PHÒNG GD……………… CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Trường THCS……………………… Độc lập - Tự do - Hạnh phúc
o0o 
GIÚP HỌC SINH NẮM CHẮC KIẾN THỨC
TÁC PHẨM TỰ SỰ VĂN XUÔI VIỆT NAM
BẰNG SƠ ĐỒ HÌNH VẼ VÀ HỆ THỐNG CÂU HỎI
TRONG CHƯƠNG TRÌNH NGỮ VĂN 8
Người thực hiện :
Chức vụ :
Đơn vò công tác :
Nhiệm vụ được giao :
I/ ĐẶT VẤN ĐỀ :
Tác phẩm văn chương là một tổ chức tinh vi, là một cấu trúc phức tạp
nhiều tầng, là sự kết hợp hữu cơ giữa khách quan được phản ánh với chủ
quan biểu hiện của tác giả, hay nói cách khác, đó là sự kết hợp hữu cơ giữa
lớp vỏ âm thanh (vật chất, lớp hình) và lớp nghóa của hình (nội dung). Sự
cảm thụ tác phẩm văn chương là một quá trình đi từ nhận thức cảm tính cụ
thể, từ cảm nhận trực tiếp lớp hình đến sự phân tích khái quát được nghóa
của lớp hình, của các yếu tố nghệ thuật và nội dung của tác phẩm.
Đối với học sinh phổ thông nói chung và học sinh lớp 8 nói riêng, chỗ
mạnh của các em là sự cảm nhận trực tiếp, là sự cảm thụ tươi mát, là sự
phong phú về trí tưởng tượng. Tuy nhiên, ở giai đoạn cảm nhận lý tính, có
suy ngẫm thì các em hầu hết đều bộc lộ rõ điểm yếu. Người giáo viên giảng
dạy văn học do đó, phải tìm ra hình thức, biện pháp gợi mở, dẫn dắt tìm tòi,
khám phá, nâng dần lên nhận thức quan niệm tính về tác phẩm văn chương
ở học sinh.
Để thực hiện được điều đó, người giáo viên giảng dạy văn học phải
kết hợp được tất cả các thao tác, các phương pháp tối ưu có thể trong một
tiết giảng dạy. Đó là sự kết hợp giữa hệ thống câu hỏi, các kênh hình, các
sơ đồ liên kết … để giúp các em có thể nắm chắc kiến thức, phát huy được
tính tự chủ, sáng tạo trong việc tìm tòi, khám phá nội dung của tác phẩm.

- Trong quá trình tiếp thu kiến thức, hầu hết các em không có quá
trình soạn bài ở nhà, vì vậy việc triển khai tiết dạy bò thụ động, không phát
huy được hết khả năng sáng tạo ở học sinh.
- Đại đa số học sinh không thích học môn ngữ văn nói riêng và các
môn học thuộc khoa học xã hội nói chung do xu thế chung nên các em thích
học các môn học tự nhiên hơn
* Về phía giáo viên :
SKKG – Ngữ văn 8
Người viết : Phạm Đức Chính
Trường THCS Đông Hưng A
2
- Một số giáo viên không có quá trình soạn giảng chuẩn bò kỹ lưỡng
trước khi lên lớp. Việc soạn giảng qua loa nên dẫn đến hiệu quả tiết dạy
chưa cao.
- Nhận thức của một số giáo viên còn hạn chế, chưa thực sự có trách
nhiệm cao trong công tác giảng dạy. Việc tìm hiểu các tài liệu có liên quan
đến bộ môn phụ trách còn bò xem nhẹ.
- Trong quá trình truyền thụ kiến thức cho học sinh, một số giáo viên
còn chưa có khả năng áp dụng phương pháp đổi mới, vẫn còn sử dụng các
phương pháp dạy học truyền thống khiến học sinh thụ động, không có sự tư
duy sáng tạo.
Từ khó khăn nêu trên, bản thân tôi cũng có sự trăn trở về phương
pháp giảng dạy sao cho vừa phát huy được khả năng tự chủ, sáng tạo của
học sinh, vừa khiến tiết học nhẹ nhàng gây hứng thú cho các em, đồng thời
giúp các em nắm chắc nội dung kiến thức, chỉnh thể của tác phẩm văn
chương.
III/ NHỮNG GIẢI PHÁP KHẮC PHỤC KHÓ KHĂN ;
Từ những năm giảng dạy và bằng kinh nghiệm của cá nhân, tôi nhận
ra rằng việc sử dụng đa dạng hóa các biện pháp và phương tiện dạy học đã
trở thành yêu cầu thiết yếu trong dạy học đổi mới hiện nay. Trong những

