TRUNG TÂM NGHIÊN CỨU TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG
Khóa bội dưỡng sau đại học
“Tiếp cận sinh thái học trong quản lý tài nguyên
thiên nhiên và phát triển bền vững”

BẢN THU HOẠCH NGHIÊN CỨU THỰC ĐỊA
KHU DỰ TRỮ SINH QUYỂN QUẦN ĐẢO CÁT BÀ,
TP. HẢI PHÒNG (12 -15/12/2009)
Họ tên học viên: Khương Hữu Thắng
Chuyên nghành đại học: Lâm Nghiệp tổng hợp
Đơn vị công tác: Vườn quốc gia Bù Gia Mập – Tỉnh Bình Phước
Điểm Nhận xét của người hướng dẫn thực địa – VÕ CHÍ CHUNG
A. Câu hỏi đề dẫn:
1. Trên cơ sở những bài giảng thuộc chuyên đề đã học, anh/ chị
TƯỜNG TRÌNH, NHẬN THỨC và NHẬN XÉT về các địa điểm đã được tiếp
cận, quan sát, nghiên cứu trong suốt quá trình nghiên cứu thực địa đã thực hiện
tại Khu dự trữ Sinh quyển Quần đảo Cát Bà.
2. Với những kiến thức cơ bản đã được học trong các chuyên đề nói
trên, hãy lựa chọn 2 địa điểm trong hành trình tiếp cận, khảo sát để bình luận
theo ý kiến riêng:
•Một số địa điểm thuộc loại hình HỢP LÝ, TÍCH CỰC
1
•Một số địa điểm thuộc loại hình KHÔNG THÍCH HỢP, TIÊU CỰC
B. Nội dung bản thu hoạch
I. TỔNG QUAN KHU VỰC NGHIÊN CỨU
Quần đảo Cát Bà nằm trên vịnh Hạ Long. Cát Bà là quần thể đảo lớn, nhỏ
gồm 367 đảo trong đó có đảo Cát Bà ở phía Nam vịnh Hạ Long. Cát Bà là một
khu bảo tồn có hai vị trí vừa núi, vừa biển thuộc 15 khu bảo tồn biển, Cát Bà
nằm ngoài khơi thành phố Hải Phòng và tỉnh Quảng Ninh, cách trung tâm thành
phố Hải Phòng khoảng 30 km, cách thành phố Hạ Long khoảng 25 km. Về mặt
hành chính, quần đảo thuộc huyện đảo Cát Hải, thành phố Hải Phòng.

sản; Nông nghiệp;…
Thủy Văn
- Địa hình nằm trên hệ thống núi đá vôi (Đảo Karst), có độ cao trung bình
120 m so với mặt nước biển, độ dốc lớn, hệ thống khe, suối nhỏ và nhiều phân
bố rải rác. Đảo Cát Bà với bốn bề giáp biển.
- Chế độ thủy triều ở đây là chế độ “Nhật triều”. Dao động của thủy triều:
3,3 - 3,9 mét.
- Độ mặn nước biển: Từ 0,930% (mùa mưa) đến 3,111% (mùa khô)
4. Tài nguyên thiên nhiên:
Cát Bà là một VQG đặc biệt, với sự kết hợp của nhiều hệ sinh thái (HST)
khác nhau: HST rừng thường xanh trên núi đá vôi, HST rừng ngập nước trên núi
cao (Ao Ếch), HST rừng ngập mặn vùng duyên hải, HST vùng biển với các rạn
san hô gần bờ, hệ thống hang động với đặc trưng riêng biệt là nơi cư trú của họ
nhà Dơi và Hệ canh tác nằm giữa các thung lũng như ở Khe Sâu hoặc các khu
dân cư. Trong đó, lớn nhất là hệ sinh thái rừng trên núi đá vôi (khoảng 9800 ha)
với thảm thực vật thuộc kiểu rừng nhiệt đới thường xanh và các loại rừng như
rừng núi thấp và ven thung lũng, rừng trên núi đá dốc, rừng trên đỉnh núi cao,
rừng ngập nước nội địa (Ao Ếch).
Sự đa dạng của các kiểu rừng đã hình thành nên sự phong phú của khu hệ
động, thực vật Cát Bà. Trong số 745 loài thực vật ở đây có tới 350 loài có khả
năng sử dụng làm thuốc chữa bệnh Và nhiều loài nằm trong danh mục quý hiếm,
cần bảo vệ như: kim giao (Podocarpus fleurii), chò đãi (Annamocarya sinensis),
lát hoa (Chukrasia tabularis A.Fuss), lim xẹt (Pelthophorum tonkinensis)… Hệ
động vật đa dạng với 282 loài, bao gồm 20 loài thú, 69 loài chim, 20 loài bò sát
là lưỡng cư, 11 loài ếch nhái. Động vật phù du có khoảng 98 loài, cá biển 196
loài, san hô 177 loài Đặc biệt, đây là nơi cư trú duy nhất trên thế giới của loài
voọc đầu trắng (Trachypithecus poliocephalus) - một trong 5 loài linh trưởng của
Việt Nam có tên trong 25 loài trên thế giới đứng trước nguy cơ tuyệt chủng
Cùng với rừng trên núi đá vôi, rừng ngập mặn là một tài nguyên quý giá tại đảo
Cát Bà. Rừng ngập mặn phân bố chủ yếu tại phía Tây Bắc đảo, với bãi sú vẹt tự

