HNG DN S DNG KấNH HèNH SGK LCH S LP 9
Gi 12/2009
hớng dẫn
sử dụng kênh hình 9
(Thu Hoa xin gi n quớ ng nghip t liu gc quớ giỏ v b
ớch cho quỏ trỡnh ging dy mụn Lch s lp 9 ny.
Chỳc cho mụn LCH S ngy cng c xó hi tụn vinh!!!)
Hà Nội
Kênh hình lớp 9 phần lịch sử thế giới
Bài 1 liên xô và các nớc đông âu
từ năm 1945 đến giữa những năm 70 của thế kỷ xx
Phm Th Thu Hoa su tm t TS NGUYN XUN TRNG
HNG DN S DNG KấNH HèNH SGK LCH S LP 9
Gi 12/2009
1. Hình. Vệ tinh nhân tạo đầu tiên của Liên Xô
-Nội dung
Cùng với việc khôi phục kinh tế (1945-1950), nhân dân Liên Xô lại bắt
tay ngay vào công cuộc xây dựng cơ sở vật chất kĩ thuật của chủ nghĩa xã
hội. Trong đó, việc nghiên cứu khoa học nhằm đuổi kịp và vơn lên vợt Mĩ là
một mục tiêu quan trọng, nhằm ứng dụng những thành tựu của khoa học
không những để phát triển kinh tế mà còn trong lĩnh vực quân sự, vì Mĩ
năm 1945 đã chế tạo thành công bon nguyên tử.
Việc xây dựng cơ cở vật chất kĩ thuật của chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô
diễn ra trong điều kiện cực kì khó khăn. Các nớc đế quốc do Mĩ cầm đầu đã
phát động cuộc chiến tranh lạnh nhằm bao vây kinh tế, cô lập chính trị,
tích cực chạy đua vũ trang, chuẩn bị một cuộc chiến tranh tổng lực nhằm
tiêu diệt Liên Xô và các nớc xã hội chủ nghĩa khác. chính vì vậy, Liên Xô
vừa phải chi những khoản tiền lớn cho xây dựng cơ sở vật chất kĩ thuật,
cừa phải chi tiền cho củng cố quốc phòng để bảo vệ tổ quốc, giúp đỡ phong
trào cách mạng thế giới, đồng thời là nớc đi tiên phong trong nhiều lĩnh vực
khoa học kĩ thuật và nghiên cứu vũ trụ.
2. Lợc đồ các nớc dân chủ nhân dân Đông Âu
Nội dung
Trên lợc đồ là các nớc dân chủ nhân dân Đông Âu nằm gần với Cộng hoà
xuất hiện chủ nghĩa Xô Viết ( Liên Xô ): Ba Lan,Cộng hoà dân chủ Đức, Tiệp
Khắc, Hung- Ga- Ri, Ru- ma- ni, Nam T, Bun- ga- ri và An- ba- ni.
Trớc chiến tranh , các nớc Đông Âu (Ba Lan, Tiệp Khắc, Hung- Ga- Ri,
Ru- ma- ni, Nam T, Bun- ga- ri và An- ba- ni ) là những nớc t bản chậm
phát triển lệ thuộc về cả kinh tế và chính trị vào các nớc Anh, Pháp.
Mĩ.Trong chiến tranh thế giới thứ hai, họ bị các nớc đế quốc xâm lợc,
chiếm đóng và phong trào đấu tranh giải phóng do các Đảng cộng sản lãnh
đạo, Riêng nớc Đức là một bộ phận chủ nghĩa t bản phát triển và phát xít
thống trị.
Trong những năm 1944-1945, lợi dụng thời cơ Hồng quân Liên Xô tiến
quân truy quét công đội phát xít Đức qua lãnh thổ Đông Âu, nhân dân và
các lực lợng vũ trang Đông Âu đã nổi dậy phối hợp với Hồng quân Liên Xô
tiêu diệt bọn phát xít, giành chính quyền và thành lập các nớc dân chủ nhân
dân: Cộng hòa nhân dân Ba lan(22-7-1944), Cộng hoà nhân dân Hung- ga-
ri(4-4-1945), Cộng hoà Tiệp Khắc(9-5-1945), Cộng hoà liên bang nhân dân
Nam T(29-11-1945), Cộng hoà nhân dân An- Ba- ni(11-12-1945) và Cộng
hoà nhân dân Bun- ga- ri(15-9-1946).
Đối với nớc Đức, năm 1949 có hai nớc Đức ra đời. Theo kết quả của hội
nghị Pốt-xđam, các nớc Mĩ, Anh, Pháp sẽ kéo quân vào Tây Đức, Liên Xô sẽ
vào Đông Đức làm nhiệm vụ tiêu diệt tận gốc chế độ phát xít, làm cho nớc
Đức đợc thống nhất, hoà bình, phát triển và dân chủ thực sự. Tại Đông Đức
Liên Xô đã chấp hành nghiêm chỉnh những nhiệm vụ này. Nhng với âm mu
chia cắt lâu dài nớc Đức, phục hồi chủ nghĩa phát xít và gây thù địch với
Liên Xô, tháng 9 -1949 các nớc Mĩ, Anh, Pháp đã giúp đỡ các thế lực t bản
thế lực phản động hợp nhất ba miền tạm chiếm đóng của ba nớc này lại và
thành lập nhà nớc Cộng hoà liên bang Đức ( Tây Đức). Liền sau đó, thể theo
nguyện vọng của nhân dân Đông Đức, dới sự giúp đỡ của Liên Xô, ngày 7-
hứng bắt tay vào công cuộc xây dựng hoà bình.
