Một số vấn đề về đổi mới PP dạy học ở
các TTGDTX
Trên lĩnh vực giáo dục, đổi mới phương pháp dạy học (PPDH) là một vấn
đề đã và đang được bàn luận sôi nổi từ rất nhiều thập kỷ qua. Các nhà giáo dục
học đã không ngừng nghiên cứu, tiếp thu những thành tố của lý luận dạy học hiện
đại đề đưa nền giáo dục nước nhà ngày càng tiên tiến hơn, đáp ứng được yêu cầu
học tập ngày càng cao của nhân dân.
Phần một: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG
1. Quan điểm chỉ đạo của Đảng và Nhà nước về đổi mới PPDH
Vấn đề vì sao phải đổi mới và đổi mới theo phương hướng nào, từ lâu đã
được Đảng và Nhà nước hết rức quan tâm đặt ra và xác định rõ trong các văn kiện,
nghị quyết đề cập đến GD&ĐT. Để trả lời cho câu hỏi trên, Nghị quyết Trung
ương 4 khoá VII đã đề ra nhiệm vụ: “ đổi mới phương pháp dạy học ở tất cả các
cấp học, bậc học”, phải “ khuyến khích tự học”, phải “ áp dụng những PPDH hiện
đại để bồi dưỡng cho học sinh năng lực tư duy sáng tạo, năng lực tự giải quyết vấn
đề”. Nghị quyết Trung ương 2 Khoá VIII tiếp tục khẳng định: “phải đổi mới
phương pháp giáo dục đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện
thành nếp tư duy sáng tạo của người học. Từng bước áp dụng các phương pháp
tiên tiến và phương tiện dạy học hiện đại vào quá trình dạy học, đảm bảo điều kiện
và thời gian tự học, tự nghiên cứu cho học sinh ”. Gần đây nhất là: Báo cáo chính
trị của BCH TW Đảng tại đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X của Đảng lại nhấn
mạnh: “Ưu tiên hàng đầu cho việc nâng cao chất lượng dạy và học. Đổi mới
chương trình, nội dung, phương pháp dạy và học, nâng cao chất lượng đội ngũ
giáo viên, tăng cường CSVC của nhà trường, phát huy khả năng sáng tạo và độc
lập suy nghĩ của HS ”.
2. PPGD nói chung và PPGDTX nói riêng theo quan điểm đổi mới là gì?
Xin được bắt đầu với phương pháp GDPT, Điều 28-Luật GD 2005 đã nêu
rõ: “phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của HS, phù hợp với
đặc điểm của từng lớp học, môn học, BD PP tự học, khả năng làm việc theo nhóm,
rèn luyện kỷ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem
lại niềm vui và hứng thú cho học sinh”. Riêng với GDTX, Điều 45 tiếp tục xác

