1
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái
Nguyên
h tt p ://ww w .l r c - t nu . e d u . v n
ĐẠI HỌC THÁI
NGUYÊN
TR
Ƣ
ỜNG
ĐẠI HỌC
SƢ
PHẠM
--------------------------------
NGUYỄN THUÝ QUỲNH
BƢỚC
ĐẦU NGHIÊN CỨU SỰ NGHIỆP VĂN
CH
Ƣ
ƠNG CỦA NAM X
Ƣ
ƠNG - NGUYỄN CÁT
NGẠC (Ở HAI THỂ LOẠI: KỊCH BẢN VĂN HỌC VÀ TRUYỆN
NGẮN)
Chuyên ngành: Văn học Việt Nam
Mã số: 60.22.34
LUẬN VĂN THẠC SĨ NGỮ
VĂN
NG
Ƣ
ỜI


Ngạc…………………
9
1.1. Đời sống xã hội – văn hoá Việt Nam nửa đầu thế kỷ XX ảnh
hưởng
đến việc hình thành ngòi bút Nam Xương - Nguyễn Cát
Ngạc………………...9
1.2. Cuộc đời và sự nghiệp văn học của tác giả Nam
Xương
- Nguyễn Cát Ngạc…………………………………………………………
17
Ch
ƣ
ơng
II. Một số đặc điểm về nội dung và nghệ thuật kịch
bản
của Nam
X
ƣ
ơng

-
Nguyễn Cát
Ngạc……………………………………...26
2.1.Tóm tắt các
kịch
bản của Nam
Xương…………………………………....26
2.2. Một số đặc điểm nổi bật về nội dung tư tưởng
của
kịch Nam Xương - Nguyễn Cát

Kết luận …………………………………………………………..
……….107
Tài liệu tham khảo……………………………………………………….
..110
3
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái
Nguyên
h tt p ://ww w .l r c - t nu . e d u . v n
PHẦN MỞ
ĐẦU
1. Lý do chọn đề
tài
Với hai kịch bản
nổ
i tiếng một thời (giai đoạn đầu thế kỷ XX) là
Ông
Tây An Nam và Chàng Ngốc, trong mấy chục năm qua, Nam Xương -
Nguyễn
Cát Ngạc đã được các nhà nghiên cứu văn học ở Việt Nam khẳng
đ
ịnh là
một
trong những tác giả đầu tiên tham gia xây dựng nền móng của
nền kịch
nói
Việt Nam hiện đại. Tuy nhiên, ngoài
s
ự khẳng định trên,
cho đến nay,
sự

của Nhật và Pháp, và cuối cùng ông đã
hy
sinh ở miền Nam năm 1958 với
cương vị là chiến sĩ tình báo của cách
mạng.
Trên bước đường hoạt động ấy,
Nam Xương - Nguyễn Cát Ngạc vẫn tiếp
tục
sáng tác trên nhiều thể loại, từ
kịch bản tới tiểu thuyết, truyện ngắn, một
vài
thể loại khác và bộ phận chủ
yếu của di sản này vẫn chưa được công bố.
Vì
thế, giới nghiên cứu vẫn chưa
có điều kiện tiếp xúc và khảo sát
to
àn bộ
những
sáng tác của ông, và đó là
lý do giải thích vì sao sự nghiệp văn chương
của
ông lại chỉ được nghiên
4
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái
Nguyên
h tt p ://ww w .l r c - t nu . e d u . v n
cứu một cách hạn
hẹp.
5

Xương -
Nguyễn
Cát Ngạc, chúng
tô
i mong muốn được khám phá và khẳng
đ
ịnh vị trí của
ông
đối với việc góp phần thúc đẩy quá trình hiện đại hoá nền văn học Việt
Nam
đầu thế kỷ
XX.
Do sẵn lòng kính trọng và yêu mến những sáng tác của Nam Xương
-
Nguyễn Cát Ngạc, đặc biệt là có may mắn được tiếp xúc với
d
i cảo ông
mà
gia đình ông còn lưu giữ, chúng
tô
i chọn đề tài Bước đầu nghiên
cứu
sự
nghiệp văn chương của Nam Xương - Nguyễn Cát Ngạc (ở hai thể
loại:
kịch
bản và truyện ngắn) để bước đầu khảo sát về ông, với ý muốn phục
dựng
một
gương mặt văn học còn ít người