Về công nghiệp: Các biện pháp cấp bách để phục hồi sản xuất công
nghiệp đợc thực hiện: trang bị kỹ thuật mới, khắc phục tình trạng mất cân
đối giữa các ngành sản xuất cũng nh thiếu nhiên liệu, năng lợng, nguyên
liệu để duy trì hoạt động cho các cơ sở công nghiệp. Đầu năm 1948, có 8,5
triệu binh lính đợc phục viên trở về với cuộc sống lao động hoà bình. Đây là
một nguồn nhân lực quan trọng, góp phần tham gia vào xây dựng đất nớc
sau chiến tranh.
Các nhà máy điện, khu công nghiệp than và luyện kim miền Nam đợc tập
trung xây dựng lại nh nhà máy thủy điện Đơ-nhép, Đu-ép-ca, Ku-ra-khốp-
xcai-a, ở Đôn-bát, Vít-xki ở Muốc-man-xcơ, Khác-kốp, Ka-ri-vôi Rốc công
Phm Th Thu Hoa su tm t TS NGUYN XUN TRNG
HNG DN S DNG KấNH HèNH SGK LCH S LP 9
Gi 12/2009
việc khôi phục vùng Đôn-bát có quy mô lớn. Kỹ thuật khai thác mới đợc áp
dụng đã làm tăng sản lợng than. Năm 1949, khai thác than đã đạt mức trớc
chiến tranh.
Kỹ thuật đợc nghiên cứu và ứng dụng để cơ khí hoá sản xuất. Lao động
chân tay trong công nghiệp luyện kim, khai khoáng dần dần đợc thay thế
bằng máy móc. Quy trình sản xuất mới và các hệ thống tự động đợc lắp đặt ở
các nhà máy cơ khí. Năng lợng điện tử đợc sử dụng rộng rãi. Ngành điện tử
bắt đầu phát triển. Công nghiệp quốc phòng đợc nhà nớc đặc biệt chú trọng.
Sau nhiều nghiên cứu và thử nghiệm, các nhà khoa học Liên xô đã chế tạo
thành công bom nguyên tử vào năm 1949. Kế hoạch phát triển công nghiệp
đợc hoàn thành trong vòng 4 năm 3 tháng.
Về nông nghiệp: Mặc dù những hậu quả mà chiến tranh để lại cho nông
nghiệp rất nghiêm trọng, nhng Đảng và nhà nớc Liên Xô đã kịp thời đề ra
những biện pháp nhằm nhanh chóng khắc phuc hậu quả chiến tranh và
phát triển nông nghiệp.
Công tác quản lý và tăng cờng lực lợng lao động cho nông nghiệp đợc chú
nhiều hội nghị khoa học quốc tế và các công trình của họ đợc đánh giá cao.
Xu hớng kết hợp nghiên cứu với ứng dụng thực tiễn phát triển. Các trung
tâm nghiên cứu đợc thành lập trên đảo Xa-kha-lin, ở Kam-chát-ka, Đa-ghe-
xtan, Vôn-ga, Crm. Với mục đích khai thác vùng Xi-bia, Viện Hàn lâm khoa
học Liên Xô đã thành lập chi nhánh ở thành phố Xim-biếc-xcơ. Thành phố
của các nhà khoa học A-ka-đê-gô-rô-đốc, đợc xây dựng để tạo điều kiện
thuận lợi nhất cho các nhà khoa học phát huy khả năng sáng tạo từ đầu
những năm 50 của thế kỷ XX, các nhà khoa học Liên Xô đã hợp tác với các
nhà khoa học từ nhiều nớc để đẩy mạnh nghiên cứu Bắc cực.
Nền khoa học kỹ thuật Liên Xô thời kỳ này đã đạt đợc những thành
tựu lớn. Các nhà khoa học N.Xê-mi-ô-nốp, I.Tamm, N.Lan-đao, P.Che-ren-
kốp, có nhiều phát minh quan trọng và đợc nhận giải Nô-ben. Các chuyên
gia Xô viết đã chế tạo thành công máy bay hành khách siêu thanh và đạt
một loạt giải thởng của nhà nớc. Các nhà vật lý học tiếp tục nghiên cứu và
làm sáng tỏ bí mật của nguyên tử và ứng dụng năng lợng của nó cho mục
đích hoà bình. Vào năm 1957, một máy gia tốc nguyên tử mạnh nhất thời đó
đã đợc lắp đặt. Năm sau, nhà máy điện nguyên tử với công suất 100.000 Kw
bắt đầu hoạt động và một nhà máy nguyên tử lớn khác đợc khởi công xây
dựng. Sự ra đời của tàu phá băng nguyên tử Lênin vào năm 1959 là một
thành công lớn trong việc sử dụng năng lợng nguyên tử cho mục đích hoà
bình ngành vật lý lý thuyết, toán học cũng có nhiều thành tựu gắn với tên
tuổi các nhà khoa học nh: N.bô-gô-liu-bốp, M.Lê-ô-nô-vích, A. Ti-khô-nốp
thành quả nghiên cứu của các nhà khoa học Liên Xô trong lĩnh vực lợng tử
đợc thế giới công nhận. Các khoa học ứng dụng nh sinh học , sinh hoá, y học
cũng đạt đợc những thành tích lớn, đóng gớp trực tiếp vào việc phát triển
kinh tế, cải thiện chất lợng cuộc sống và nâng cao tuổi thọ của ngời dân.
