Rối loạn tiêu hóa ở bệnh nhân đái tháo đường

Bệnh đái tháo đường có thể gây biến chứng lên toàn bộ các tế bào và hệ cơ
quan trong cơ thể. Trong đó biến chứng lên hệ tiêu hóa chiếm tỷ lệ rất cao (tới
50% số bệnh nhân) và gây ra những trở ngại/thú vui trong cuộc sống cũng như ảnh
hưởng khá nhiều đến sức khỏe của người bệnh.

Cứ 2 người đến khám bệnh đái tháo đường luôn có 1 người than phiền về
các rắc rối liên quan đến hệ tiêu hóa. Đó là các triệu chứng hoặc là ăn mất ngon,
ăn khó tiêu, hoặc là các triệu chứng như đi ngoài nhiều lần trong ngày hoặc ngược
lại bệnh nhân thấy đi ngoài phân táo.

Trên suốt dọc đường tiêu hóa có thể thấy các rối loạn gây ra do đường máu
cao, những triệu chứng điển hình có thể kể đến như sau:

Thực quản
Rối loạn vận động thực quản: bệnh nhân có thể đến gặp bác sỹ và than
phiền về chứng khó nuốt, thức ăn bị nghẹn, cảm giác nóng bỏng ở ngực do trào
ngược dạ dày - thực quản, thậm chí đau ngực (dễ nhầm với cơn đau thắt ngực do
thiếu máu cơ tim). Khi có triệu chứng trên, các bác sỹ có thể chỉ định cho bệnh
nhân soi thực quản để loại trừ các nguyên nhân khó nuốt khác như: u thực quản,
viêm thực quản, nhiễm nấm thực quản.

Dạ dày
Liệt dạ dày do đái tháo đường lâu ngày cũng là một biến chứng rất thường
gặp, có thể tới 30-50% bệnh nhân mắc bệnh lâu năm. Bệnh nhân có cảm giác buồn
nôn, nôn, cảm giác no đến sớm khiến bệnh nhân không thể ăn được nhiều. Nôn ra
lượng thức ăn nhiều sau khi ăn đã lâu là một triệu chứng rất có giá trị gợi ý đến liệt

không bị ảnh hưởng. Nhưng nếu có giảm sút cân, cần xem lượng đường máu có
tăng cao quá hoặc chán ăn do kèm liệt dạ dày kết hợp. Nếu không tìm thấy lý do
giải thích hợp lý, cần khám thêm các nguyên nhân khác gây đi ngoài nhiều lần và
gày sút có thể gặp như bệnh viêm ruột kết, xơ sỏi tụy, viêm ruột nhiễm khuẩn…

Lưu ý: đi ngoài có thể do dùng chính loại thuốc chữa đái tháo đường là
metformin (Glucophage) và thuốc ức chế men alpha glucosidase (Glucobay).

Túi mật và đường mật: bình thường khi ta ăn, túi mật sẽ tiết hết lượng mật
dự trữ trong túi mật vào ruột để giúp tiêu hóa thức ăn. Khi đường máu cao nhiều
và bị mắc bệnh đái tháo đường lâu ngày, khả năng co bóp túi mật bị suy giảm
khiến cho mật bị ứ lại không tiết hết xuống ruột.

Điều này có 2 bất lợi lớn: 1) khả năng tiêu hóa thức ăn bị kém đi và 2) sự ứ
trệ mật khiến cho dễ hình thành sỏi trong túi mật và gây viêm túi mật. Sỏi túi mật
có thể không có triệu chứng, nhưng cũng có thể gây đau vùng hạ sườn bên phải và
sốt rét run, đường máu tăng cao bất thường không rõ lý do.

Siêu âm là cách đơn giản nhất để tìm sỏi trong túi mật. Bệnh nhân có thể
mổ được như những người không bị mắc đái tháo đường khác.

Lưu ý: phải điều chỉnh đường máu thật tốt bằng insulin trước, trong và sau
khi mổ.

Đại tràng: táo bón và đau vùng bụng dưới gặp khoảng 25% số bệnh nhân
mắc đái tháo đường typ1 cũng như typ2. Tuy nhiên, có rất nhiều nguyên nhân gây
táo bón khác cần phân định như bệnh suy tuyến giáp; rối loạn điện giải trong máu;
dùng các thuốc gây táo bón như: thuốc ngủ, thuốc điều trị tăng huyết áp, thuốc
chống trầm cảm…Hỏi bệnh và khám xét tổng quát sẽ giúp phân biệt nguyên nhân
táo bón để từ đó có cách điều trị thích hợp.

các xét nghiệm đặc thù trước khi đưa ra quyết định hợp lý.
Ths, Bs Nguyễn Huy Cường.