đề
7
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái
Nguyên
h tt p ://ww w .l r c - t nu . e d u . v n
Là người tham gia hoạt động văn học nghệ thuật Việt Nam hiện đại
từ
khá sớm và để lại dấu ấn qua hai kịch bản Ông Tây An Nam và Chàng
Ngốc
(trong đó, "ông Tây An Nam" đã trở thành một kiểu thành ngữ của người
Việt
Nam khi đề cập tới những người Việt vọng ngoại, bắt chước phương
Tây
một
cách lố lăng), nhưng do nhiều
b
iến cố của cuộc đời ông mà sự
nghiệp
của
Nam Xương - Nguyễn Cát Ngạc chưa được giới nghiên cứu chú
ý. Hơn
nữa,
do sáng tác của Nam Xương - Nguyễn Cát Ngạc chủ yếu công
bố trong
vùng
tạm chiếm khi ông hoạt động công khai trong
nộ
i thành Hà
Nộ
i và sau đó

6. Kịch nói Việt Nam nửa đầu thế kỷ
XX
, GS Hà Minh Đức chủ
biên,
NXB Sân khấu,
H.1997.
7. Bài báo Về tác giả vở kịch nói Ông Tây An Nam (Nguyễn Hòa,
Tạp
chí Nghiên cứu văn học - Viện Văn học, số 7 năm
2001)
Trong các nguồn tư liệu này, thì ở 2 bộ từ điển chỉ giới thiệu về cuộc
đời
và sự nghiệp của Nam Xương một cách khá sơ lược. Trong Từ điển Văn
học,
mục từ Nam Xương, Trần Hữu Tá giới thiệu: "Nam Xương tham gia
cách
mạng từ tháng Tám năm 1945, được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông
8
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái
Nguyên
h tt p ://ww w .l r c - t nu . e d u . v n
Dương
6
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái
Nguyên
h tt p ://ww w .l r c - t nu . e d u . v n
1948, làm công tác bí mật ở các thành phố Nam Định và Hà Nội. 1954,
ông
được phái vào Sài Gòn công tác và hy sinh 1958. Thời gian hoạt động
trong

lược,
mà phê phán đả kích vào cái hình bóng của nó qua những quái thai
như
Cử
Lân, một trí thức du học ở Pháp về và hoàn toàn mất gốc” “Chất
hài
trong
kịch Ông Tây An Nam của Nam Xương bộc lộ trong chiều sâu
của xung
đột
và tác giả biết dẫn dắt để nhân vật tự phơi bày những nghịch
lý, những trò
lố
lăng. Có thể xem đây là vở hài kịch thành công trong
không khí chung
của
thời kỳ này” [22,
tr.12]
Trong công trình “ Bước đầu tìm hiểu lịch sử kịch nói Việt Nam”
của
Phan Kế Hoành và Huỳnh Lý, có viết: “Ở cuối thời kỳ này (thời kỳ 1927
-
1930, theo cách phân kỳ của 2 tác giả trên - NTQ), Nam Xương cũng để
lại
hai vở kịch đáng chú ý là vở Chàng Ngốc và vở Ông Tây An Nam. Qua
vở
Ông Tây An Nam, Nam Xương đả kích một bọn trí thức vong bản. Cũng
qua
hai vở ấy, người ta thấy Nam Xương là người am hiểu về nghệ thuật
kịch

i Ông Tây An Nam (1930) và Chàng Ngốc (1931), Nam Xương
-
Nguyễn Cát Ngạc đã cùng với Vi Huyền Đắc, Vũ Đình Long, Nguyễn
Hữu
Kim…trở thành những nghệ sĩ đầu tiên đặt nền
mó
ng cho sự ra đời
c
ủa
nghệ thuật kịch
nó
i Việt Nam. Dù chỉ là
đô
i dòng, nhưng tên
tuổ
i của
Nam
Xương - Nguyễn Cát Ngạc thường được nhắc tới trong các công
trì

nh
nghiên cứu
lịc
h sử văn học, nghiên cứu lịch sử sân khấu Việt Nam
tro

ng
những thập kỷ
đ
ầu của thế kỷ XX.”, “Có thể

nút cởi nút, đặc
b
iệt
tác
giả thường khai thác một cách tinh tế những tình
huống có khả năng
khắc
họa hình ảnh lố
b
ịch của những kẻ bán nước hại
dân.
”[14]
Có thể thấy rằng: hầu hết các công trình nghiên cứu trên đây chỉ
mới
dừng ở những đánh giá ngắn
gọ
n và khái quát về Nam Xương -
Nguyễn
Cát Ngạc, chủ yếu ở vai trò một tác giả
kịc
h bản giai đoạn đầu thế kỷ
XX
tro
ng một tổng thể
c
hung của
c
ả nền văn học hoặc riêng lĩnh vực kịch
nó
i;

