VIÊM MÀNG NÃO
(Kỳ 2)
b. Viêm màng não mủ do phế cầu:
- Nguyên nhân: phế cầu là loại cầu khuẩn Gr (+) gây viêm màng não thông
thường từ nhiễm trùng kế cận ở tai mũi họng, chấn thương sọ não có tổn thương
xương - màng não, suy giảm miễn dịch trong nghiện rượu, cắt lách người già,
thiếu hụt IgG 2a, phẫu thuật sọ não. Khoảng 25% do nhiễm trùng huyết trong
viêm phổi phế cầu. Gặp ở mọi lứa tuổi nhưng ở người lớn chiếm 44%, còn ở trẻ
em chỉ 15% trong viêm màng não không do siêu vi.
Ngoài tổn thương màng não mà còn gây tổn thương não nên bệnh cảnh
thường nặng nề.
- Lâm sàng: khởi đầu đột ngột, đau đầu dữ dội, sốt cao, nôn, có khi kèm
theo đau bụng cấp, đau khớp, động kinh và rối loạn ý thức trầm trọng.
Mạch thường không đều, tím, thở kiểu Cheyne - Stokes. Thiếu sót vận
động cũng thường thấy do nhồi máu não vì mạch máu bị viêm tắc.
- Cận lâm sàng:
. Bạch cầu trong máu tăng chủ yếu trung tính.
. DNT mủ đặc, nhiều đa nhân thoái hóa, tăng nhiều protein, glucose và
muối giảm, soi tươi thường phát hiện song cầu hình ngọn nến.
- Tiến triển: nếu có 1 trong những dấu hiệu sau thì tiên lượng nặng, đó là
protein DNT > 5 g/l, hôn mê, ở người già, trẻ dưới 6 tháng, xuất hiện sớm dấu khu
trú và tâm thần, điều trị muộn, ổ nhiễm trùng tiên phát vẫn còn, vi khuẩn nhiều
trong DNT. Tử vong còn cao 20-30%.
- Ðiều trị: thuốc lựa chọn là Ampicillin hay Amoxicillin 200-300
mg/kg/ngày hoặc Cefotaxime, Ceftriaxone từ 150-200-250 mg/kg/ngày. Thời gian
điều trị 10 ngày. Không cần thiết chọc dò DNT kiểm tra.
- Dự phòng: không có lây truyền người này qua người khác nên không dự
phòng cho người tiếp xúc. Cần lưu ý dự phòng cho những đối tượng bị viêm tai
mũi họng. Những người bị cắt lách thì nên dự phòng bằng Penicilline.
c. Viêm màng não do Listeria:
- Nguyên nhân: Listeria là trực khuẩn gram (+), có trong môi trường xung

huyết, tổn thương nhiều cơ quan hay do cơ địa xấu như đã nêu trên.
Tử vong còn cao.
- Ðiều trị: nếu cấy ra loại meti-S thì chọn Oxacilline 150 mg/kg/ngày chia 4
lần, nếu là meti-r thì sử dụng Vancomycine 20-40-60 mg/kg/ngày chuyền tĩnh
mạch 24 giờ kết hợp với Gentamycin 3-5 mg/kg/ngày hoặc với Rifampicin liều 20
mg/kg/ngày chia 3 lần. Nếu không có thuốc trên có thể sử dụng Cefotaxime 150-
200 mg/kg/ngày kết hợp với Fosfomycine 200 mg/kg/ngày chia 3 lần. Thời gian
điều trị 3-4 tuần nếu chỉ có viêm màng não, còn có tiêu điểm khác thì phải điều trị
4-6 tuần. Phải chọc dò DNT để theo dõi.
e. Viêm màng não do trực khuẩn gram âm:
- Nguyên nhân: Thường gặp là enterobacter (dưới 2 tháng và trên 60 tuổi),
H. influenzae thường gặp ở trẻ em chiếm 60% tất cả viêm màng não không do siêu
vi, chủ yếu lứa tuổi trên 2 tháng đến 8 tuổi, còn ở người lớn chỉ 5%. Thường là
nhiễm trùng thứ phát, chủ yếu ở tuổi nhũ nhi và người lớn có cơ địa xấu như
nghiện rượu, đang điều trị corticoide, cắt lách, bị chấn thương hay phẫu thuật sọ
não.
- Lâm sàng: triệu chứng thường mơ hồ như sốt nhẹ, đau đầu ít thậm chí
không có và dấu thực thể màng não cũng không rõ đối với viêm màng não tiên
phát. Ðối với những ca bị chấn thương sọ não hay mổ sọ não mà có sốt thì phải
chọc dò DNT để xét nghiệm.
- Cận lâm sàng: công thức máu và DNT đều thấy bạch cầu tăng, chủ yếu
trung tính. Cấy dịch não tủy cho kết quả đáng tin cậy.
- Tiến triển: đây là một trong những viêm màng não tiên lượng nặng, tử
vong trên 50%. Thường kèm theo bệnh phổi do kém thông khí hay tình trạng
choáng nhiễm trùng.
- Ðiều trị: đối với E.Coli thì chọn Cefotaxime liều 100 mg/kg/ngày hay
Ceftriaxone 75-100 mg/kg/ngày tĩnh mạch. Nếu là ở trẻ em và nguyên nhân là H.
influenzae thì ngoài 2 loại kháng sinh trên nên kết hợp thêm Dexamethasone 0,15
mg/kg mỗi 6 giờ trong 2-4 ngày nhằm hạn chế di chứng. Ðối với nhiễm trùng thứ
phát do Klebciella, Enterobacter, Serraria, Citrobacter, Pseudomonas thì thường