo viên gợi ý hướng thực hiện yêu cầu của bài thực hành ( làm những gì ? làm
như thế nào ? )
3 / Yêu cầu học sinh ( đứng tại lớp / lên bảng ) trình bày cách làm của mình .Gọi học
sinh ở tại lớp để nhận xét phần thực hiện của học sinh .
4 / Giáo viên kết luận cách thực hiện của học sinh ( hướng đi đúng / sai như thế
nào ? ) và gợi ý cách tiến hành - thực hiện bài thực hành hoặc giáo viên sử dụng phương tiện
mẫu hoặc giáo viên hành động mẫu ( tùy theo nội dung của bài thực hành đó )
4 / Củng cố - phát triển :
- Học sinh nhắc lại yêu cầu của bài thực hành ngày hôm nay.Học sinh nhắc lại cách
thực hiện như thế nào ? .
- Giáo viên bổ sung - kết luận cách làm .
- Giáo viên nhắc học sinh hoàn thiện bài thực hành ở nhà ( Phần lớn thì các bài thực
hành nên cần dành thời gian ở lớp để giáo viên hướng dẫn và học sinh thực hiện mẫu ( nháp )
/ phần lớn thời gian hoàn thành ở nhà ).Chuẩn bị bài học - tiết học sau .
III / Các ví dụ minh họa :
Ví dụ 1 / Lớp 11 - Tiết 4 : Thực hành : vẽ biểu đồ
I / Mục đích - yêu cầu :
- Hướng dẫn học sinh cách lập biểu đồ biểu hiện các mối quan hệ so sánh giữa 2 hoặc
3 đại lượng .
- Bổ sung cho học sinh những kiến thức lí thuyết và hành động về việc lập và vẽ các
biểu đồ hình tròn .
II / Phương pháp :
- Kiểm tra kiến thức lí thuyết và hành động thông qua hệ thống câu hỏi phát vấn .
- Hướng dẫn mẫu và vẽ mẫu hoặc sử dụng biểu đồ mẫu đã chuẩn bị sẵn .
III / Đồ dùng :
- Compa + thước đo cung và đo góc + thước 20cm + phấn màu ( thực hiện trên bảng )
- Hoặc dùng các biểu đồ mẫu đã vẽ sẵn .
IV / Tiến trình :

0
x 0,18 % ÷100 = 0
0
,648.
+ Học sinh dùng com pa ,thước chiều dài ,thước đo độ để vẽ biểu đồ trong 2 năm 1947
và 1960 ,và dùng phấn màu để biểu hiện các đại lượng .
- Do yêu cầu của bài là vẽ biểu đồ tròn so sánh 3 đại lượng theo giá trị tuyệt đối nên ta
phải dùng cách vẽ khác .Cách vẽ đó như thế nào ? Giáo viên gợi ý và hướng dẫn cách thực
hiện
 Theo cách vẽ này thì diện tích thế giới được biểu hiện bằng một hình tròn to ,diện
tích các thuộc địa của Anh biểu hiện bằng một hình tròn nhỏ hơn ,còn diện tích của nước Anh
là một hình tròn nhỏ hơn nữa  yêu cầu đặt ra là phải tính được bán kính của 3 hình tròn !
Làm thế nào để tính được bán kính của 3 hình tròn ?
 Cách tính như sau :
- Diện tích hình tròn biểu hiện diện tích thế giới so với diện tích hình tròn biểu hiện
diện tích các thuộc địa Anh lớn gấp : 135 triệu ÷ 10,3 triệu = 13 lần ,và so với diện tích hình
tròn biểu hiện diện tích nước Anh lớn gấp : 135 triệu ÷ 0,244 triệu = 553 lần
- Nếu lấy S
1
là diện tích thế giới được tính bằng công thức : S
1
= ∏R
2
,S
2
là diện tích
thuộc địa Anh : S
2
= ∏r
1

2
/ 553 = 0.023  r
2
= √0.023 = 0.15 cm .