Nguyên
h tt p ://ww w .l r c - t nu . e d u . v n
tuy
đ
ã
đề
cập tới phần văn
xuô
i của ông, nhưng cũng mới chỉ dừng ở
việc đưa
ra
9
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái
Nguyên
h tt p ://ww w .l r c - t nu . e d u . v n
những nhận
đ
ịnh ban đầu. Chưa có công
trì
nh nào nghiên cứu sự
nghiệp
văn chương của Nam Xương
mộ
t cách hệ
thố
ng và hoàn chỉnh.
Do
đó,
việc nghiên cứu về Nam Xương là rất cần
thiết.

cứu
- Chỉ ra được những đặc điểm về nội dung và nghệ thuật của
Nam
Xương trong thể loại kịch bản văn
học.
- Chỉ ra được những đặc điểm về nội dung và nghệ thuật của
Nam
Xương trong thể loại truyện
ngắn.
- Khẳng định vị trí, vai trò cùng những đóng góp quan trọng của
Nam
Xương trong giai đoạn đầu của quá trình hiện đại hoá nền văn học nước
nhà
ở
hai thể loại
trên.
6.
Ph
ƣ
ơng
pháp nghiên
cứu:
Để thực hiện luận văn, chúng
tô
i sẽ sử dụng các phương pháp
nghiên
cứu:
10
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái
Nguyên

ơng.
Chương II. Một số đặc điểm về nội dung và nghệ thuật kịch bản
của
Nam
X
ƣ
ơng.
Ch
ƣ
ơng
III. Một số đặc điểm về nội dung và nghệ thuật truyện
ngắn
của Nam
X
ƣ
ơng
Ch
ƣ
ơ
ng
I
ĐỜI SỐNG XÃ HỘI – VĂN HOÁ VIỆT NAM NỬA ĐẦU THẾ
KỶ
XX VÀ TÁC GIẢ NAM
X
Ƣ
ƠNG
- NGUYỄN CÁT
NGẠC
1.1. Đời sống xã hội – văn hoá Việt Nam nửa đầu thế kỷ XX

quốc tế. Kết quả
của
chính sách kinh tế đó là nền kinh tế tự nhiên, tự cung tự
cấp hàng nghìn năm
đã
bị phá vỡ, kinh tế tư bản hình thành và phát triển;
nước ta trở thành một
thuộc
địa bị khai thác đến tận cùng các của cải vật chất,
đồng thời trở thành thị
trường
tiêu thụ và cung cấp nguyên liệu cho tư bản
công nghiệp và thương
nghiệp
Pháp. Đi cùng với tình trạng này là việc
giai cấp nông dân Việt Nam bị
bần
cùng hoá, tầng lớp tiểu tư sản, thợ thủ
công không có điều kiện để phát
triển,
trở thành nguồn nhân công đông đảo
và rẻ mạt cho các hãng buôn, chủ
đồn
điền, chủ thầu của
Pháp.
Về mặt chính trị, chế độ thực dân nửa phong kiến chưa từng có
trong
lịch sử Việt Nam từng bước hình thành trên khắp lãnh thổ. Nó tiếp
tục
kìm

tiêu
thụ,
sản phẩm có được trong quá trình bóc lột tài nguyên và tận dụng
nguồn
nhân
công rẻ
mạt.
Quá trình đô thị hoá dẫn đến sự phá vỡ kết cấu xã hội. Hệ thống các
giai
tầng đã có tuổi đời hàng nghìn năm, được tổ chức theo mô hình “tứ dân”
(sĩ
-
nông - công - thương ) dần dần bị phá vỡ do trong xã hội xuất hiện
những
dấu
hiệu sơ khai của quan hệ sản xuất kiểu mới mà nền kinh tế tư
bản từ
nước
Pháp mang lại. Những ngành nghề chưa từng có trong lịch
sử dân tộc
như
thông ngôn, ký lục, ký giả,... cho đến thợ cơ khí, thợ in ấn,
phu mỏ,… lần
lượt
xuất hiện, và tình trạng này cũng góp phần làm thay đổi
cơ cấu nghề
nghiệp
trong xã
hộ
i. Đông đảo nông dân bị bần cùng hoá do