- Đònh hướng cho học sinh nội dung bài học bằng sơ đồ-hình vẽ. Từ
đó học sinh sẽ tự đònh hướng được những nội dung cần tìm hiểu trong phần
"Đọc - hiểu văn bản". Tiết học sẽ hiệu quả hơn khi trọng tâm bài học đã
được đònh hình.
3/ Bước 3 : Hướng dẫn đọc - hiểu văn bản :
- Khi thực hiện công việc này, người giáo viên phải chuẩn bò sẵn hệ
thống câu hỏi chi tiết liên quan tới bài học. Đặc biệt hệ thống câu hỏi đó
phải bám sát theo sơ đồ đã được trình bày. Công việc trình bày sơ đồ và hệ
thống câu hỏi phải được giáo viên chuẩn bò kỹ lưỡng và thể hiện chi tiết
trong giáo án (kể cả phương án dự kiến trả lời của học sinh).
- Phương pháp để thực hiện hiệu quả tiết học phải được giáo viên
thực hiện triệt để bằng hệ thống câu hỏi : nêu vấn đề, gợi mở, tái hiện … và
bằng phương pháp thảo luận nhóm. Từ đó học sinh sẽ tự tư duy, tự tìm tòi để
thực hiện yêu cầu của bài dạy. Giáo viên lúc này chỉ giữ vai trò là người
hướng đạo, giúp các em tranh luận để tìm ra giải pháp thích hợp nhất.
4/ Bước 4 : Củng cố bài học.
- Giáo viên thu lại bảng phụ, đặt một số câu hỏi củng cố. Yêu cầu học
sinh trình bày lại sơ đồ bằng trí nhớ của mình.
SKKG – Ngữ văn 8
Người viết : Phạm Đức Chính
Trường THCS Đông Hưng A
4
Khi thực hiện công việc này, học sinh buộc phải tái hiện lại toàn bộ
công việc, các em buộc phải suy nghó để thực hiện yêu cầu. Như vậy, hầu
hết học sinh sẽ khắc sâu được nội dung bài học, cảm nhận được tác phẩm
văn chương như một chỉnh thể.
Ví dụ : Khi giảng dạy đoạn trích "Lão Hạc" của nhà văn Nam Cao.
* Bước 1 : Tìm hiểu bố cục (hoặc những sự việc liên quan tới nhân
vật lão Hạc)
- Học sinh có thể trình bày bố cục theo 3 phần :

