TAI BIẾN MẠCH MÁU NÃO
(Kỳ 1)
I. ĐỊNH NGHĨA
Tai biến mạch máu não (TBMMN) là các thiếu sót thần kinh với các
triệu chứng khu trú hơn là lan toả xảy ra đột ngột do mạch máu não (động mạch,
mao mạch và hiếm hơn là tĩnh mạch) bị vỡ hoặc tắc mà không do chấn thương sọ
não.
II. DỊCH TỄ HỌC
Tai biến mạch máu não tăng theo lứa tuổi nhất là từ 50 tuổi trở lên.
Nam thường ưu thế hơn giới nữ. Ở các nước công nghiệp phát triển Âu
Mỹ nhồi máu não chiếm khỏang 80%, ở nước ta thì khoảng 60% số tai biến mạch
não, còn lại là xuất huyết não. Ðể đánh giá tình hình tai biến máu não phải dựa vào
3 tỷ lệ sau đây:
- Tỷ lệ mới mắc (incidence) theo Tổ chức Y tế thế giới (TCYTTG) là 150-
250/100.000, ở nước ta nói chung từ 20 đến 35/100.000, tại Huế là 27,71/100000
dân, theo điều tra dịch tễ học năm 1989-1994.
- Tỷ lệ hiện mắc (prevalence) theo TCYTTG là 500-700/100.000 dân, ở
nước ta khoảng 45-85/100.000, tại Huế 61,60/100000 dân.
- Tỷ lệ tử vong (mortality) trên 100.000 dân nói lên tính chất trầm trọng của
bệnh. Tỷ lệ này rất khác nhau giữa các nước từ 35-240/100.000 dân, ở nước ta 20-
25/100.000 dân, tại Huế là 19,22/100000 dân.
III. PHÂN LOẠI
Gồm hai thể chính sau đây:
1. Nhồi máu não (thiếu máu cục bộ não/nhũn não): Nhồi máu não xảy ra
khi mạch máu bị nghẽn hoặc lấp.
2. Xuất huyết não: Khi máu thóat ra khỏi mạch vỡ vào nhu mô não gọi là
xuất huyết nội não, vào khoang dưới nhện gọi là xuất huyết dưới nhện; còn phối
hợp hai loại trên gọi là xuất huyết não màng não.
IV. CÁC THỂ TAI BIẾN
1. Nhồi máu não:
a. Nguyên nhân: Gồm 3 nhóm:

khởi đầu đột ngột, hồi phục trong vòng 24 giờ không để lại di chứng, do cục máu
trắng (tiểu cầu) dễ tan, cục máu đỏ nhỏ, hay co thắt động mạch não thóang qua.
Thông thường triệu chứng tồn tại 5-15 phút.
Chẩn đoán chủ yếu dựa vào hỏi bệnh. Không có một tiêu chuẩn nào chắc
chắn. Biểu hiện lâm sàng rất khác nhau tùy theo hệ cảnh hay sống nền.
- Thiếu máu cục bộ thoáng qua hệ cảnh: có thể biểu hiện một hay nhiều
triệu chứng sau đây: Mù tạm thời một mắt hoặc nhìn mờ. Liệt nhẹ nửa người
thường liệt tay mặt ưu thế. Rối loạn cảm giác nửa người như tê bì, cảm giác nặng,
mất nhận biết đồ vật hay tư thế vị trí. Rối loạn ngôn ngữ nếu tổn thương bán cầu
ưu thế.
- Thiếu máu cục bộ thoáng qua hệ sống nền: triệu chứng vận động cảm giác
hai bên hoặc luân chuyển, thất điều vận động bên này bên kia.
Có thể có chóng mặt, nhìn đôi, khó nói, cơn khuỵu (drop-attack) trong hội
chứng trộm máu dưới xương đòn. Một số dấu chứng khác khó xác định chắc chắn
thuộc vùng nào nếu xuất hiện riêng rẽ như nói khó, bán manh đồng danh. Yếu tố
quan trọng trong chẩn đoán là triệu chứng xảy ra ngắn.