nguyên ở đây có thể nói là đang dạng vào bậc nhất ở Việt Nam hiện nay
5. Du lịch:
Cát Bà, còn gọi là Đảo Ngọc, là hòn đảo lớn nhất trên tổng số 1.969 đảo
trên vịnh Hạ Long. Cát Bà là một hòn đảo đẹp và thơ mộng, nằm ở độ cao trung
bình 70 m so với mực nước biển (dao động trong khoảng 0-331 m). Trên đảo này
có thị trấn Cát Bà ở phía đông nam (trông ra vịnh Lan Hạ) và 6 xã: Gia Luận,
Hiền Hào, Phù Long, Trân Châu, Việt Hải, Xuân Đám. Cư dân chủ yếu là người
Kinh.
4
Trên đảo chính Cát Bà có rừng nguyên sinh trên núi đá vôi là một nơi đang
được đẩy mạnh phát triển du lịch sinh thái. Phía Đông Nam của đảo có vịnh Lan
Hạ, phía Tây Nam có vịnh Cát Gia có một số bãi cát nhỏ nhưng sạch và đang
được xây dựng thành các bãi tắm rất đẹp như: Bãi Cát Cò 1; Cát Cò 2;…, sóng
biển ở đây không lớn, là nơi tắm biển, nghỉ dưỡng rất thú vị và bổ ích. Trên biển
xuất hiện nhiều núi đá vôi đẹp tương tự vịnh Hạ Long và Bái Tử Long, có cảnh
quan đẹp và hoang sơ… đây là nơi có thể phục vụ cho du khách tham quan,
khám phí những điều bí ẩn của tự nhiên. Trong đó quần đảo Cát Bà có nhiều
hang đá chưa được thám hiểm ra…
Đặc biệt với đặc điểm hình thành dân cư ở đây lâu đời, có nhiều nét văn hóa
đặc trưng riêng của khu vực như: Làng Liên Minh (nuôi gà rất ngon); Cam ở xã
Gia Luận; Các làng chài chăn nuôi và khai thác thủy hải sản;… Lễ hội của người
dân Cát Bà giống như lễ hội của những người Kinh ở khu vực khác, tuy nhiên có
thêm ngày 1 tháng 4 dương lịch là lễ hội khai trương mùa du lịch. Ngày này
củng là ngày kỷ niệm ngày Bác Hồ về thăm nhân dân huyện đảo Cát Hải.
Có thể đến Cát Bà bằng hai loại phương tiện giao thông: tàu thủy hoặc bằng
đường bộ qua hai phà là phà Bính (Hải Phòng-đảo Cát Hải) và phà Đình Vũ (đảo
Cát Hải-đảo Cát Bà).
6. Khu dự trữ sinh quyển:
Khu dự trữ sinh quyển Quần đảo Cát Bà được UNESCO công nhận là khu
dự trữ sinh quyển thế giới ngày 19 tháng

