ĐỀ TÀI MỘT SỐ BIỆN PHÁP PHÁT
TRIỂN NGÔN NGỮ CHO TRẺ THÔNG
QUA HOẠT ĐỘNG TẠO MÔI TRƯỜNG
CHỮ
I. ĐẶT VẤN ĐỀ:
Như chúng ta đã biết, nội dung của chương trình CSGD trẻ theo hướng
đổi mới của ngành giáo dục mầm non hiện nay yêu cầu trẻ được phát
triển qua 5 mặt: thể chất, nhận thức, ngôn ngữ, thẩm mỹ, tình cảm - xã
hội. Trong đó, nội dung phát triển ngôn ngữ là một trong những nhiệm
vụ vô cùng quan trọng của giáo viên mầm non. Mà một trong các mục
tiêu của phát triển ngôn ngữ cho trẻ 5 tuổi là: hình thành và phát triển ở
trẻ khả năng nghe, đọc, phát âm và một số kỹ năng cần thiết cho việc
học đọc, học viết như: cách lật giở sách, cách cầm bút tô viết chữ, khả
năng phối hợp tay, mắt và tri giác từ trọn vẹn từ trái sang phải, biết diễn
tả sự việc hoặc ý muốn của mình bằng câu đầy đủ một cách mạch lạc rõ
ràng. Là giáo viên trực tiếp dạy trẻ 5 tuổi nhiều năm, tôi nhận thấy rằng
việc tạo môi trường chữ phong phú quanh trẻ sẽ góp phần tích cực và có
hiệu quả cao trong việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ 5 tuổi.
Chính vì vậy, tôi đã chọn đề tài: " Một số biện pháp phát triển ngôn ngữ
cho trẻ thông qua hoạt động tạo môi trừơng chữ".
II .NỘI DUNG:
Thực trạng của vấn đề taọ môi trường chữ trong lớp học ở trường mầm
Non hiện nay:
* Về phía giáo viên:
- Khi thực hiện chương trình đổi mới hình thức tổ chức dạy trẻ 5 tuổi.
Giáo viên thường quan tâm nhiều đến đồ dùng đồ chơi phục vụ cho hoạt
động có chủ đích, chưa chú ý đến việc tạo môi trường chữ xung quanh
trẻ.
+Giáo viên chưa chú ý dạy theo khả năng của trẻ, còn dạy đại trà theo
chương trình đã lên kế hoạch.
+ Ở các mảng tường, các góc chơi lớn, tên các góc chơi chủ yếu để trang

học tập nghiên cứu tài liệu và học tập bồi dưỡng chuyên đề do ngành chỉ
đạo. Tôi đã rút ra được một số biện pháp thực hiện đạt kết quả tốt trong
việc dạy trẻ ôn tập củng cố khả năng nhận biết từ và chữ cái Tiếng Việt
thông qua việc tạo môi trường chữ xung quanh trẻ.
III. BIỆN PHÁP THỰC HIỆN:
1.Biện pháp 1: Tạo môi trường chữ trong lớp học:
*Vì sao phải tạo môi trường chữ trong lớp học?
Như chúng ta đã biết đối với trẻ mầm non lớp học chính là mái nhà thứ
hai của trẻ. Cảm giác đầu tiên khi bé bước vào cửa lớp, phản xạ tự nhiên
của bé là nhình xung quanh xem có những gì và có đẹp không, đặc biệt
những gì mới lạ. Vì vậy, các mảng chính trong lớp học đó là mảng chủ
điểm, các góc hoạt động là đối tượng đầu tiên khi trẻ bước vào lớp. Để
trẻ hứng thú với các mảng hoạt động, tôi đã tập chung trẻ cùng tham gia
thảo luận dưới dạng kê chuyện sáng tạo. Cuối cùng cô và trẻ đi đến
thống nhất chọn tên của từng góc chơi mỗi khi chuyển chủ điểm mới.
Các tuýp chữ, có tên gọi ngây thơ, ngộ nghĩnh, gần gũi trẻ, và bắt buộc
phải có hình ảnh minh hoạ cho các tiêu đề ấy. Như vậy sẽ thu hút được
sự chú ý của trẻ, từ đó mục đích ôn luyện chữ đã học, cung cấp vốn từ
cho trẻ đạt hiêụ quả tối đa.
Ví dụ:
Chủ điểm ngành nghề: Tôi và trẻ cùng trò chuyện về chủ điểm ngành
nghề, sau đó cô hướng trẻ vào câu truyện: Tại cửa hàng búp bê có tất
nhiều thứ, nào là đồ dùng cô giáo như: phấn, bảng, bút, vở, nào là đồ
dùng bác thợ mộc, thợ xây Búp bê rất muốn chúng mình đặt tên cho
cửa hàng của búp bê đấy, nào chúng mình cùng nghĩ ra một cái tên
nhé.Trẻ nghe, suy nghĩ và đưa ra ý kiến của mình như: cửa hàng của búp
bê, siêu thị mi li, siêu thị của búp bê, búp bê bán hàng với nhiều cái tên
ngộ nghĩnh như vậy, và cả quá trình cô đàm thoại với trẻ. Chính lúc đó
trẻ đã tư duy xem mình đã bao giờ được đi siêu thị chưa, đã nghe thấy
cái tên đó chưa, và ngẫu nhiên cô đã cung cấp vốn từ cho trẻ.

