SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
PHÁT TRIỂN NGÔN NGỮ
======***======
ĐỀ TÀI: "MỘT SỐ BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN NGÔN NGỮ CHO TRẺ THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG
TẠO MÔI TRƯỜNG CHỮ"
I. ĐẶT VẤN ĐỀ:
Như chúng ta đã biết, nội dung của chương trình CSGD trẻ theo hướng đổi mới của ngành giáo dục
mầm non hiện nay yêu cầu trẻ được phát triển qua 5 mặt: thể chất, nhận thức, ngôn ngữ, thẩm mỹ, tình
cảm - xã hội. Trong đó, nội dung phát triển ngôn ngữ là một trong những nhiệm vụ vô cùng quan trọng của
giáo viên mầm non. Mà một trong các mục tiêu của phát triển ngôn ngữ cho trẻ 5 tuổi là: hình thành và phát
triển ở trẻ khả năng nghe, đọc, phát âm và một số kỹ năng cần thiết cho việc học đọc, học viết như: cách
lật giở sách, cách cầm bút tô viết chữ, khả năng phối hợp tay, mắt và tri giác từ trọn vẹn từ trái sang phải,
biết diễn tả sự việc hoặc ý muốn của mình bằng câu đầy đủ một cách mạch lạc rõ ràng. Là giáo viên trực
tiếp dạy trẻ 5 tuổi nhiều năm, tôi nhận thấy rằng việc tạo môi trường chữ phong phú quanh trẻ sẽ góp phần
tích cực và có hiệu quả cao trong việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ 5 tuổi.
Chính vì vậy, tôi đã chọn đề tài: " Một số biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ thông qua hoạt
động tạo môi trừơng chữ".
II .NỘI DUNG:
Thực trạng của vấn đề taọ môi trường chữ trong lớp học ở trường mầm Non hiện nay:
* Về phía giáo viên:
- Khi thực hiện chương trình đổi mới hình thức tổ chức dạy trẻ 5 tuổi. Giáo viên thường quan tâm
nhiều đến đồ dùng đồ chơi phục vụ cho hoạt động có chủ đích, chưa chú ý đến việc tạo môi trường chữ
xung quanh trẻ.
+Giáo viên chưa chú ý dạy theo khả năng của trẻ, còn dạy đại trà theo chương trình đã lên kế hoạch.
+ Ở các mảng tường, các góc chơi lớn, tên các góc chơi chủ yếu để trang
trí lớp học, vì các chữ thường dùng là chữ bay bướm cách điệu không phù hợp với trẻ.
+ Tên các góc thường ghi trực tiếp, không gần gũi với trẻ ( như : góc học tập, góc phân vai…) không
gây được hứng thú cho trẻ.
+Có những tuýp chữ để từ đầu năm, đến cuối năm không thay đổi, vì vậy không tạo được cảm giác
mới mẻ để kích thích tính tò mò khám phá của trẻ.
+Nhiều tuýp chữ chỉ dùng cho người lớn đọc, không có tác dụng với trẻ vì không có hình ảnh minh

của từng góc chơi mỗi khi chuyển chủ điểm mới. Các tuýp chữ, có tên gọi ngây thơ, ngộ nghĩnh, gần gũi
trẻ, và bắt buộc phải có hình ảnh minh hoạ cho các tiêu đề ấy. Như vậy sẽ thu hút được sự chú ý của trẻ,
từ đó mục đích ôn luyện chữ đã học, cung cấp vốn từ cho trẻ đạt hiêụ quả tối đa.
Ví dụ:
Chủ điểm ngành nghề: Tôi và trẻ cùng trò chuyện về chủ điểm ngành nghề, sau đó cô hướng trẻ vào
câu truyện: Tại cửa hàng búp bê có tất nhiều thứ, nào là đồ dùng cô giáo như: phấn, bảng, bút, vở, …nào
là đồ dùng bác thợ mộc, thợ xây…Búp bê rất muốn chúng mình đặt tên cho cửa hàng của búp bê đấy, nào
chúng mình cùng nghĩ ra một cái tên nhé.Trẻ nghe, suy nghĩ và đưa ra ý kiến của mình như: cửa hàng của
búp bê, siêu thị mi li, siêu thị của búp bê, búp bê bán hàng…với nhiều cái tên ngộ nghĩnh như vậy, và cả
quá trình cô đàm thoại với trẻ. Chính lúc đó trẻ đã tư duy xem mình đã bao giờ được đi siêu thị chưa, đã
nghe thấy cái tên đó chưa, và ngẫu nhiên cô đã cung cấp vốn từ cho trẻ.