Ân hận vì không cưới được
vợ cho con và phải bán
con chó trung thành
Tự vẫn để chuộc
lỗi và giữ ba sào
vườn cho con
* Bước 3 : hướng dẫn Đọc – Hiểu văn bản :
- Giáo viên dùng hệ thống câu hỏi để giúp học sinh dựa vào sơ đồ để
tìm hiểu đoạn trích : hệ thống câu hỏi phải được kết hợp giữa nhiều loại câu
hỏi khác nhau để không chỉ giúp các em tái hiện lại toàn bộ đoạn trích mà
còn giúp các em hình dung được toàn bộ nội dung tác phẩm. Bên cạnh đó
câu hỏi phải có tác dụng để các em tư duy, suy nghó, tìm tòi để đưa ra những
giải pháp :
+ Vì sao lão Hạc rất yêu thương "cậu Vàng" mà vẫn phải đành lòng
bán cậu ?
+ Việc lão Hạc bán "cậu Vàng" gợi cho em suy nghó gì ?
+ Hãy tìm những từ ngữ, hình ảnh miêu tả thái độ, tâm trạng của lão
Hạc khi lão kể chuyện bán "cậu Vàng" với ông giáo?
+ Trong lời kể lể, phân trần, than vãn của lão Hạc với ông giáo cho ta
thấy tâm trạng gì của lão Hạc ?
+ Vì sao lão Hạc phải tìm đến cái chết ?
+ Nam Cao tả cái chết của lão Hạc như thế nào?
+ Tại sao lão Hạc lại chọn cái chết như vậy ? Em có suy nghó gì về
cái chết của lão Hạc ?
Từ hệ thống câu hỏi tìm hiểu về nhân vật chính của đoạn trích, giáo
viên có thể đặt những câu hỏi phụ nhằm giúp học sinh hiểu rõ hơn về nhân
vật ông giáo – Một nhân vật đại diện cho tầng lớp trí thức nghèo lúc bấy
giờ, nhằm giúp học sinh hiểu nội dung đoạn trích một cách chỉnh thể, toàn
diện.
+ Thái độ của ông giáo đối với lão Hạc như thế nào ?

được sử dụng bằng viết lông có thể xóa được).
IV/ KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯC ;
Trong mỗi tác phẩm văn học không thể thiếu đi hình ảnh cảm nhận
tác phẩm văn học. Việc giúp học sinh cảm nhận tác phẩm văn học không
chỉ được giáo viên thể hiện qua phương tiện ngôn từ, qua ngôn ngữ viết, qua
kênh hình trong sách giáo khoa. Vì vậy trong quá trình dạy – học tác phẩm
văn học, giáo viên có thể sử dụng nhiều phương pháp khác nhau, miễn là
đạt được hiệu quả giảng dạy.
SKKG – Ngữ văn 8
Người viết : Phạm Đức Chính
Trường THCS Đông Hưng A
7
Trong quá trình dạy – học môn ngữ văn, giáo viên hướng dẫn cho học
sinh tìm hiểu giá trò, vẻ đẹp của tác phẩm
Sau khi áp dụng phương pháp nêu trên, các em có thể trình bày cách
hiểu của mình về nội dung bài học. Những thông tin từ văn bản tạo cho học
sinh sự liên kết chặt chẽ với kênh hình và sơ đồ tóm tắt nội dung.
Để trắc nghiệm hiệu quả của sáng kiến, bản thân tôi đã dành thời
gian tiến hành trắc nghiệm khách quan đối với học sinh khối 8.
Kết quả trắc nghiệm cho thấy như sau :
Số học
sinh lớp 8
KẾT QUẢ
75
TRƯỚC KHI THỰC HIỆN SÁNG KIẾN SAU KHI THỰC HIỆN SÁNG KIẾN
Chất
lượng
Giỏi Khá
Trung
bình

Bên cạnh đó, tôi tự nhận ra rằng, phương pháp này có thể được áp
dụng rộng rãi trong toàn cấp THCS và không chỉ bó hẹp trong phạm vi tác
phẩm tự sự văn xuôi Việt Nam mà còn có thể áp dụng trên các thể loại văn
bản khác.
Trên đây là một vài kinh nghiệm nhỏ của bản thân tôi, tất nhiên sẽ
không tránh khỏi những thiếu sót. Rất mong được sự góp ý và bổ sung của
các bạn đồng nghiệp để hiệu quả tiết giảng dạy văn bản thêm thành công,
góp phần nâng cao kết quả giáo dục trong nhà trường.
Xin chân thành cám ơn !
Đông Hưng A; ngày … tháng … năm …
Người thực hiện
SKKG – Ngữ văn 8
Người viết : Phạm Đức Chính
Trường THCS Đông Hưng A
9