Như chúng ta đã biết, đặc điểm tâm lý của trẻ mầm non là " dễ nhớ dễ
quên". Vì vậy, các kiến thức mới cung cấp cho trẻ, nếu không thường
xuyên ôn luyện trẻ sẽ nhanh chóng quên ngay khi lĩnh hội kiến thức
khác.
Mặt khác, khi trẻ hoạt động trẻ thường cất đồ dùng đồ chơi nhanh nhưng
không ngăn nắp, giáo viên thường mất nhiều thời gian sắp xếp lại đồ
chơi cho trẻ sau khi chơi. Như vậy rất vất vả cho cô mà trẻ lại không có
thói quen lao động tự phục vụ. Đặc biệt không được làm quen với tên
gọi các từ, hay các chữ cái Tiếng Việt ghép thành từ đó.
Để khắc phục tình trạng này, tôi xếp đồ dùng đồ chơi trên giá góc gọn,
đẹp, khoa học, sao cho trẻ dễ lấy, đễ cất, các đồ dùng trên giá phải tuân
theo một trật tự nhất định. Khi gắn tên cho đồ chơi tôi thường đàm thoại
với trẻ:
VD: Với đồ chơi; con thỏ, các làn, ti vi,
Tôi hỏi trẻ đây là cái gì? chúng mình nhìn xrm cô viết ( hoặc ghép )từ
"thỏ" cho chúng mình xem nhé. Chữ cái đầu tiên trong từ " con thỏ" là
chữ gì? Cứ như vậy tôi cho trẻ tri giác trọn vẹn từ " con thỏ" và các chữ
cái còn lại trên giá đồ chơi.
Nhiều lần như vậy, trẻ ghi nhớ và thuộc các ký hiệu các chữ cái và sắp
xếp thành từ có thể trẻ tự đọc được.
Đối với các ngăn giá góc, tôi vẽ ký hiệu đồ dùng đồ chơi kèm theo từ (
tên gọi của đồ dùng) và giới thiệu với trẻ:
Khi chơi tôi thường trò chuyện với trẻ: Đây là khối gì? dưới kkhối chữ
nhật có từ: " khối chữ nhật" và trong từ " khối chữ nhật" có chữ cái nào
đã học, chữ cái nào chưa học?chữ cái đầu tiên của từ là chữ K, sau đó
đến chữ H, tiếp đó là
Như vậy, hàng ngày trẻ được chơi được nhìn thấy từ, thứ tự cấc chữ cái
trong từ, dần dần trẻ thuộc từ đó, có thể tự viết hoặc ghép chữ cái rời
thành từ đó và phát âm, "đọc" rất thành thạo.
Việc ghép tên các đồ vật đồ chơi trong lớp không những tác động lên

