ĐẶC ĐIỂM VÀ NHỮNG NỘI DUNG CHÍNH CỦA
THẦN THOẠI VÀ TRUYỀN THUYẾT
A.THẦN THOẠI
I.KHÁI NIỆM VỀ THẦN THOẠI
1.Khái niệm
Thần thoại là những truyện kể về các vị thần, các nhân vật anh hùng,
nhânvật sáng tạo văn hóa. Phản ánh nhận thức và quan niệm của con người
thời cổ về nguồn gốc thế giới và đời sống con người
Thần thoại là loại truyện ra đời sớm nhất
2.Bản chất của thần thoại :
a. Thần thoại là một hình thức văn hóa tinh thần ra đời trong các xã hội
nguyên thủy, trên cơ sở những tiền đề nhận thức luận sau :
Quan niệm vạn vật hữu linh, bái vật giáo,
Người nguyên thủy có khuynh hướng diễn đạt cái trừu tượng bằng cái cảm
tính, cụ thể, do kém phát triển về mặt trừu tượng hóa.
Người nguyên thủy có quan niệm và thực hành ma thuật Bởi vì tư duy
nguyên thuỷ chưa phát triển năng lực phân biệt, người nguyên thuỷ chưa phân
biệt được cái chủ quan và khách quan, vật chất và tinh thần
b. Những đặc điểm tư duy trên tạo thành lối tư duy thần thoại. Tư duy thần
thoại được cụ thể hóa thành những quan niệm và truyện kể thần thoại.
c.Người xưa tin vào các sự kiện được kể lại trong thần thoại và thường gắn
liền việc diễn xướng thần thoại với các hình thức nghi lễ (các hình thức thực
hành tín ngưỡng).
1
II.CÁC NHÓM CHÍNH CỦA THẦN THOẠI
a. Thần thoại về nguồn gốc vũ trụ và các hiện tượng tự nhiên: Thần trụ trời,
Ông Trời, Nữ thần Mặt trăng, Mặt trời, Thần Mưa
Thần trụ trời
b. Thần thoại về nguồn gốc các loài, bao gồm cả động vật và thực vật:Cuộc tu
bổ các giống vật, Thần Lúa, cóc kiện trời…
c. Thần thoại về nguồn gốc con người và nguồn gốc các dân tộc ở Việt Nam:

thần Mặt trời, Nữ thần Mặt trăng.Các vị thần nầy tương ứng với các hiện
tượng tự nhiên có ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống của cư dân nông nghiệp.Ở
cỡi Ðất và cõi Nước mỗi nơi đều có một vị thần đứng đầu và các thần bộ hạ.

2.Thần thoại Việt phản ánh cuộc đấu tranh chinh phục tự nhiên
Ðấu tranh chinh phục hạn hán, lũ lụt, gắn với ước mơ về cuộc sống
hạnh phúc hơn. Qua đó, thần thoại cũng thể hiện sự bất lực của con người
nguyên thủy trước những sự vật hiện tượng chung quanh họ (Cóc kiện
trời, Sơn Tinh-Thuỷ Tinh, Thần Lúa, Chú Cuội cung trăng).Với kiểu tư duy
thời cổ, qua thần thoại, con người đã chinh phục tự nhiên bằng tưởng
tượng.Thực chất thì người thời cổ của tất cả các dân tộc đều không hiểu được
các hiện tượng tự nhiên chung quanh họ.
IV.Ý NGHĨA CỦA THẦN THOẠI
_Phản ánh nhận thức thô sơ, hồn nhiên của con người nguyên thủy trong
cuộc đấu tranh bền bỉ trong quá trình hiểu biết, khám phá và chinh phục tự nhiên
_Thể hiện ước mơ của con người thời cổ: thoát khỏi sự rang buộc của tự
nhiên, chiến thắng tự nhiên, vươn tới cuộc sống ấm no, hạnh phúc
_Mang ý nghĩa hiện thực, khoa học và nhân văn sâu sắc
V.ĐẶC ĐIỂM NGHỆ THUẬT
_Nhân vật trung tâm chủ yếu là các vị thần nhưng mang đặc tính của con
người
_Có tính chất siêu nhiên và gần gũivới con người (Các vị thần sử dụng công
cụ lao động vào việc tạo lập những hiện tượng trong thế giới tự nhiên và xã hội)
B.TRUYỀN THUYẾT
4
I.KHÁI NIỆM VỀ TRUYỀN THUYẾT
1.Khái niệm :
Truyền thuyết là những truyện kể truyền miệng kể lại truyện tích các nhân
vật lịch sử hoặc giải thích nguồn gốc các phong vật địa phương theo quan điểm của
nhân dân, biện pháp nghệ thuật phổ biến của nó là khoa trương, phóng đại, đồng