 Như vậy ta vẽ chung 1 biểu đồ có 3 hình tròn có bán kính lần lượt là : 3.6 cm ; 1.0
cm và 0.15 cm .
 Sau khi bổ sung nên cho học sinh trình bày lại trình tự tiến hành lập và vẽ biểu đồ
theo cả 2 cách .Có thể bài thực hành này được thực hiện với cách lập và vẽ các biểu đồ hình
vuông ( S = C x C ) .
4 / Củng cố - phát triển :
- Học sinh vẽ biểu đồ hình tròn theo cách thứ 2 thực hiện với bài tập số 1 ở lớp ,bài tập
số 2 thực hiện ở nhà .
- Học sinh chuẩn bị bài mới : mục III - Sgk - trang 13 .
Ví dụ 02 / Lớp 11 -Tiết 07 : Thực hành : Vẽ biểu đồ :
I / Mục đích - yêu cầu :
- Hướng dẫn học sinh cách lập vẽ các biểu đồ hình cột để so sánh các đại lượng biểu
hiện bằng giá trị tuyệt đối và giá trị tương đối .
- Tập làm quen và rèn luyện kĩ năng vẽ biểu đồ hình cột .
II / Phương pháp :
- Kiểm tra kiến thức lí thuyết và hành động thông qua câu hỏi - phát vấn .
- Thực hiện hướng dẫn mẫu và hành động - vẽ mẫu lên bảng .
III / Đồ dùng :
- Thước 20 cm ,bút chì màu ,phấn màu .
- Sử dụng các biểu đồ mẫu ( treo bảng )
IV / Tiến trình :
1/ Ổn định lớp :
2 / Kiểm tra việc chuẩn bị bài thực hành :
3 / Bài mới :
I / Yêu cầu của bài thực hành :
- Học sinh đọc và xác định yêu cầu của bài thực hành .

1 nước trong 1 năm ) có những ưu và nhược điểm gì ?
+ Thể hiện giá trị xuất siêu ,nhập siêu của từng nước trong từng năm .
+ Không đẹp : do chênh lệch giá trị các cột cao thấp khác nhau ,chưa sát với yêu cầu
của bài thực hành : chưa so sánh các nước với nhau .
 Hãy thực hiện vẽ biểu đồ cột theo cách khác ( tạm gọi là cách thứ 2 ) ? Gọi học
sinh lên bảng thực hiện ? Học sinh sẽ vẽ như sau :
- Vẽ 2 biểu đồ : 1 biểu đồ cho giá trị xuất khẩu của 4 nước trong 2 năm và 1 biểu đồ
cho giá trị nhập khẩu của 4 nước trong 2 năm - vẽ theo giá trị tuyệt đối của bảng số liệu đã
cho .
- Gọi học sinh nhận xét phần thực hiện vẽ : có ưu điểm và nhược điểm gì không ?
+ Thể hiện rõ tình hình phát triển của giá trị xuất khẩu và nhập khẩu của các nước
trong 2 năm .
+ Không đẹp ,không thể hiện rõ yêu cầu là so sánh xuất ,nhập khẩu của các nước trong
1 năm hoặc cả 2 năm .
 Làm thế nào để khắc phục những nhược điểm trên và thể hiện rõ - sát với yêu cầu
của bài thực hành : ta có thể xem cách thứ 3 như sau : đó là cách vẽ dạng biểu đồ gì ? và vẽ
như thế nào ?
- Vẽ 1 biểu đồ cột chồng - vẽ theo giá trị tương đối : trong biểu đồ này mỗi một nước
có 2 cột chồng cho 2 năm ( có thể sử dụng hệ trục tọa độ hoặc không sử dụng hệ trục tọa độ ).
- Vẽ mẫu lên bảng và trình bày các thao tác vẽ cho học sinh ,yêu cầu học sinh cho
nhận xét về dạng biểu đồ này ?