tác động đến trẻ. Vì vậy tôi đã trang trí tên gọi bằng chữ cái Tiếng Việt
cơ bản để hàng ngày trẻ nhìn thấy, trẻ nhận mặt chữ và ghi nhớ các từ
trong bảng và biết bảng đó là bảng gì có chữ gì, từ gì.
VD: Bảng trực nhật:, bảng ttheo dõi thời tiết, bảng điểm danh, biết hôm
nay là thứ mấy ngày bao nhiêu, thời tiết như thế nào?
2. Biện pháp 2: Tạo môi trường chữ ngoài lớp học:
Thực tế cho thấy trẻ đến trường ngoài hoạt động có chủ đích, hoạt động
ăn, hoạt động ngủ, còn các thời gian khác trẻ hoạt động với môi trường
bên ngoài như: góc thiên nhiên, mảng tuyên truyền, khu vực để đồ dùng
cá nhân của trẻ. Đây là nơi trẻ thường xuyên hoạt động nên có tác dụng
ôn tập củng cố chữ cái và từ rất tốt.
* Nơi để đồ dùng cá nhân của trẻ như: mũ, ba lô, giầy dép, khăn
mặt, Tôi luôn gắn ảnh kèm theo tên của trẻ. Như vậy, hàng ngày trẻ cất
đồ dùng hoặc sử dụng đồ dùng vừa đúng qui định, vừa biết tên của mình
(của bạn), biết tên của mình có chữ gì, biết thứ tự của từng chữ từ trái
sang phải của các chữ như thế nào Và trẻ còn viết tên của mình vào bài
vẽ khi vẽ tạo hình. Mỗi một môi trường hoạt động của trẻ, tôi đều chủ
động tạo môi trường để trẻ có cơ hội được luyện phát âm, ôn luyện chữ
đã biết, làm quen chữ mới và làm quen từ một cách rất tự nhiên thoải
mái không gò bó áp đặt trẻ.
*Khu vực tuyên truyền ngoài lớp học của trẻ là nơi không những tạo môi
trường chữ cho trẻ mà còn mang tính tuyên truyền đến các bậc phụ
huynh để phụ huynh hiểu biết về chữ mà con em mình đang học. Và từ
đó phối kết hợp ôn luyện tại gia đình. Tránh trường hợp cô dạy chữ đúng
phụ huynh lại dạy chữ chưa đúng
+Chữ x đọc là "xờ", chữ s đọc là "sờ", nhưng có ông bà lại dạy là "ích
xì" và "ét xì".
+Hay chữ l, n, lại đọc là "e lờ" và " e nờ"
Và nếu không thống nhất trẻ sẽ giao động không biết như thế nào là
đúng, hơn nữa nếu đã đọc sai thì rất khó sửa. Xác định được điều đó,

năng tiền biết đọc, biết viết của trẻ như: cách lật giở sách, cách đưa mắt
từ trái sang phải khi đọc, hoặc các từ mới như: tên truyện, tên các trang
bìa, tên các album tự tạo với các mẫu chữ khác nhau.
VD1: Cô tạo cơ hội cho trẻ được hoạt động với truyện thơ tranh chữ to
có sẵn, tự tạo trẻ được xem tranh, tập kể chuyện, tập "đọc" chữ to
trong truyện và như vậy một lần nữa trẻ mở rộng vốn từ, phát triển
ngôn ngữ, trẻ như được hoà nhập với thế giới của người lớn. Khi trẻ tiếp
xúc với các loại sách, báo, tạp chí có nhiều kiểu chữ khác nhau ở bất kỳ
nơi nào trẻ cũng rất tự tin và có thể tự mình khám phá nội dung.
VD2: Cô tổ chức cho trẻ cùng làm album và truyện tranh chữ to theo
chủ điểm. Nếu là chủ điểm "thế giới động vật" cô và trẻ sưu tầm album
về các con: chó mèo, gà, vịt, Tôi yêu cầu trẻ tìm các chữ trong hoạ báo
cắt và ghép từ "con mèo", "con chó" dán dưới hình ảnh các con vật
tương ứng. Một đều tôi luôn lưu ý nhắc trẻ là phải ghép chữ lần lượt từ
trái sang phải, hết chữ này đến chữ khác, hết từ này đến từ khác bên
cạnh phía phải, và sau đó tôi yêu cầu trẻ phát âm các chữ, "đọc" các từ .
* Để trẻ hứng thú tích cực tham gia vào hoạt động tạo hình tôi cho trẻ
làm tranh:
VD 1: Cho trẻ sưu tầm các chữ có trong hoạ báo, lịch cũ, trẻ cắt, tô
màu và cùng ghép chữ với cô để tạo thành các tuýp chữ, các tiêu đề
xung quanh lớp moõi khi thay đổi chủ điểm. Với chủ điểm " thế giới
thực vật", cô yêu cầu trẻ ghép chữ mà trẻ sưu tầm được và xếp từng chữ
từ trái qua phải: chữ t rồi đến chữ h rồi đến chữ ê Trong suốt quá trình
hoạt động tích cực như vậy, bản thân trẻ lại một lần nữa khắc sâu chữ cái
và từ.
Trẻ được tham gia hoạt động tích cực như vậy, trẻ rất hứng thú và biết
trân trọng những sản phẩm mình là ra. Đặc biệt các chữ, các từ mà trẻ tự
tay sưu tầm được, thực tế cho tháy trẻ nhớ chữ nhớ từ rất lâu.
4.Biện pháp 4: Phát triển ngôn ngữ cho trẻ thông qua việc làm quen
công nghệ thông tin:

