Cơ chế quản trị doanh nghiệp:
Làm đẹp từ bên trong (P.2)
Chừng nào lợi ích của quản trị doanh
nghiệp chưa được nhận thức rõ ràng,
các quy định liên quan sẽ còn bị xem
là gánh nặng và việc áp dụng sẽ chỉ
mang tính hình thức.

Các nguyên tắc quản trị doanh nghiệp cùng quyền hạn và trách
nhiệm của hội đồng quản trị, ban giám đốc, các tiểu ban đã được
quy định rõ trong Luật Doanh nghiệp 2005, Luật Chứng khoán
2006 và Quyết định 12/2007/QĐ-BTC về Quy chế quản trị công ty
áp dụng cho công ty niêm yết. Cơ chế quản trị doanh nghiệp
cũng được quy định trong điều lệ và quy chế hoạt động của các
doanh nghiệp.
Như vậy, về hình thức, Việt Nam đã có khuôn khổ pháp lý cho
quản trị doanh nghiệp. Nhưng trên thực tế, vấn đề quản trị doanh
nghiệp chưa được chú trọng đúng mức.
Cơ chế: Đa số doanh nghiệp đã sao chép nguyên văn các điều lệ
mà không có sự cụ thể hóa nào theo đặc điểm của doanh nghiệp
mình. Các văn bản khác bổ sung cho quản trị doanh nghiệp như
chính sách, quy trình, nội quy cũng rất sơ sài. Những quy định về
giao dịch với các bên liên quan, xung đột lợi ích thì không có
hoặc được hiểu một cách mơ hồ.
Quyền lợi cổ đông: Nhiều cổ đông nhỏ không biết hoặc không
thực hiện quyền của mình qua việc tham dự đại hội cổ đông. Kết
quả là nhiều công ty không tổ chức được đại hội cổ đông hoặc tổ
chức rất muộn vì theo quy định, phải có số cổ đông đại diện tối
thiểu 65% số cổ phần có quyền biểu quyết tham dự. Điều này đã
ảnh hưởng đến nhiều quyết định quan trọng không được phép
lấy ý kiến bằng văn bản.

Hạn chế về thời gian, khả năng tiếp cận thông tin và thù lao
không thỏa đáng cũng làm giảm tính hiệu quả của hội đồng quản
trị. Số lần họp hội đồng quản trị của các công ty tại Việt Nam
không nhiều, trung bình mỗi quỹ có một cuộc họp. Việc chuẩn bị
và phổ biến trước chương trình nghị sự cho các thành viên ít
được thực hiện. Việc không trả thù lao hoặc trả một cách tượng
trưng cho thành viên hội đồng quản trị cũng không tạo động lực
cho họ thực hiện hết trách nhiệm của mình
Các tiểu ban: Ngoài ban kiểm soát, hầu hết các doanh nghiệp
không có các tiểu ban khác như tiểu ban nhân sự, tiểu ban lương
thưởng, tiểu ban quản trị rủi ro. Ngay cả ban kiểm soát, vốn được
lập ra để đảm bảo tính minh bạch trong quản trị doanh nghiệp,
cũng chỉ mang tính hình thức. Hầu hết các báo cáo của ban kiểm
soát chỉ nhắc lại các con số được kiểm toán, không nêu ra hoạt
động hay dự án cụ thể nào. Nguyên nhân là ban kiểm soát không
có đủ quyền, thiếu tự tin (nhất là khi thành viên ban kiểm soát là
nhân viên cấp dưới) và không đủ chuyên môn. Trong khi đó, việc
các chuyên gia tài chính, kế toán, kiểm toán tham gia làm thành
viên ban kiểm soát của các công ty khác lại chưa phổ biến tại Việt
Nam.
Ngoại trừ các công ty có bộ phận kiểm toán nội bộ, ban kiểm soát
thường không có bộ phận thực thi nhiệm vụ cụ thể, nên không
kiểm soát được việc tuân thủ luật lệ, quản lý rủi ro, xung đột lợi
ích một cách sâu sát.
Thậm chí trong việc lựa chọn đơn vị kiểm toán báo cáo tài chính,
ban kiểm soát cũng không thực hiện được việc đánh giá năng
lực, kiểm tra tính độc lập do thiếu hiểu biết và thiếu quy định cụ
thể. Đó là lý do khiến nhiều công ty có ban kiểm soát nhưng
những hoạt động đầu tư dàn trải và rủi ro vẫn được thông qua,
dẫn đến những khoản lỗ khổng lồ. Trường hợp gần đây nhất là

đầy đủ kết quả kinh doanh của các công ty con. Điều này khiến
nhiều nhà đầu tư bị thiệt hại do trước đó đã bán tháo cổ phiếu
Gemadept khi thấy báo cáo lỗ.
Quản trị doanh nghiệp, dù được đề cập nhiều tại Việt Nam trong
5 năm trở lại đây, nhưng vẫn chưa được áp dụng một cách
nghiêm túc. Chừng nào lợi ích của quản trị doanh nghiệp chưa
được nhận thức rõ ràng, các quy định liên quan sẽ còn bị xem là
gánh nặng và việc áp dụng sẽ chỉ mang tính hình thức.
Về phía Chính phủ, cần hoàn thiện chính sách và khung pháp lý
sao cho phù hợp với thực tiễn của nền kinh tế, áp dụng chính
sách ưu đãi cho những doanh nghiệp có quản trị doanh nghiệp
tốt như ưu đãi về tiếp cận nguồn vốn.
Về phía doanh nghiệp, cần phát triển đội ngũ lãnh đạo có năng
lực thực hiện quản trị doanh nghiệp, khuyến khích sự tham gia
trực tiếp và tích cực của các nhà đầu tư tổ chức, đặc biệt là nhà
đầu tư nước ngoài để nâng cao năng lực quản trị doanh nghiệp.