sinh thái bãi triều; Hệ thống đầm nuôi thuỷ sản nước ngọt và nước lợ; Hệ sinh
thái vườn nhà…Song hệ sinh thái rừng ngập mặn ở đây hầu như chưa được chú
trọng xây dựng và phát triển, rừng ngập mặn nghèo nàng về trữ lượng củng như
số lượng loài.
Phù Long là xã thuộc vùng đệm của VQG Cát Bà cũng như Khu DTSQ Cát
Bà, là vùng chuyển tiếp giữa biển và đảo với hệ sinh thái rừng ngập mặn nhạy
cảm. Bên cạnh đó, Phù Long là một trong hai của ngõ chính từ Hải Phòng ra với
đảo Cát Bà.
Chính vì vậy việc quy hoạch và phát triển của Phù Long phải luôn được gắn
liền với định hướng quy hoạch chung của Khu DTSQ và cần được sự phối hợp
quan tâm của nhiều ngành như Nông –Lâm - Thuỷ sản và dịch vụ du lịch cũng
như các cấp chính quyền để quá trình phát triển của Phù Long phải gắn liền với
việc bảo tồn các hệ sinh thái tự nhiên, đặc biệt là việc bảo tồn rừng ngập mặn
trên tinh thần chủ động - tự giác của chính cộng đồng nơi đây.
• Quan sát và cảm nhận tại thị trấn Cát Bà:
Thị trấn là trung tâm của du lịch Cát Bà. Ta thấy ngay một không gian đảo
biển với cảnh quan tấp nập của tàu thuyền, trong đó có những bãi tắm đẹp với
màu xanh của biển, màu xanh của rừng. Đồng thời với những công trình xây
dựng phục vụ du khách như: khách sạn, trung tâm vui trơi, công viên…khá là
khang trang và sạch đẹp.
Gần TT Cát Bà có 3 bãi biển sạch và rất đẹp (Cát Cò 1; 2 và 3), 2 cảnh du
lịch (bến tầu Cát Bà và Bến Bèo) và một cảng cá được bố trí hài hoà dọc bờ biển,
rất thuận tiện cho việc phát triển du lịch biển.
6
2. Tuyến VQG Cát Bà – Việt Hải – Vịnh Lan Hạ - TT nghiên cứu viện
Khoa học Thuỷ sản :
• Quan sát và cảm nhận tại VQG Cát Bà:
VQG Cát Bà được thành lập vào năm 1986 và hiện nay là một trong 2 vùng
lõi của khu DTSQ quần đảo Cát Bà.
Là mẫu điển hình cho hệ sinh thái rừng thường xanh trên nền địa chất đảo

nhân dân trước đây gắn liền
với kinh tế nông – lâm – ngư
nghiệp. Nhưng trong những
năm gần đây hầu như không
còn nhiều hộ dân sống bằng
nghề củ mà chủ yếu đầu tư
xây dựng những mô hình kinh
tế du lịch sinh thái và dịch vụ
du lịch. Các loài cây trồng ngắn ngày ở đây là các loài rau cung cấp cho khách,
còn các loài cây ăn quả chủ yếu trồng lấy không gian và bóng mát.
Với đặc thù nằm trong vùng lõi của VQG, có điều kiện thuận lợi cho việc
xây dựng và phát triển các mô hình du lịch sinh thái. Song nó chứa đựng đựng
một tiềm ẩn gây hại đối với tài nguyên thiên nhiên khu vực, như những tác động
quá mức của khách, các nguồn chất thải từ khu dịch vụ… Vậy nên để phát triển
được một cách bền vững thì công tác quản lý và quy hoạch phải được thực hiện
một cách nghiêm túc, không yêu tin cho riêng bên nào (kinh tế - môi trường).
Đặc biệt đối với người dân sinh sống trong khu vực này, phải tuyên truyền, giáo
dục cho người dân ở đây hiểu rõ được vai trò và chức năng của tài nguyên thiên
nhiên và những biện pháp tránh những gây hại cho môi trường.
• Quan sát và cảnh nhận trên vịnh Lan Hạ:
Vịnh Lan Hạ là một bộ phận quan
trọng của khu DTSQ quần đảo Cát Bà với
quần thể núi đá vôi phong phú và đa dạng,
xen ở đó là những bãi cát nhỏ và những
cụm dân cư làm nghề nuôi trồng và đánh
bắt hải sản sống trên biển. Ngoài ra trong
quần thể vịnh còn có nhiều giá trị về địa
chất đang được các nhà khoa học nghiên
cứu.