mà trẻ đã được học trong các chủ đề chủ điểm . Như vậy trẻ được cùng
chơi, cùng ôn luyện nhẹ nhàng thoải mái.
+ Dữ liệu từ: sưu tầm tranh ảnh động trên mạng, scan các loại tranh ảnh
tự vẽ hoặc mua đưa vào máy, phân loại theo từng chủ đề chủ điểm khác
nhau.
VD: Chủ điểm: " Quê hương- Đất nước- Bác Hồ", tôi thiết kế trên máy
tính các loại tranh ảnh về địa danh của Hải Phòng như: Đồ Sơn, lễ hội
chọi trâu, tượng nữ tướng Lê Chân, bến cảng, đường phố hoa phượng
Tranh ảnh về Đất nước như: phong cảnh Hà Nội, Huế, TP Hồ Chí Minh,
Đà Lạt Tranh ảnh về Bác Hồ như: chân dung, Bác Hồ với các cháu,
Bác Hồ đang trồng cây có các từ tương ứng kèm theo. Trẻ được chơi
dưới hình thức chọn tranh theo yêu cầu của cô hoặc của bạn, trẻ quan sát
phát âm chữ, "đọc" các từ dưới tranh, và ngẫu nhiên trẻ được ôn luyện,
phát triển ngôn ngữ rất nhẹ nhàng thông qua trò chơi này.
IV.KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC:
Qua quá trình áp dụng các biện pháp trên vào thực tế giảng dạy, đến nay
lớp tôi đã đạt được kết quả như sau:
1 Trẻ nhận biết và phát âm đúng 29 chữ cái Tiếng Việt. 65% 35% 100%
0
2 Số trẻ nhận chữ cái trong từ và ghép đúng các chữ thành từ có hình
ảnh. 55% 45% 98% 2%
3 Số trẻ nhận biết chuẩn chữ in hoa, in thường, viết thường. 50% 50%
97% 3%
4 Số trẻ ghi nhớ và "đọc" các từ có hình ảnh kèm theo 5% 95% 50%
50%

- Giáo viên đã tự học tập nâng cao trình độ tin học, đã chủ động thiết kế
tạo các nguồn dữ liệu ôn luyện củng cố, phát triển ngôn ngữ phù hợp các
chủ đề chủ điểm cho trẻ.
- Giáo viên đã chủ động biết cách tổ chức hướng dẫn theo hướng đổi

tháng,theo dõi thời tiết, tên và địa chỉ của mình Qua đó trẻ nhận biết,
phát âm mặt chữ và làm quen chữ mới.
6. Tận dụng các giờ học khác để kích thích trẻ cùng trang trí và gắn chữ,
từ xung quanh lớp theo kiểu " tích hợp" để trẻ được tiếp xúc với chữ mọi
lúc mọi nơi.
7.Biết nghiên cứu khai thác và tận dụng sự hứng thú tham gia trò chơi
trên máy tính của trẻ để sáng tạo trò chơi mới, nhằm ôn luyện củng cố
chữ cho trẻ.