Kỹ thuật không ngừng phát triển. Các công cụ tự động và bán tự động,
các dụng cụ kiểm soát bằng chơng trình thúc đẩy trực tiếp quá trình tự động
hoá sản xuất. Nganh công nghiệp pôlime bắt đầu phát triển đã sản xuất ra
các loại vật liệu mới.
tiếp xúc với mọi ngời bằng thái độ thân thiện và nụ cời tơi tắn trên môi.
Ngày 27/3/1968, trong một chuyến bay tập, I.Ga-ga-rin đã hi sinh vì tai
nạn máy bay. Năm tháng đã trôi qua và dù thời thế đã đổi thay, song nhân
loại vẫn nhớ về anh, nhớ nụ cời rất con ngời và câu nói của anh: trời, trái
đất mới xanh làm sao! đã đi vào lịch sử.
Từ năm 1973, cứ vào tháng 3 hàng năm, ngời ta lại tổ chức những cuộc
hội thảo, những buổi liên hoan văn nghệ, thi đấu thể thao để kỷ niệm ngày
sinh của Ga-ga-rin. Còn ngay tại ngôi làng anh đã sinh ra, ngời ta tiến
hành nghi lễ uống nớc từ chính cái giếng trong vờn nhà Ga-ga-rin thủa xa.
(Theo: Truyền hình Việt Nam, số 36+37 năm 2004)
Phm Th Thu Hoa su tm t TS NGUYN XUN TRNG
HNG DN S DNG KấNH HèNH SGK LCH S LP 9
Gi 12/2009
Bài 2 Liên Xô và các nớc đông âu
từ giữa những năm 70 đến đầu những năm 90
của thế kỉ xx
1. Cuộc biểu tình đòi li khai và độc lập ở Lít- va
-Nội dung
Lit- va là một nớc nằm ở đông bắc Châu Âu, ven biển Ban Tích một
vùng đồng bằng thấp với các hồ xen kẽ, có diện tích 65 301km
2
và dân số 3
620 756 ngời ( số kiệu thống kê năm 2001 ).
Trớc đây ngời Lit va đã có lịc sử của riêng mình, đất nớc đợc thống nhất
vào năm 1250. Năm 1795, họ bị sát nhập vào nớc Nga sa hoàng. Theo Hiệp -
ớc không xâm lợc lẫn nhau năm 1939 kí kết giữa Hít- le và Xta- lin, Lit- va
đợc sát nhập vào Liên Xô. Năm 1940, Lít- va trở thành một nớc cộng hoà của
Liên bang Xô Viết.
Năm 1988, cùng với cuộc khủng hoảng và dần dần đi đến tan rã của Liên
Xô thì những ngời theo đờng lối của dân tộc chủ nghĩa Lít- va tiến hành hoạt
về cuộc biểu tình đòi độc lập của nhân dân Lít- va, sau đó GV kết luận.
2. Lợc đồ các nớc SNG
Nội dung
Sau cuộc đảo chính ngày 9-8-1991m tình hình Liên Xô trở nên hết sức
nghiêm trọng: Uỷ ban trung ơng Đảng bị giải tán, Đảng cộng sản Liên Xô bị
đình chỉ hoạt động,nhiều nớc cộng hoà tuyên bố tách khỏi liên bangNhà
nớc Kiên bang Xô Viết nhà nớc liên minh của nhiều quốc gia,dân tộc trớc
đây đã đứng trên bờ vực của sự sụp đổ hoàn toàn.
Ngày8-12-1991, các tổng thống ba nớc Nga, U- crai- na, Bê- nô- rút ra
tuyênbố chung: liên bang Xô Viết không còn tồn tại nữa và quyết định thành
lập một hình thức liên minh mới gọi là cộng đồng các quốc gia độc lập ( viết
tắt là SNG ). Ngay sau đó, tám nớc cộng hoà nữa cũng tuyên bố tham gia
SNG.
Ngày 21-11-1991, tại thủ đô An- ma A- ta ( Cadắc- xtan ), 11 nớc cộng
hoà đã kí kết hiệp định giải tán liên bang Xô Viết và chính thức thành lập
cộng đồng các quốc gia độc lập. Danh sách 11 nớc thành viên của SNG tách
khỏi liên bang Xô Viết năm 1991 gồm có:
Liên bang Nga: diên tích 17 057 400 km
2
;dân số 150 triệu ngời; thủ đô là
Mát- xcơ- va.
Cộng hoà U- crai- na: diện tích 603 700 km
2
; dân số 52 triệu ngời; thủ đô
là Ki- ép.
Cộng hoà Bê- lô- rút- xi- a: diện tích 207 600 km
2
;dân số 10,5 triệu ngời;
thủ đô là Min- xcơ.
Cộng hoà U- dơ- bê- ki- xtan: diện tích 447 440 km
Cộng hoà Tuốc- mê- ni- xtan:diện tích 448 100 km
2
; dân số 3,5 triệu ngời;
thủ đô là A- sơ- kha- bát.
Riêng ba nớc vùng biển Ban Tích (Lít- va, Lát- vi- a và E- xtô- li- a) đã
tuyên vố độc lập từ nửa đầu năm 1990.
