Ngày soạn: 10/3/2010 Ngày giảng: 15/3/2010
Đọc văn:
VỀ LUÂN LÍ XÃ HỘI Ở NƯỚC TA
(Trích: Đạo đức và luân lí Đông Tây)
Phan Châu Trinh
A. Kết quả cần đạt
- Cảm nhận được tinh thần yêu nước, tư tưởng tiến bộ của Phan Châu
Trinh khi kêu gọi xây dựng nền luân lí xã hội ở nước ta.
- Hiêu được nghệ thuật lập luận chặt chẽ của văn chính luận.
B. Cách thức tiến hành
- Phương pháp đọc sáng tạo kết hợp gợi tìm, tái tạo, hoạt động theo nhóm
nhỏ.
C. Phương tiện thực hiện
- Sách giáo khoa, Sách thiết kế Ngữ văn 11, tập 2.
- Tranh chân dung Phan Châu Trinh.
D. Tiến trình dạy học
1. Ổn định lớp
2. Kiểm tra bài cũ
- Kiểm tra vở soạn
3. Bài mới
- GV dẫn vào bài: Ở lớp 8, các em đã được học bài thơ “Đập đá ở Côn
Lôn” để phần nào thấy được lòng yêu nước và ý chí cứu nước của Phan Châu
Trinh.
Hôm nay, chúng ta sẽ học thêm một trong những áng văn chính luận nổi tiếng
của cụ Phan, đã từng là ngọn roi quất thẳng vào chế độ thực dân phong kiến
đương thời: “Về luân lí xã hội ở nước ta”.
Hoạt động của GV và HS Nội dung cần đạt
?: Cuộc đời Phan Châu Trinh có
điểm gì đáng ghi nhớ?
I. Tìm hiểu chung
1. Tác giả

- 1911: sang Pháp hoạt động
- 1925: cụ về Sài Gòn diễn thuyết vài lần,
ốm nặng và qua đời. Đám tang Phan Châu
Trinh trở thành phong trào vận động ái
quốc rộng khắp cả nước.
2. Sự nghiệp sáng tác
- Các tác phẩm chính: SGK
- Nội dung: phục vụ cách mạng, dạt dào
cảm xúc về đất nước, đồng bào, thấm
nhuần tinh thần dân chủ.
3. Đoạn trích
a. Vị trí: phần 3 của bài “Đạo đức và luân lí
Đông Tây” được cụ diễn thuyết vào
19/11/1925 tại Sài Gòn.
b. Đọc và giải thích từ khó
- Đọc
- Giải thích từ khó: xem chú thích chân
trang.
c. Thể loại, bố cục
- Thể loại: văn chính luận
- Bố cục: 3 phần
+ P1: Ở nước ta chưa có luân lí
+ P2: Giải thích vì sao nước ta chưa có
luân lí.
+ P3: Giải pháp đề ra
=> Lôgic lập luận: hiện trạng chung- hiện
trạng cụ thể- giải pháp. Bố cục mạch lạc,
chặt chẽ, ứng với ba phần của bài văn nghị
luận: Đặt vấn đề- Giải quyết vấn đề- Kết
luận.

bằng hình thức phản đề, có sức thuyết phục
đặc biệt với người đọc.
- Luân lí xã hội là nền tảng của cả nhân
loại, không thể coi luân lí xã hội hạn hẹp:
chỉ là tình cảm bạn bè giữa người này với
người khác.
+ Quan niệm Nho gia: “bình thiên hạ” đã
bị hiểu lệch thành cai trị xã hội, đè nén mọi
người đem lại quyền lợi cá nhân cho mình.
- Luân lí xã hội là luân lí của chủ nghĩa xã
hội, coi trọng sự bình đẳng của con người
không chỉ quan tâm đến từng gia đình, từng
quốc gia mà còn đến cả thế giới.
=> Cách mở đầu đoạn trích đã tạo ra một
tình huống có vấn đề buộc người đọc phải
tìm hiểu, cắt nghĩa, lí giải.
2. Giải quyết vấn đề
a. So sánh luân lí xã hội bên Châu Âu
(Pháp) và ở nước ta.
- Nội dung: nghĩa vụ trong quan hệ cộng
đồng xã hội, giữa người với người trong
một nước, giữa nước này với nước khác
(tầm thế giới)
Nước ta Châu Âu (Pháp)
+ Không hiểu, chưa
hiểu, điềm nhiên
như kẻ ngủ không
biết gì
+ Phải ai tai nấy,
ai chết mặc ai, đèn

=> Cách lập luận chặt chẽ, lôgic, chứng cớ
xác đáng, nguyên nhân rõ ràng, người nghe
khó chối bỏ.
(Hết tiết 1, chuyển tiết 2)
b. Nguyên nhân nước ta không có luân lí
xã hội
- Xa xưa: dân ta vốn có truyền thống cộng
đồng, đoàn kết
- Nay: dân ta ù lì, sợ sệt, trơ trọi,
- Nguyên nhân:
+ Bọn học trò trong nước ham quyền tước,
vinh hoa, sinh giả dối, nịnh hót.
+ Kẻ thống trị ra sức vơ vét rút tỉa, mặc
dân cực khổ nô lệ. Ngày trước chúng là
bọn cử nhân, tiến sĩ. Thời Tây học: chúng
là kí lục, thông ngôn. “Một người làm quan
cả họ được nhờ”. Quan lại là lũ ăn cướp có
giấy phép.
+ Kẻ ở vườn: bén mùi làm quan, có lo lót
chạy cho được một chức nhỏ trong làng
- Thái độ mọi người: Khen là đắc thời,
không ai chê bai, không ai bình phẩm
=> Lí lẽ chặt chẽ, dẫn chứng cụ thể, tác giả
đã khẳng định sự tiêu vong hoàn toàn của
nền luân lí xã hội. Với cái nhìn trung thực
khách quan, tác giả phân tích rạch ròi
những mặt xấu, mặt hại của nước mình từ
đó thức tỉnh tinh thần và ý thức của họ.
Mỗi lí lẽ của tác giả là một cách bác bỏ sự
tồn tại của chế độ phong kiến mục ruỗng,

Nam được tự do, độc lập thì phải có đoàn
thể đã. Có đoàn thể cũng là gây dựng tinh
thần đoàn kết, một lòng phát huy tinh thần
bình đẳng của con người trong xã hội.
Muốn có đoàn thể phải truyền bá chủ nghĩa
xã hội trong dân Việt Nam này.
- Nhận xét: Nêu giải pháp rõ ràng, thuyết
phục, ngắn gọn, có mục đích tương lai tối
thượng: nước Việt nam tự do độc lập; có
con đường, giải pháp trước mắt và lâu dài.
- Nhận xét:
+ Ưu: Đề cao được tinh thần dân chủ cho
mỗi người dân.
+ Nhược: Nền dân chủ tư sản không phải là
giải pháp tối ưu cho nến độc lập tự do của
nước ta.
+ Ngày nay, vấn đề đặt ra vẫn còn có ý
nghĩa: chống chủ nghĩa cá nhân, chống
tham nhũng, cần nâng cao tinh thần dân
chủ, công khai, đoàn kết, ý thức phê bình
và tự phê bình của mỗi người dân trong xã
hội.
III. Tổng kết
1. Nghệ thuật
- Sự kết hợp chặt chẽ giữa yếu tố biểu cảm
5
?: Nêu khái quát những nét đặc sắc
trong nội dung và nghệ thuật của
đoạn trích?
và yếu tố nghị luận là một đặc điểm chung
Thái Nguyên, ngày tháng năm 2010
6