Hay với các góc khác cũng vậy, cô và trẻ cùng đàm thoại, thoải mái trao đổi để đặt tên như: kiến trúc
sư tí hon, bé tập làm thợ xây, ngôi nhà mơ ước, thành phố tương lai…( đối với góc xây dựng).
Từ những tên gọi gần gũi với trẻ mà chính cô và trẻ đặt tên, đã kích thích trẻ ghi nhớ từ đó lâu hơn,
và trẻ đã phần nào hiểu về từ đó.
Khi trang trí tên gọi các góc, tôi thường lựa chọn cỡ chữ cho phù hợp với góc, dán chữ ở độ cao vừa
tầm nhìn của trẻ để trẻ dễ nhìn thấy. Đặc biệt kiểu chữ phải chuẩn, hầu hết các chữ này tôi thường để ở
dạng chữ in thường, với màu sắc đẹp phù hợp với mảng hoạt động và hình ảnh minh hoạ của góc. Còn
mảng hoạt động của trẻ ở phía dưới tôi thường gài nhựa trong, các chữ rời với mẫu chữ khác nhau như
chữ in thường viết thường, chữ in hoa để trẻ cùng bắt chước cô ghép tên góc. Khi chơi tôi thường hỏi chữ
cái đầu tiên của từ là chữ gì? Chữ cái nào trong từ đã học rồi? Làm như vậy trẻ nhớ các từ đó rất lâu và lại
một lần nữa trẻ được luyện phát âm, đặc biệt có trẻ đã thao tác ghép chữ nhiều lần thành quen và đã tự
ghép mà không cần mẫu của cô.
Ngoài ra tôi thường thay đổi tên gọi hình ảnh và các góc cho phù hợp với từng chủ điểm và tạo sự
mới mẻ khoảng không gian hấp dẫn mỗi khi trẻ đến lớp:
VD: Góc gia đình: Tôi thống nhất với trẻ đặt tên góc: “ Tổ ấm gia đình”, mái ấm 5A1…Trẻ được làm
quen với từ “ tổ ấm”, và biết được từ “ tổ ấm” có chữ cái đầu tiên là chữ T, chữ đã học là chữ: ô,a…
Nhưng với chủ điểm ngành nghề: tôi và trẻ lại thoải thuận nhất trí đưa ra tên: “ bé tập làm nội trợ, bé
nấu ăn”…ở đây, trẻ được cung cấp thêm từ: “nội trợ” và từ; “nấu ăn”. Trẻ được ghép hoặc chép từ, được
biết chữ cái đầu tiên của từ mới đó, biết thứ tự trong từ và ghép hoàn chỉnh các từ mới đó. Như vậy, qua

chữ các từ lâu và chính xác mà còn giúp cho hoạt động có chủ đích phát triển ngôn ngữ làm quen với chữ
viết được ôn luyện củng cố một cách thoải mái nhẹ nhàng.
VD: Trong chủ điểm gia đình: cô dạy trẻ làm quen chữ: a, ă ,â. Khi tổ chức hoạt động có chủ đích, tôi
cho trẻ ôn bằng cách: Tôi chuẩn bị các đồ vật có gắn từ tương ứng như: cái làn, cái bàn, ấm pha trà…Tôi
yêu cầu trẻ tìm chữ vừa học( a, ă,â) trong các từ gắn với đồ vật ở xung quanh lớp. Và như vậy trẻ hoạt
động rất tích cực, vận động thoải mái và tập chung chú ý cao độ để trẻ tìm thấy chữ đã học trong “thế giới
của người lớn". Ra ngoài cuộc sống gặp những hình ảnh, băng zôn, các từ, các chữ…trên đường phố trẻ
sẽ tự tin hơn, mở rộng hiểu biết hơn về từ, chữ Tiếng Việt cho trẻ.
Qua các chủ điểm, mỗi klhi thay đổi đồ dùng đồ chơi, thay đổi các tiêu đề trên giá đồ chơi, tôi lại giới
thiệu cho trẻ đồ dùng đồ chơi mới, giới thiệu chữ mơi, từ mới. Kết hợp áp dụng thực tế bên ngoài xã hội,
cùng với việc giới thiệu chữ cái của cô, trẻ có thể đọc được nhiều từ trong sách báo và thực tế. Và tôi thấy
rằng đó thự sự là môi trường cho trẻ thực sự phong phú và có hiệu quả.