Về cảng du lịch được xây dựng tạo được nhiều thuận lợi cho việc đi lại của
khác du lịch đến với Cát Bà nhưng quy mô và phương pháp quản lý cảng cần
phải được cân nhắc kỹ đặc biệt phải gắn kết được với người dân địa phương sẽ
tạo dựng được sự phát triển bền vững không những tại địa bàn xã mà sẽ góp
phần đáng kề cho sự phát triển bền vững của cả khu DTSQ.
10
• Quan sát và cảm nhận tại xã Hiền Hào:
Hiền Hào cũng như các xã vùng đệm khác có một ý nghĩa vô cùng quan
trọng của khu DTSQ nó không những là nơi giam thiểu tác động tới vùng lõi mà
góp thêm phần phong phú cho các vùng lõi, với các loài cây trồng xen canh giưa
cây ăn quả (Vải thiều) và các loài cây nông nghiệp dưới tán.
Đề đáp ứng nhu cầu phát triển hiện tại việc các hệ sinh thái tự nhiên cũng
như những mô hình kinh tế sinh thái hiện có sẽ phải gánh chịu nhiều sức ép như
việc chuyển đổi mục đích sử dụng đất, chuyển đổi cơ cấu cây trồng sẽ là nguy cơ
dẫn đến sự mất cân bằng sinh thái. Nên việc duy trì cơ cấu cây trồng cũng như
các hệ sinh thái tự nhiên khác là rất cần thiết đối với xã Hiền Hào.
• Quan sát và cảm nhận tại xã Xuân Đám:
Là địa bàn có dân cư sinh sống đầu tiên trên đảo Cát bà, là vùng đệm của
khu DTSQ với định hướng phát triển thành khu đô thị sinh thái và là khu công
nghiệp chế biến thuỷ sản đáp ứng phát triển nghề cá của đảo.
Xuân Đám đang trong quá trình chuyển đổi từ kinh tế nông nghiệp truyền
thống sang phát triển công nghiệp, dịch vụ và nông nghiệp sạch.
Mô hình dịch vụ và Nông nghiệp sạch, xã Xuân Đám
Việc chuyển cơ cấu kinh tế tại Xuân Đám là động thái quan trong quá trình
phát triển nhưng trong giai đoạn chuyển tiếp hiện nay cần có biện pháp chuyển
bị để có thể thích ứng với những biến đổi trong tương lai - vấn đề này cũng đước
phó chủ tịch xã khẳng định.
• Quan sát và cảm nhận tại TT Khoa học Thuỷ Sản Miền Bắc:
11
Trung tâm đang được hoàn thiên với sự hỗ trợ kỹ thuật của các nhà chuyên

hình
Ven biển Vùng
chuyển tiếp
Đồng
ruộng
Vườn đồi Rừng
Hiện
trạng
- Rừng
ngập mặn
luôn được
duy trì ổn
định.
- Nước ngọt
chiếm ưu
thế.
- Phát triển
những ao
nuôi thuỷ
sản
- Canh tác
lúa nước 2
vụ
- Canh các
loại rau
theo hướng
nông
nghiệp hữu
cơ.
- Trồng các

an ninh
lương thực
cho địa
phương.
- Đáp ứng
- Bổ sung
sinh dương
cho gia
đình
- Nâng cao
thu nhập.
- Duy trì
nguồn
nước, bảo
vệ đất và
tạo cảnh
quan
13
xói lở vùng
bờ
- Tạo thêm
sinh kế và
đa dạng
sinh học
nhu cầu
thiết yếu
của thi
trường và
tăng thu
nhập cho

quy hoạch phân vùng chức năng chi tiết khi hoàn thành sẽ trở thành một mô mẫu
bền vững cho tương lai và có tầm ảnh hưởng rộng lớn.
• Trong quá trình quy hoạch và xây dựng tại Cát Bà cần song song quan tâm
chú ý tới những sư thay đổi ở mức độ vi mô như cảnh du lịch ở Gia luận, các vấn
phát triển du lịch ở thi trấn Các Bà đồng thời phát hiện và phát huy các vốn sẵn
có của cộng đồng, tri thức bản địa…Nêu không chú ý thì có thể khi Khu dự trữ
sinh quyển sẽ chỉ như một ngôi nhà trống.
14