Với việc 11nớc SNG tách ra khỏi liên bang Xô Viết, chế độ xã hội chủ
nghĩa ở Liên Xô đã không thể tồn tại đợc nữa. Và trong buổi tối giá lạnh
ngày 25-12-1991, sau lời tuyên bố từ chức của tổng thống Liên Xô M.Góoc-
ba- chốp, lá cờ đỏ búa liềm trên nóc điện Cren- li đã hạ xuống, đánh dâusự
sụp đổ của chế độ xã hội chủ nghĩa và tan vỡ của liên bang cộng hoà xã hội
chủ nghĩa Xô Viết sau gần 70 năm tồn tại.
Phơng pháp sử dụng
Đây là lợc đồ 11nớc trong cộng đồng các quốc gia độc lập ( SNG ) tuyên bố
độc lập, tách ra khỏi liên bang cộng hoà xã hội Xô Viết năm 1991. GV sử
dụng lợc đồ nàyđể dạy mục I- Sự khủng hoảng và tan rã của liên bang Xô
Viết.
Trớc khi khai thác kênh hình, GV cho HS quan sát toàn bộ lợc đồ, giới
thiệu với HS các kí hiệu trên lợc đồ (vùng các nứơc SNG, các nớc cộng hoà Xô
Viết của Liên Xô không thuộc SNG). GV có thể gợi mở bằng một số câu hỏi
sau:
- Sau cuộc đảo chính ngày 19-8-1991, tình hình Liên Xô nh
thế nào ?
- Vì sao 11 nớc SNG đòi độc lập, tách ra khỏi liên bang Xô
Viết ?
Phm Th Thu Hoa su tm t TS NGUYN XUN TRNG
HNG DN S DNG KấNH HèNH SGK LCH S LP 9
Gi 12/2009
- Việc 11 nớc SNG tách ra khỏi liên bang Xô Viết để lại hậu quả nghiêm
trọng nh thế nào ?
Ngày 21/8, B.En-xin dần dần ổn định đợc tình thế, tình hình phát triển
theo chiều hớng có lợi cho En-xin. Những ngời lãnh đạo nhà nớc Liên Xô
ủng hộ Uỷ ban khẩn cấp lần lợt thay đổi lập trờng, nội bộ phe đảo chính
tan rã. Đoàn chủ tịch Xô viết tối cao Liên Xô tuyên bố việc gạt bỏ Tổng
thống và trao quyền cho phó tổng thống là không hợp pháp. Viện công tố
Liên Xô khởi tố điều tra các thành viên uỷ ban khẩn cấp. B.En-xin tuyên bố
Phm Th Thu Hoa su tm t TS NGUYN XUN TRNG
HNG DN S DNG KấNH HèNH SGK LCH S LP 9
Gi 12/2009
tại kỳ họp đặc biệt của Xô viết tối cao Liên Bang Nga sẽ đảm nhận quyền
lãnh đạo các lực lợng vũ trang đóng trên lãnh thổ Liên bang nga. En-xin
còn đa ra một thông điệp cuối cùng gửi G.Da-na-ép, lệnh cho ông ta thả
M.Goóc-ba-chốp.
9 giờ tối ngày 21/8, M. Goóc-ba-chốp đợc trả lại tự do. 2 giờ sáng ngày
22/8, dới bầu trời u ám, M. Goóc-ba-chốp lên chuyên cơ bay về Mát-xcơ-va.
Đến Mát-xcơ-va, ông ta lao ngay đến đài truyền hình phát biểu trớc ống
kính camera để chấn an d luận, ổn định tình hình và tuyên bố bắt đầu thực
hiện đầy đủ trách nhiệm của mình. Ngày 23/8, Tổng thống M. Goóc-ba-chốp
tuyên bố bãi miễn toàn bộ nội các Liên Xô.
Ngày 24/8, M. Goóc-ba-chốp tuyên bố thôi giữ chức Tổng bí th Ban chấp
hành trung ơng Đảng cộng sản Liên Xô và yêu cầu Ban chấp hành trung ơng
Đảng cộng sản Liên Xô tự giải tán.
Sau sự kiện 19/8/1991 (cuộc đảo chính lật đổ tổng thống Goóc-ba-chốp)
cha đầy 4 tháng, 12 nớc cộng hoà còn lại, chỉ trừ có Liên bang nga, đã lần lợt
tuyên bố độc lập. Liên bang nga dĩ nhiên không cần phải làm chuyện đó nữa.
Đến cuối năm 1991, Liên bang Xô viết (Liên Xô) gồm 15 nớc cộng hoà thực tế
đã không còn tồn tại.
Ngay 8/12/1991, tại Nin-xcơ (thủ đô của cộng hoà B-nô-rút-xi-a), các nhà
lãnh đạo 3 nớc cộng hoà B-nô-rút-xi-a, úc-rai-na và Liên bang nga đã
tuyên bố chấm dứt sự tồn tại của liên bang cộng hoà xã hội chủ nghĩa Xô
việc tự do hoá nền kinh tế là tự do hoá hệ thống chính trị, tự do tôn giáo, tổ
chức bầu cử tự do và xoá bỏ những quy định kiểm soát ngặt nghèo.