*Tạo cơ hội để trẻ được tiếp xúc với nhiều chữ thông qua các biểu bảng, danh sách lớp phân
theo nhóm, tổ trong lớp học:
- Ngay từ đầu năm học, khi đã ổn định danh sách lớp, tôi tạo cơ hội để trẻ tiếp xúc với chữ, với từ,
tên của mình bằng cách: Viết các danh sách của 4 tổ có kèm theo ký hiệu để trẻ biết tên mình ở tổ nào, có
những bạn nào trong tổ của mình. Chữ của trẻ tôi thường viết ở dạng chữ in thường và chữ viết hoa ( vì
đây là tên riêng). Trẻ được khắc sâu hinhd ảnh tên của mình và được làm quen với chữ viết thương và chữ
viết hoa, trẻ có thể quan sát tập chép theo mẫu vào giờ hoạt động góc và giờ đón trẻ. Và trẻ nhận ra tên
mình trong các ký hiệu cuả sách, vở, tập tô, khăn, trực nhật…
Trang3
( hình)
gạch
( hình)
cây hoa
( hình)
Khối chữ
nhật
- Với các biểu bảng tôi nghĩ đây cũng là khoảng không gian không nhỏ tác động đến trẻ. Vì vậy tôi đã
trang trí tên gọi bằng chữ cái Tiếng Việt cơ bản để hàng ngày trẻ nhìn thấy, trẻ nhận mặt chữ và ghi nhớ

mình ở đâu?
* Góc thiên nhiên ngoài trời:
Đây là nơi trẻ được tiếp xúc mọi lúc mọi nơi, mọi thời điểm trong ngày. Toạ môi trường chữ có kèm
hình ảnh không những cho trẻ hiểu về thế giới các loài cây, loài hoa, biết các giai đoạn phát triển của cây,
hiện tượng thửi nghiệm khoa học…mà còn có thể ghi chép hiện tượng mà trẻ theo dõi hàng ngày.
VD: Tôi gắn tiêu đề cho góc : “ vườn ươm cây cảnh” và tôi làm các biển cắm có chữ ghi tên cây có
kèm hình ảnh.
Trang4
ảnh ảnh ảnh ảnh
(Hình)
Cây hoa cúc
Khi cho trẻ tri giác chữ từ dưới mỗi hình ảnh trong biển cắm tôi đều yêu cầu trẻ tìm đúng từ “ cây hoa
cúc” gắn vào cây hoa cúc, và các loại cây khác cũng vậy, trẻ biết tên, chữ, từ, của cây đó, tập "đọc"tên các
cây mà trẻ đã tìm đúng.
VD2: Tôi chuẩn bị các mảnh rời như sau và yêu cầu trẻ ghi chép lại sự phát triển của cây đó theo
đúng thứ tự:
Và như vậy trẻ được tri giác chữ từ có hình ảnh tương ứng , trẻ lại được ôn luyện chữ cũ và được
làm quen chữ mới ngay cả trong khi chơi, ngôn ngữ của trẻ phát triển, vốn từ của trẻ được mở rộng thêm.
3. Biện pháp 3: Thu hút trẻ tham gia tạo môi trường chữ trong góc tạo hình, góc sách, góc thư
viện nhằm phát huy tích tích cực hoạt động của trẻ:
* Để phát huy tính tích cực của trẻ trong góc chơi, đặc biệt là góc thư viện. Đây là nơi trẻ được tiếp
xúc nhiều với chữ cái, và rèn luyện kỹ năng tiền biết đọc, biết viết của trẻ như: cách lật giở sách, cách đưa
mắt từ trái sang phải khi đọc, hoặc các từ mới như: tên truyện, tên các trang bìa, tên các album tự
tạo….với các mẫu chữ khác nhau.
VD1: Cô tạo cơ hội cho trẻ được hoạt động với truyện thơ tranh chữ to có sẵn, tự tạo trẻ được xem
tranh, tập kể chuyện, tập "đọc" chữ to trong truyện và như vậy một lần nữa trẻ mở rộng vốn từ, phát triển
ngôn ngữ, trẻ như được hoà nhập với thế giới của người lớn. Khi trẻ tiếp xúc với các loại sách, báo, tạp
chí có nhiều kiểu chữ khác nhau ở bất kỳ nơi nào trẻ cũng rất tự tin và có thể tự mình khám phá nội dung.