đặc điểm nội dung, nghệ thuật của truyền thuyết. Cần chú ý phân biệt truyền
thuyết về một thời kỳ và truyền thuyết của một thời kỳ. Việc xác định truyền
thuyết về một thời kỳ có thể dựa vào đặc điểm nội dung và nghệ thuật của tác
phẩm truyền thuyết. Muốn biết truyền thuyết của một thời kỳ nào cần phải
biết thời điểm ra đời của tác phẩm. Ðiều này là rất khó đối với chúng ta ngày
nay.
Truyền thuyết Việt Nam gồm các thời kỳ sau : Truyền thuyết về Họ Hồng
Bàng và thời kỳ Văn Lang, truyền thuyết về thời kỳ Âu Lạc và Bắc Thuộc,
truyền thuyết về thời kỳ phong kiến tự chủ
III.NỘI DUNG TRUYỀN THUYẾT
_Phản ánh công cuộc đấu tranh chống ngoại xâm, bảo vệ đất nước và niềm
tự hào của dân tộc ta
_Kể về các nhân vật lịch sử có vai trò và ảnh hưởng quan trọng đối với cộng
đồng và tâm tình của họ cùng với sự đánh giá cuả nhân dân về lịch sử
_Ca ngợi công đức của các vị anh hùng trong các cuộc đấu tranh chống
ngoại xâm
6
Cụ thể về nội dung của truyền thuyết trong các thời kì như sau:
1.Truyền thuyết về họ Hồng Bàng và thời kỳ Văn Lang :
Họ Hồng Bàng mở đầu thời kỳ lập quốc của dân tộc ta kéo daì 2622
năm (2879tcn-258tcn), từ Kinh Dương Vương đến Lạc Long Quân và các đời
Hùng Vương. Theo Ðaị Việt sử ký toàn thưcủa sử thần Ngô Sĩ Liên, cho đến
thời vua Hùng cương vực nước Văn Lang trải rộng, phía đông giáp Nam Haỉ,
phía tây đến Ba Thục, phía bắc đến hồ Ðộng Ðình, phía nam giáp nước Hồ
Tôn (nước Chiêm Thành).
Truyền thuyết về Họ Hồng Bàng là hệ thống truyền thuyết mang tính
chất sử thi, phản ánh không khí anh hùng ca thời Hùng Vương dựng nước và
trình độ khá văn minh của người Văn Lang. Các nhân vật Vua Hùng, Sơn
Tinh ( Thần Tản Viên) Phù Ðổng Thiên Vương là những biểu tượng của quốc
gia Văn Lang trong thời kỳ đang lớn mạnh Hình tượng Lạc Long Quân-Âu

Truyền thuyết thời kỳ này đã phản ánh và chứng minh được sức sống
và bản lĩnh của dân tộc Việt Nam. Nhờ có sức sống mãnh liệt và bản lĩnh cao,
dân tộc ta đã vượt qua thời kỳ bị uy hiếp và thử thách gay go, lâu dài.
Truyền thuyết phản ánh cả lịch sử chiến thắng và lịch sử chiến bại của
dân tộc. Nhiều truyền thuyết thời kỳ nầy mà trong đó truyện An Dương
Vương là tiêu biểu, có kết cấu hai phần: phần đầu là lịch sử chiến thắng, phần
sau là lịch sử chiến bại.
Truyền thuyết phản ánh được tất cả các cuộc vũ trang khởi nghĩa chống
xâm lược thời kỳ Bắc Thuộc (Hai Bà Trưng, Bà Triệu, Lý Bí ).
Truyền thuyết thời kỳ này cho thấy tác giả dân gian nhận thức được dân
tộc, nhận thức được bản chất kẻ thù (chẳng hạn như bản chất tàn bạo, âm mưu
thâm độc của các tên quan đô hộ như Tô Ðịnh, Mã Viện, Cao Biền ) và ngày
càng đi sát lịch sử hơn (Bám sát lịch sử về nội dung cũng như hình thức biểu
hiện: tên người, sự kiện ). Yếu tố thần kỳ tuy có giảm so truyền thuyết giai
đoạn trước nhưng vẫn còn khá đậm đặc trong truyền thuyết giai đoạn này (An
Dương Vương được Rùa Vàng giúp trừ ma quỷ ở núi Thất Diệu ,Hai Bà
Trưng bay lên trời )
3.Truyền thuyết về thời kỳ phong kiến tự chủ :
Về phương diện lịch sử, thời kỳ phong kiến tự chủ từ TK X đến TKXIX
có những nét lớn như sau:
8
Từ TK.X đến TK.XV: giai cấp phong kiến Việt Nam xây dưng một
quốc gia thống nhất,gìn giữ, củng cố nền độc lập dân tộc.
Từ TK. XVI đến TKXIX: sự suy sụp của các triều đại phong kiến và
cuối cùng đi đến tan rã quốc gia phong kiến trước thế lực phương Tây.
Trong suốt chặng daì lịch sử nêu trên, dân tộc ta đã làm nên những
chiến tích: nhà Trần ba lần đánh tan quân Nguyên-Mông, Lê Lợi quét sạch
quân Minh ra khỏi cõi, Nguyễn Huệ đánh tan quân Thanh ở phía Bắc và
quân Xiêm ở phía Nam. Bên cạnh đó còn phải kể đến các cuộc nội chiến
giữa những tập đoàn phong kiến và các phong trào nông dân khởi nghĩa

_Kết hợp 2 yếu tố hiện thực và lãng mạn, tạo nên những hình ảnh vừa chân thực
vừa kì ảo hóa sự thực lịch sử
10