Đây là những thay đổi quá lớn ở một đất nớc trớc nay vẫn vận hành theo
một cơ chế bao cấp của nhà nớc. Tất nhiên, những bớc đi này đầy táo bạo và
là một đòi hỏi thiết yếu đối với đất nớc Xô viết. Tuy nhiên, theo các nhà phân
tích, vấn đề là ở chỗ ông đã tiến hành những bớc thay đổi quá cấp tiến, quá
vội vàng trong khi cả đất nớc Xô viết vốn trì trệ, vẫn cha đợc chuẩn bị gì cho
những thay đổi đó. Nghịch lý trong đờng lối cải cách của Goóc-ba-chốp là ở
chỗ ông tiến quá nhanh và những kế hoạch đó tham vọng tới mức nó đe doạ
tới cuộc sống, miếng cơm manh áo của tất cả mọi ngời dân. Ngời công nhân
phải làm việc cật lực nhng có thể mất việc bất cứ lúc nào, các ông chủ cũng
có thể bị bỏ phiếu bất tín nhiệm mà mất việc, các văn phòng Bộ, ngành có
thể bị đóng cửa bất cứ lúc nào. Để làm đợc cuộc cải cách đó, ngời dân thờng
Xô viết sẽ phải trả những cái giá rất lớn mà họ không thể nhìn thấy lợi ích
nào trớc mắt. Nói đúng hơn, ông Goóc-ba-chốp cũng không có đủ thời gian
để gặt hái đợc những thành quả từ những cải cách của mình. Bởi vậy mà
công cuộc cải tổ của ông đã nhận đợc sự ủng hộ rộng rãi đã không nhận đợc
sự ủng hộ rộng rãi của ngời dân Liên Xô trong khi bất cứ một cuộc cách
mạng nào cũng cần đến quần chúng.
Xã hội xô viết bớc vào cơn lốc thay đổi, đột nhiên những ngời dân lâu nay
sống dựa vào vòng tay nâng đỡ của nhà nớc đợc nền kinh tế tụt dốc, hàng
triệu ngời Xô viết mất việc làm, trở nên nghèo khổ và cùng với tự do về chính
trị, điều đó báo tớc sự sụp đổ của Liên bang xô viết. Khi Goóc-ba-chốp còn đ-
ơng quyền, tham nhũng vẫn tồn tại nhng sau khi Goóc-ba-chốp ra đi năm
1991, tham nhũng lại bùng phát với sức sống mớ. Nghèo là chuyện bình th-
ờng với thời Goóc-ba-chốp nhng sau khi ông mất chức, nó lên tới mức đói. D-
ới thời Goóc-ba-chốp, hệ thống bao cấp đã chói buộc cuộc sống của nhiều ng-
Phm Th Thu Hoa su tm t TS NGUYN XUN TRNG
HNG DN S DNG KấNH HèNH SGK LCH S LP 9
Gi 12/2009
Bài 3. Quá trình phát triển của phong trào giải phóng dân tộc và
sự tan rã của hệ thống thuộc địa
1. Những nét lớn Địa lí, lịch sử xã hội châu phi
Với diện tích hơn 30 triệu km
2
, là châu lục lớn thứ ba trên thế giới, sau
châu á và châu Mĩ, châu Phi có nguồn tài nguyên vô cùng phong phú và
nhiều nông sản quý.
Phm Th Thu Hoa su tm t TS NGUYN XUN TRNG
HNG DN S DNG KấNH HèNH SGK LCH S LP 9
Gi 12/2009
Phần lớn châu Phi có khí hậu nóng, khô, Hoang mạc Xa-ha-ra là hoang
mạc lớn nhất thế giới. Dân c đa phần thuộc chủng tộc Nê-gro-ít, có nớc da
nâu sẫm.Đầu thế kỉ XX. Hầu hết các quốc gia ở châu lục này vẫn là thuộc
địa của các nớc đế quốc. Cho đến giữa thế kỉ XX, cuộc chiến tranh vì độc lập
dân tộc của các nớc châu Phi mới giành đợc thắng lợi.
Sau khi thoát khỏi ách thống trị của chủ nghĩa thực dân, các nớc châu
Phi bắt tay ngày vào công cuộc xây dựng đất nớc, phát triển kinh tế xã hội.
Đây là cuộc đấu tranh cực kì gian khổ và lâu dài vì các nớc này có nền tảng
kinh tế và cơ sở xã hội lạc hậu hơn nhiều so với các nơi khác trên thế
giới.Hơn nữa, các nớc này đợc thành lập trong khuôn khổ thuộc địa cũ, trớc
đây vốn đợc phân chia theo sức mạnh và sự thoả hiệp giữa các nớc đế quốc
chứ không có đờng biên giới tự nhiên và phân bố dân c theo sắc tộc. Vì thế,
tình trạng xung đột sắc tộc là khó tránh khỏi.
Sau một thời gian nỗ lực ổn định chính trị và phát triển kinh tế, các nớc
châu Phi đã đạt đợc những thành tựu đáng kể.Tuy nhiên, những thành tựu
ban đầu cha đủ dể thay đổi một cách căn bản tình trạng kinh tế nghèo nàn,
lạc hậu và lệ thuộc nặng nề của các nớc ở châu Phi.Sự bùng nổ của dân số,
sự phát triển của khoa học- kỹ thuật thế giới cũng gây nên sự bất lợi cho
châu Phi, giá nguyên liệu, nhiên liệu và nhân công rẻ. Châu Phi đã nghèo
Châu phi còn đợc gọi là lục địa của bệnh AIDS số ngời mắc bệnh chiếm
tỉ lệ cao nhất thế giới.