VD2: Cô tổ chức cho trẻ cùng làm album và truyện tranh chữ to theo chủ điểm. Nếu là chủ điểm “thế
giới động vật” cô và trẻ sưu tầm album về các con: chó mèo, gà, vịt,…Tôi yêu cầu trẻ tìm các chữ trong hoạ

- Ngoài ra, tôi chủ động thiết kế tạo nguồn dữ liệu:
+ Dữ liệu chữ: in thường, in hoa, viết thường chuẩn của 29 chữ cái được scan và thiết kế trên
powerpoint có màu sắc khác nhau: tất cả chữ in thường màu xanh, chữ in hoa màu đỏ, chữ viết thường
màu vàng để trẻ dễ phân biệt. Hàng ngày giờ chơi hoạt động góc, giờ đón trả trẻ…Trẻ tự vào góc chơi theo
ý thích của mình, tự dùng chuột điều khiển trò chơi: “tìm chữ”, tìm được chữ nào đọc to chữ ấy, hoặc tìm
chữ theo yêu cầu của cô, của bạn, trẻ trao đổi và sửa cho nhau(nếu có). Hay tôi thiết kế trò chơi: “Bù chỗ
còn thiếu”, “sắp xếp lô zích”…các đối tượng là các chữ cái mà trẻ đã được học trong các chủ đề chủ
điểm . Như vậy trẻ được cùng chơi, cùng ôn luyện nhẹ nhàng thoải mái.
+ Dữ liệu từ: sưu tầm tranh ảnh động trên mạng, scan các loại tranh ảnh tự vẽ hoặc mua đưa vào
máy, phân loại theo từng chủ đề chủ điểm khác nhau.
VD: Chủ điểm: " Quê hương- Đất nước- Bác Hồ", tôi thiết kế trên máy tính các loại tranh ảnh về địa
danh của Hải Phòng như: Đồ Sơn, lễ hội chọi trâu, tượng nữ tướng Lê Chân, bến cảng, đường phố hoa
phượng Tranh ảnh về Đất nước như: phong cảnh Hà Nội, Huế, TP Hồ Chí Minh, Đà Lạt Tranh ảnh về
Bác Hồ như: chân dung, Bác Hồ với các cháu, Bác Hồ đang trồng cây có các từ tương ứng kèm theo. Trẻ
được chơi dưới hình thức chọn tranh theo yêu cầu của cô hoặc của bạn, trẻ quan sát phát âm chữ, "đọc"
các từ dưới tranh, và ngẫu nhiên trẻ được ôn luyện, phát triển ngôn ngữ rất nhẹ nhàng thông qua trò chơi
này.
IV.KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC:
Qua quá trình áp dụng các biện pháp trên vào thực tế giảng dạy, đến nay lớp tôi đã đạt được kết quả
như sau:
1.Về phía học sinh:
STT KIẾN THỨC CỦA TRẺ HỌC KỲ 1 HỌC KỲ 2
TỐT KHÁ TỐT KHÁ
1 Trẻ nhận biết và phát âm đúng 29 chữ
cái Tiếng Việt.
65% 35% 100% 0
2 Số trẻ nhận chữ cái trong từ và ghép
đúng các chữ thành từ có hình ảnh.
55% 45% 98% 2%
3 Số trẻ nhận biết chuẩn chữ in hoa, in

truyện chữ to theo các chủ đề chủ điểm.
4.Các tuýp chữ phải để ở dạng “ mở”, nhằm kích thích trẻ hoạt động và thay đổi dễ dàng.
5. Thường xuyên cho trẻ làm trực nhật để trẻ ghi nhớ thứ, ngày, tháng,theo dõi thời tiết, tên
và địa chỉ của mình…Qua đó trẻ nhận biết, phát âm mặt chữ và làm quen chữ mới.
6. Tận dụng các giờ học khác để kích thích trẻ cùng trang trí và gắn chữ, từ xung quanh lớp
theo kiểu ‘ tích hợp” để trẻ được tiếp xúc với chữ mọi lúc mọi nơi.
7.Biết nghiên cứu khai thác và tận dụng sự hứng thú tham gia trò chơi trên máy tính của trẻ
để sáng tạo trò chơi mới, nhằm ôn luyện củng cố chữ cho trẻ.
Trên đây là một vài biện pháp mà tôi đã áp dụng và đạt hiệu quả. Rất mong được sự góp ý của lãnh
đạo và của chị em đồng nghiệp để tôi có được những kinh nghiệm quí báu trong công tác giảng dạy của
mình.
Tôi xin chân thành cảm ơn.
Trang7