năm của nhà giáo dục học vĩ đại J. J Rousseau mà đến nay vẫn còn tươi nguyên
giá trị với mọi trường học “Vấn đề là không phải đưa chân lý đến cho học sinh mà
làm thế nào để lúc nào học sinh cũng có thể biết được cách để tìm chân lý”.
Gần đây, ở các TT GDTX đã có một số chuyển biến trong đổi mới PPDH:
TT GDTX Hương Sơn, sau một thời gian trăn trở và thử nghiệm, tháng 10 vừa qua
đã tổ chức cuộc Hội thảo về ĐMPPDH ở lớp 10 BTTHPT cấp trung tâm và đã có
hiệu quả nhất định, TT GDTX Tỉnh, TTGDTX –HN Hồng Lĩnh, TT GDTX Thạch
Hà cũng đã tổ chức các cuộc thao giảng theo phương pháp mới để trao đổi, rút
kinh nghiệm. Nghĩa là: chúng ta không thể không thừa nhận những cố gắng để
thoát khỏi sự ràng buộc của PPDH cũ trong thời gian qua của các đơn vị. Một số
giáo viên cũng đã bắt đầu có thiên hướng đổi mới. Tuy nhiên, đây chỉ là những
hiện tượng đơn lẻ, chưa thường xuyên, chưa trở thành một phong trào thực thụ;
tình trạng phổ biến vẫn là thầy đọc, trò chép hoặc giảng giải xen kẽ vấn đáp, giải
thích minh họa; nhiều giáo viên còn lúng túng, thiếu những khuôn mẫu cụ thể để
bắt chước vận dụng PPDH tích cực; đó là chưa kể có số ít giáo viên thiếu tâm
huyết, ít trăn trở, tìm tòi thử nghiệm để tìm ra các PPDH tối ưu; học viên vẫn đang
quen lối học thụ động; không khí lớp học lắm khi rơi vào đơn điệu, buồn chán,
gắng gượng, không kém phần khiên cưỡng. Nói tóm lại, PPDH hiện nay, nổi bật
vẫn đang là vai trò của người thầy: đó là việc thầy tìm cách để có thể truyền đạt
hết, đầy đủ, chính xác có hệ thống nội dung bài dạy, không chú ý đến việc học tập
của người học như thế nào, vai trò của người học trong tiết học còn mờ nhạt. Điều
quan trọng hơn là nó làm triệt tiêu những năng lực nội sinh của con người, loại bỏ
sự tìm tòi sáng tạo, hình thành tính dựa dẫm, ỷ lại.
Bên cạnh đó việc kiểm tra thi cử vẫn theo lối cũ, chưa khuyến khích được
tính sáng tạo. Thêm nữa, phương tiện, TBDH ở nhiều TT còn quá nghèo nàn,
không đáp ứng cho việc áp dụng PPDH mới; đời sống giáo viên tuy đã được cải
thiện một bước, song vẫn còn nhiều khó khăn, chưa đủ điều kiện để tập trung toàn
tâm, toàn ý cho chuyên môn nghiệp vụ; các trường Sư phạm chưa đổi mới kịp thời
một cách căn bản đào tạo về PPDH cho HSSV. Một điều đáng nhấn mạnh nữa là,
một bộ phận không nhỏ giáo viên chúng ta chưa thật giác ngộ đầy đủ tính ưu việt,

DH tập trung vào nội dung -> DH tập trung vào quá trình
DH tập trung vào việc dạy -> DH tập trung vào việc học
Dạy kiến thức -> Dạy cách học
…
- Thể hiện sự tôn trọng người học, tôn trọng vốn hiểu biết, kinh nghiệm đã
có của các em
- Tạo điều kiện cho HV tự phát hiện vấn đề, tự tìm ra cách giải quyết vấn
đề, tự tìm ra kết luận.
- Giúp học viên dễ tiếp thu, dễ nhớ và nhớ lâu hơn.
- Giúp học viên mạnh dạn tự tin hơn, phấn khởi hơn khi được tham gia.
- Tạo không khí học tập vui vẻ, nhẹ nhàng, thoải mái, không mệt mỏi, buồn
ngủ
So sánh 2 cách dạy học:
Dạy học tập trung vào ngườ
i
dạy
Dạy học tập trung vào người học
1. Không chú ý kinh nghiệ
m và
vốn hiểu biết đã có của HV
2. Tập trung vào việc dạy củ
a
thầy
3. Thầy độc thoại, phát vấn
4. HV thụ động nghe
1. Tôn trọng kinh nghiệm và vố
n
hiểu biết đã có của HV
2. Tập trung vào việc học của trò
3. Đối thoại trò-trò, trò-thầy

Những khó khăn này trong thời gian tới chưa dễ gì khắc phục, cải thiện
ngay được. Tuy nhiên không thể chờ khi có đủ điều kiện mới tiến hành đổi mới.
Trước mắt, cần tập trung vào việc nâng cao nhận thức và năng lực đội ngũ GV, cải
tiến, hoàn thiện các PPDH truyền thống, khai thác có hiệu quả các TTB đã có, tự
tạo các TB đơn giản, phù hợp và bước đầu vận dụng một số PPDH có tính tham
gia làm sao cho HV:
- Được tham gia nhiều hơn,
- Được trao đổi nhiều hơn và
- Được làm/thực hành nhiều hơn.

Một số vấn đề mang tính tổng quan như đã trình bày nhằm nêu vấn đề,
đồng thời cũng có ý nghĩa định hướng nội dung cho Hội thảo ĐMPPDH của các
cơ sở GDTX tổ chức hôm nay. Chúng ta tin tưởng rằng cả mặt lý luận và thực tiễn
sẽ được làm sáng tỏ ở một chừng mực nào đó qua hội thảo này. Kính mong các
quý vị hưởng ứng, chia sẽ và nhiệt tình trao đổi để góp phần cải thiện thực trạng
giảng dạy, học tập đang còn nhiều bất cập trong tình hình hiện nay.
. Dương Thị Mỹ Hạnh - Sở GD& ĐT Hà Tĩnh