Cho đến nay, tình trạng khó khăn của châu Phi vẫn cha đợc khắc phục,
mặc dù các nớc châu Phi đang có những lỗ lực nhằm tìm ra chiến lợc phát
triển cho các nớc.
Cộng đồng quốc tế thực sự quan tâm và giúp đỡ các quốc gia ở lục địa
này. Tuy nhiên, tình hình châu Phi vẫn cha có những cải thiện cản bản.
(Theo:Nguyễn Anh Thái (Chủ biên),
Lịch sử quan hệ quốc tế và phong trào giải phóng dân tộc
á-Phi-Mĩ La Tinh, NXB Giáo Dục, 1998, tr.85-86)
2. Chế độ A-pác-thai ở Nam phi
Chủ nghĩa A-pác-thai là chủ nghĩa phân biệt chủng tộc cực đoan và tàn
bạo, đợc thực hiện tại Nam Phí. Từ A-pác-thai (Apartheid) là ghép hai từ
tiếng Hà Lan nói ở Châu Phi: Apart là tách biệt, và heid là chủng tộc.
Những ngời theo chủ nghĩa A-pác-thai lập luận rằng ngời da trắng và ngời
da đen không thể bình đẳng đợc, phải sống tách biệt nhau và chỉ có sự tách
biệt theo màu da thì mới có thể đảm bảo đợc sự phát triển của chúng tộc và
quốc gia.
Đạo luật đầu tiên về chủ nghĩa A-pác-thai đợc ban hành ở Nam Phi vào
năm 1913 và tăng cờng mạnh mẽ từ năm 1948, khi chính quyền này vẫn lấy
chủ nghĩa A-pác-thai làm quốc sách của họ. Ngời da trắng (Chủ yếu là ngời
Hà Lan, Anh) chỉ chiếm 1/5 dân số, nhng họ nắm trong tay 87% đất đai
trồng trọt, 75% tổng số thu nhập và toàn bộ hầm mỏ, xí nghiệp, ngân hàng,
giao thông vận tải Chính quyền da trắng ở Nam Phi còn gọi là chính
quyền Prê-tô-ri-a Prê-tô-ri-a là thủ đô của nớc cộng hoà Nam Phi) ban
hành hơn 70 đạo luật phân biệt chủng tộc nh Luật cách li chủng tộc, Luật
trị an công cộng, Luật giao thông, Luật giấy thông hànhtheo đó,
những ngời da đen và da màu (70% dân c là ngời da đen, 9% là ngời lai, còn
Phm Th Thu Hoa su tm t TS NGUYN XUN TRNG
HNG DN S DNG KấNH HèNH SGK LCH S LP 9
trào giải phóng dân tộc thế giới, một lục địa mới chỗi dậy trong cuộc đấu
tranh chống chủ nghĩa đế quốc thực dân.
Quá trình phát triển và thắng lợi của phong trào giải phóng dân tộc ở
châu Phi đã chải qua các giai đoạn sau:
- Từ năm 1945 1954, phong trào giải phóng dân tộc bùng nổ sớm nhất ở
Bắc Phi với thắng lợi mở đầu là cuộc chính biến cách mạng của binh lính, sĩ
quan ai cập (tháng 7/1952), lật đổ nền thống trị thực dan Anh và vơng triệu
Pha-rúc, thành lập nớc cộng hoà Ai Cập.
Phm Th Thu Hoa su tm t TS NGUYN XUN TRNG
HNG DN S DNG KấNH HèNH SGK LCH S LP 9
Gi 12/2009
- Từ năm 1954 1960, phong trào giải phóng dân tộc phát triển mạnh
mẽ ở Bắc Phi, Tây Phi, Châu Phi Xích đạo. nhiều nớc Bắc phi và Tây phi đã
gình đợc độc lập.
- Từ năm 1960-1975, phong trào giải phóng dân tộc ngày càng dâng cao.
Năm 1960, đợc gọi là năm Châu Phi, vì trong năm này 17 quốc gia
châu Phi đã giành đợc độc lập, trong đó có 8 quốc gia cùng giành đợc độc lập
trong tháng 8, đó là:
- Đa-hô-mây (Bê-nanh) giành độc lập ngày 1/8 với dân số 1,7 triệu ngời,
diện tích 112622km
2
.
- Cộng hoà Ni-giê giành độc lập ngày 3/8, với dân số 2,5 triệu ngừơi, diện
tích 1267000km
2
.
- Cộng hoà Thợng Vôn-ta (Buóoc ki-na Pha-xô) giành độc lập ngày 5/8
với 3,3 triệu ngời, diện tích 247200km
2
.
chủ yếu do nạn đói và bệnh tật, 4 triệu ngời bị mất nhà ở và khoảng 500.000
Phm Th Thu Hoa su tm t TS NGUYN XUN TRNG
HNG DN S DNG KấNH HèNH SGK LCH S LP 9
Gi 12/2009
ngời phải chạy sang các nớc láng giềng.Theo bản hiệp định trên, Quốc hội
Su-đăng và SPLM sẽ lập một Chính phủ Liên minh lâm thời, phân chia
quyền lực, chia sử các nguồn lợi dầu mỏ và sáp nhập các lực lợng vũ trang.
Sau thời kì quá độ kéo dài 6 năm, ngời dân Su-đăng ở khu vực miền Nam có
thể tiến hành trng cầu dân ý về việc thành lập một nhà nớc độc lập.