Nguyên
h tt p ://ww w .l r c - t nu . e d u . v n
Về sinh hoạt xã
hộ
i, đã diễn ra một tình trạng phân cực rõ rệt đến
mức
đối lập giữa nông thôn và đô thị, giữa kẻ giàu và người nghèo. Một nền
kinh
tế phụ thuộc với một số hàng hoá đến từ phương Tây, cùng với đó là
một
lối
sống kiểu khác với những giá trị văn hóa - văn minh khác lạ đã
dẫn đến
sự
thay đổi tâm trạng và lối sống trong xã hội Việt Nam đương
thời. Từ việc
tẩy
chay những gì thuộc về ngoại bang, dần dà người ta buộc
phải thích ứng
với
nó. Ở cả hai khía cạnh tích cực và tiêu cực, sự xâm nhập
của cái mới đến
từ
phương Tây đã làm thay đổi căn bản bộ mặt xã hội Việt
Nam, phá vỡ sự
bình
yên ngàn đời dưới luỹ tre xanh, đặt con người đứng
trước sự tự ý thức
trong
một xã hội phức tạp và rộng lớn, phải vật lộn trong

do
nhà nước phong kiến Việt Nam đào tạo và những trí thức
“Tây học” được
đào
tạo ở các nhà trường thuộc địa hoặc được đào tạo tại
nước Pháp. Tình
hì

nh
này đã đưa tới một hệ quả là sự du nhập những tri
thức mới vào sinh hoạt
tinh
thần của người Việt trong giai đoạn cuối thế kỷ
XIX đầu thế kỷ XX.
Đây
cũng là thời kỳ mà lần đầu tiên các người con
yêu nước của dân tộc được
tiếp
xúc với những tư tưởng tiến bộ của nhân loại
lúc bấy giờ. Họ học hỏi, họ
suy
nghĩ và ý chí chấn hưng dân tộc, tư tưởng
dân chủ và cách mạng được cái
chí
sĩ yêu nước bàn thảo và truyền bá công
13
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái
Nguyên
h tt p ://ww w .l r c - t nu . e d u . v n
khai, trở thành mục tiêu của một

phóng dân
tộc.
Chúng
tô
i trình bày vài nét về bối cảnh xã hội – văn hoá Việt Nam
đầu
thế kỷ XX để làm cơ sở cho việc nghiên cứu về cuộc đời và sự nghiệp
của
nhà
văn Nam Xương - Nguyễn Cát Ngạc, bởi đó là những
đ
iều kiện
khách
quan
đã tác động mạnh mẽ, và là đối tượng phản ánh trong tác phẩm của ông,
cũng
như góp phần hình thành tư tưởng và thế giới nghệ thuật của
ông.
1.1.2. Quá trình hiện đại hoá nền văn học Việt Nam nửa đầu thế
kỷ
XX và những ảnh hưởng trực tiếp đến nhà văn Nam Xương - Nguyễn
Cát
Ngạc.
Sự ra đời và diễn
b
iến của nền kinh
t
ế - xã hội – văn hoá kiểu mới
trên
đây đã tác động sâu sắc đã tác động sâu sắc tới

triển.
Trước hết là sự thay thế dần chữ Hán, chữ Nôm bằng chữ quốc
ngữ.
Thời kỳ này, chữ quốc ngữ thật sự đã trở thành một chiếc cầu nối
giữa
văn
14
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái
Nguyên
h tt p ://ww w .l r c - t nu . e d u . v n
hóa Việt với văn hóa phương Tây. Có thể xem chữ việc sử dụng chữ
quốc
ngữ là thành tựu quan trọng của việc dân chủ hoá nền văn học. Sự
phát
triển
của chữ quốc ngữ gắn liền với sự thay đổi tư duy của xã hội
mới, kéo
theo
những kiểu công cụ chuyển tải
mớ
i như báo chí, và cả cách
thức truyền
bá
mới như in ấn với số lượng lớn và hàng loạt, cập nhật và
phổ cập trong
mọi
thành phần xã hội của hệ thống thông tin đại chúng -
những phương tiện
ngay
đến thời cận đại ở Việt Nam vẫn còn kém cỏi.

ngoặt của nền văn học
nước
nhà.
Một nền văn học hiện đại vừa là nguyên nhân, vừa là hệ quả của sự
thay
đổi lực lượng tác giả và công chúng của nó. Nếu như trong cả ngàn
năm
trước, văn học trung đại là sự biểu hiện thành văn của chính trị - đạo
đức,
là
sản phẩm của các bậc nho sĩ, vua quan, mà mục đích chủ yếu họ khi
cầm
bút
là để bày tỏ chí hướng, bộc lộ khí phách người quân tử, văn chương
là “thi
dĩ
ngôn chí”, là “văn dĩ tải đạo”, thì vào đầu thế kỷ XX văn chương
hiện đại
đã
làm thay đổi vị trí và tâm thế người cầm bút. Và quan trọng
hơn cả là
các
quan niệm về đặc trưng và chức năng của văn học cũng
thay đổi. Khi
mà
những quan niệm về mỹ học phương Đông về sự ước lệ,
tượng trưng,
quy
phạm… đã hầu như không còn phù hợp nữa. Đặc biệt là
một quan niệm