+ Ưu điểm : nổi bật yêu cầu của bài ;thể hiện rõ xuất siêu ,nhập siêu của từng nước
qua từng năm ;giá trị xuất và nhập khẩu đều biểu hiện được .
+ Phải chuyển đổi số liệu từ giá trị tuyệt đối sang giá trị tương đối ( % ) : chú ý nên
lập lại bảng số liệu mới ( số % ) .
4 / Củng cố - phát triển :
- Học sinh trình bày lại 3 cách vẽ biểu đồ cột ( các thao tác vẽ và ưu nhược điểm của
từng cách ) .Giáo viên lưu ý : căn cứ vào yêu cầu của bài thực hành ,căn cứ vào đặc điểm của
các loại và dạng biểu đồ ,căn cứ vào các dữ liệu của bảng số liệu đã cho để chọn nhanh và
chọn đúng loại ,dạng biểu đồ .

- Cho biết bố cục của 1 bài báo cáo như thế nào ? có mấy phần ?
- 1 bài báo cáo thông thường gồm có 3 phần : giới thiệu tổng quát nội dung cần báo
cáo ;trình bày cụ thể nội dung ;phần kết luận .
 Giáo viên sử dụng bài báo cáo mẫu : đọc phần mở đầu và phần kết luận cho học
sinh nghe .
2 / Hướng dẫn phân tích :
 Các bước phân tích 1 bảng số liệu bất kì
- Sự phát triển kinh tế ( hay xã hội ) là một quá trình nên phải căn cứ vào các mốc chỉ
thời gian ( ở bảng số liệu )
- Để phân tích và nhận định sự phát triển kinh tế – xã hội nhất thiết phải căn cứ vào tất
cả các chỉ tiêu cụ thể có ở bảng số liệu : Ví dụ : GDP ,GDP / người ,tốc độ tăng trưởng kinh tế
( % ) ,GDP / ngành ,giá trị xuất khẩu ,giá trị nhập khẩu …
- Trước khi phân tích các chỉ tiêu số liệu cần phải hiểu được bản chất nội dung hay ý
nghĩa của các chỉ tiêu đó : Ví dụ :
+ Tổng thu nhập quốc dân ( GDP ) là gì ? phân biệt GDP và GNP ? tên viết tắt ?
+ Tốc độ tăng trưởng kinh tế ( % ) có nghĩa như thế nào ? giữa tăng trưởng và sự phát
triển kinh tế có giống nhau không ?
- Trong quá trình phân tích từng chỉ tiêu cần thực hiện các thao tác sau : phân tích số
liệu ở cả giá trị tuyệt đối ,tương đối ( % ) ,số lần …và so sánh quan hệ với số thời gian ; phân
tích số liệu mang tính tổng quát trước ,cụ thề sau : Ví dụ :
+ Tốc độ tăng trưởng kinh tế của Hàn Quốc qua 20 năm như thế nào / tăng bao nhiêu
%,bao nhiêu lần ? ( phân tích tổng quát )
+ Tốc độ tăng trưởng kinh tế của Hàn Quốc qua từng mốc thời gian như thế nào ? tăng
giảm như thế nào ? bao nhiêu ? bình quân % / năm ? … ( phân tích cụ thể )
- Trong khi phân tích từng chỉ tiêu số liệu : phân tích đến đâu thì rút ra nhận xét –
nhận định đến đó ,có thể sử dụng các số liệu bổ sung để so sánh và rút ra nhận xét
BÙI VĂN TIẾN SKKN 2005 - 2006 Trang : 5
PHƯƠNG PHÁP SOẠN - GIẢNG BÀI THỰC HÀNH ĐỊA LÍ
 Giáo viên sử dụng bài báo cáo mẫu đọc phân tích cho học sinh một vài chỉ tiêu mẫu
.