Theo nhiều nhà phân tích, bản hiệp định hoà bình kết quả của hai năm
đàm phán giữa Chính phủ và lực lợng nổi dậy, rất có thể sẽ mở ra lộ trình
cho toàn bộ cuộc xung đột ở Su - đăng và bắt đầu một giai đoạn mới trong
quan hệ giữa đất nớc này với các nớc láng giềng châu Phi, châu Âu và cả Mĩ,
Lại một lần nữa, ngời ta thấy sự dàn xếp của Mĩ. Một mặt, chính quyền Bu-
sơ ủng hộ lực lợng nổi dậy ở miền Nảmtong một thời gian dài và không
ngừng gây sức ép lên Chính phủ Su - đăng trong quá trình đàm phán. Mặt
khác, Mĩ kêu gọi Chính phủ Su - đăng và quân nổi dậy SPLM phối hợp
chấm dứt cuộc khủng hoảng Đác-phu và Mĩ sẽ nâng cấp quan hệ với Su-
đăng một cách tích cực khi nào việc này đợc thực hiện.
Về phần mình, là nớc đã từng phản đối việc Mĩ đe doạ áp đặt lệnh trừng
phạt với Su-đăng, Nga tập trung ca ngợi cố gắng của cộng đồng quốc tế đặc
biệtlà Liên hợp quốc, Liên minh châu Phi trong việc giải quyết cuộc xung đột
tại Su-đăng. Nga cũng sẵn sàng giúp đỡ Su-đăng giữ gìn sự thống nhất và
xây dựng kinh tế. Tổng th kí Liên hợp quốc Cô-phi An-nan, ngời vừa kết
thúc chuyến thâmccs nạn nhân sóng thần trong 2 ngày tại Sri Lan-ka, cũng
bày tỏ sự phấn khởi trớc nền hoà bình đang mở ra ở Su-đăng sau khi hiệp
định đợc kí kết.
Rõ ràng, cả thế giới đang hồi hộp theo dõi diễn biến tình hình tại Su-
đăng với hị vọng ngời dân tại đây có thể đạt đợc một nền hoà bình thực sự.
Tuy nhiên, trớc mắt họ còn vô vàn khó khăn. Cuộc xung đột tại Su-đăng,
nghĩa thực dân và chế độ phân biệt chủng tộc khét tiếng A-pác-thai đã đàn
áp dã man những ngời da đen. Ngày 10/4/1993, một kẻ nhập c đã sát hại C.
Ha-ni, một trong những lãnh đạo của đảng Đại hội dân tộc Phi (ANC). Ngày
27/4/1994, lần đầu tiên trong lịch sử ngời dân Nam Phi đợc bầu cử một cách
tự do và dân chủ để bầu ra thể chế của mình.Cũng trong tháng t đó, đảng
Dân tộc mới, di sản của chủ nghĩa A-pác-thai chính thức giải tán và Ban
lãnh đạo của đảng này đã gia nhập đảng ANC.
Tình bạn NamPhi Việt Nam ngày càng phát triển tốt đẹp kể từ khi
Việt Nam mở văn phòng Đại sứ quán tại Thủ đô Prê-tô-ri-a, nay là Tơ-soa-
nê. Hai chính phủ đã kĩ kết những văn bản quan trọng tạo khuôn khổ cho
việc tăng cờng quan hệ hợp tác trên nhiều lĩnh vực.Kim ngạch thơng mại hai
chiều đã tăng từ 19,2 triệu USD năm 1999 lên hơn 150 triệu USD năm
2004.
Nam Phi đang trong giai đoạn cuối cùng của quá trình đoạn tuyệt với
những di sản của chủ nghĩa thuộc địa và phân biệt chủng tộc. Trớc khi
những ngời định c da trắng buộc những ngời châu Phi bản xứ phải từ bò
mảnh đất nàu, tên của thủ đô là Tơ-soa-nê, một cái tên mang ý nghĩa châu
phi thực sự. Sau đó, đợc đổi là Prê-tô-ri-a. Thú vụ ửo chỗ tên Tơ-soa-nê
nghĩa là chúng ta giống nhau hay chúng ta là một vì chúng ta cùng chung
sống.
Sau gần 300 năm tồn tại dới chế độ thuộc địa và phân biệt chủng tộc,
chúng tôi muốn phục hồi bản sắc văn hoá và di sản của mình bằng cách lấy
lại những gì đã bị mang đi. Tuy nhiên chúng tôi vẫn tôn trọng những quy
Phm Th Thu Hoa su tm t TS NGUYN XUN TRNG
HNG DN S DNG KấNH HèNH SGK LCH S LP 9
Gi 12/2009
định của Hiến chơng tự do là Nam Phi thuộc về tất cả những ngời sống ở đó,
bất kể là da trắng hay da màu
(Theo: Báo Quốc tế, tháng 4-2005)
6. Mĩ La-tinh - Lục địa bùng cháy
động trong nớc làm đảo chính, phục hồi chế độ phản động.
Vào nửa sau những năm 50 của thế kỷ 20, cuộc đấu tranh của nhân dân
Mĩ La-tinh bớc vào giai đoạn mới. Dới sức ép của nhân dân, các chế độ quân
Phm Th Thu Hoa su tm t TS NGUYN XUN TRNG
HNG DN S DNG KấNH HèNH SGK LCH S LP 9
Gi 12/2009
sự ở Pê-ru (1956), Cô-lôm-bi-a (1957), Vê-nê-xu-ê-na (1958) bị lật đổ. Toàn
bộ lục địa Mĩ La-tinh trở thành mặt trận chống đế quố và độc tài, đợc ví nh
lục địa bùng cháy.
Cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa thực dân Mỹ ở Mĩ La-tinh mang một số
đặc điểm sau:
- Sự thức tỉnh của giai cấp công nhân và nông dân dẫn đến sự bùng nổ
mạnh mẽ của các cuộ đấu tranh. So với châu Phi, giai cấp công nhân Mĩ La-
tinh phát triển hơn về số lợng và chất lơng. Tỉ lệ giai cấp công nhân chiếm
12,2% dân c. Nhìn chung, các Đảng cộng sản đã đi đầu và lãnh đạo cuộc
đấu tranh giải phóng dân tộc.
- Nông dân chiếm hơn 70% dân số, nhng trên 2/3 nông hộ không có ruộng
đất. Chính vì vậy, yêu cầu xoá bỏ chế độ chiếm hữu ruộng đất lớn từ lâu đã
trở thành yêu cầu cấp bách của nông dân.
- Chế độ thống trị tàn khốc đã buộc nhân dân ở các nớc này phải sử dụng
đấu tranh vũ trang để giành độc lập.
- Trong cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa thực dân mới, mặt trận dân tộc
thống nhất đợc hình thành và phát triển ở hầu hết các nớc. ở một số nớc, mặt
trận đã giành đợc thắng lợi trong các cuộc tổng tuyển cử, dẫn đến việc thành
lập các chính phủ mặt trận nhân dân nh Goa-tê-ma-ma, ác-hen-ti-na
- Từ sau thắng lợi của cách mạng Cu-ba, nhiều nớc Mĩ La-tinh đã ủng hộ
mạnh mẽ, kiên quyết những thành quả của cách mạng Cu-ba. Đây là một
trong những nhân tố quan trọng giúp Cu-ba đứng vững trong cuộc bao vây,
tấn công của Mĩ.
(Theo:Nguyễn Anh Thái (chủ biên),
Năm 1974 đề xớng thuyết ba thế giới.
Trong quá trình hoạt động cách mạng Mao Trạch Đông viết nhiều tác
phẩm về triết học, quân sự, chính trị nh: vấn đề chiến lợc của chiến tranh
cách mạng Trung Quốc, bàn về đánh lâu dài, bàn về công nghiệp dân chủ
mới nhằm phục vụ cách mạng va xây dựng nớc Trung Hoa mới. Sau này,
Đảng Cộng Sản Trung Quốc coi t tởng Mao Trạch Đông là cơ sở t tởng đầu
tiên của cách mạng Trung Quốc. Năm 1976, Mao Trạch Đông mất, thọ 84
tuổi.
Phơng pháp sử dụng
Đây là bức ảnh chụp chủ tịch Mao Trạch Đông đọc tuyên bố thành lập n-
ớc CHND Trung Hoângy 1-10-1949. Vì vậy, GV sử dụng bức ảnh này để dạy
mục II, ý 1- s ra đời của nớc cộng hoà nhân dân Trung Hoa, GV cũng có thể
sử dụng bức ảnh này để dạy cả ý 2- mời năm đầu xây dựng chế độ mới
(1949-1959).
Khi dạy đến nội dung này, GV cho HS quan sát bức ảnh, đặt một số câu
hỏi cho các em suy nghĩ và tập trung trả lời:
- Bức ảnh trong SGK chụp Mao Trạch Đông dang làm gì
- Sự kiện này diễn ra vào thời điểm nào ?
Phm Th Thu Hoa su tm t TS NGUYN XUN TRNG
HNG DN S DNG KấNH HèNH SGK LCH S LP 9
Gi 12/2009
- Mao Trạch Đông có vai trò và ảnh hởng nh thế nào đối với lịch sử phát
triển của đất nớc Trung Hoa?
Cuối cùng GV tiến hàng khai thác nội dung bức ảnh nh đã giới thiệu ở
trên và đặt câu hỏi để HS nhận xét về vai trò của Mao Trạch Đông đối với
cách mạng Trung Hoa.
2. Lợc đồ nớc CHND Trung Hoa sau ngày thành lập.
Nội dung
Sau những thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Nhật, lực lợng cách
mạng của Trung Quốc do Đảng Cộng Sản - đứng đầu la Mao Trạch Đông
Gi 12/2009
Đây là lợc đồ nớc cộng hoà nhân dân Trung Hoa sau ngày thành lập
(1949). GV sử dụng kênh hình này để giảng dạy mục II, ý 1- sự ra đời của n-
ớc cộng hoà nhân dân Trung Hoa. GV cũng có thể khai thác nội dung lợc đồ
này kết hợp với hình 5- Chủ tịch Mao Trạch Đông tuyên bố thành lập nớc
CHND Trung Hoa để giảng dạy cho HS.
Trớc khi khai thác kênh hình, GV cho HS quan sát toàn bộ lợc đồ, hớng
dẫn các em nhận biết một số kí hiệu, vùng đất trên lợc đồ, để phân biệt với
các kí hiệu và lãnh thổ của nớc khác. Cuối cùng, GV tiền hành khai thác nội
dung lợc đồ và kết luận.
Phm Th Thu Hoa su tm t TS NGUYN XUN TRNG
Copyright: Tài liệu đại học ©