VẤN ĐỀ LUYỆ THI ĐH THỨ 17: THANH THẢO VÀ BÀI THƠ “ ĐÀN GHI TA
CỦA LORCA”
"Đàn ghi ta của Lorca" của Thanh Thảo dưới góc nhìn liên
văn bản
TS. Phan Huy Dũng
Đại học Vinh Theo lí thuyết văn học liên văn bản, bất cứ văn bản nào cũng là một liên văn
bản, không phụ thuộc vào việc tác giả của văn bản có ý thức được điều đó hay không.
Đọc Đàn ghi ta của Lorca, có thể thấy, mỗi từ, mỗi chi tiết, hình ảnh và cả hình tượng
trung tâm trong đó đều là đầu mối của một quan hệ giao tiếp nghệ thuật rộng lớn, mà
nếu thiếu tri thức về các văn bản (hiểu theo nghĩa rộng) có trước đó thì độc giả không
thể cảm nhận được, hiểu được ý nghĩa của chúng. Lorca là nhà thơ như thế nào? Đàn
ghi ta của ông có cái gì đặc biệt? Vầng trăng, yên ngựa, bước chân lang thang, tiếng
hát nghêu ngao, bãi bắn, tấm áo choàng bê bết đỏ, giọt nước mắt vầng trăng trong đáy
giếng, lá bùa cô gái di gan là những cái gì đây? Đó có thể là những câu hỏi thầm
vang lên trong tâm trí độc giả bình thường khi tiếp nhận bài thơ. Nếu không chịu bỏ
cuộc trên hành trình giải mã văn bản này và quyết tìm tới những văn bản khác đã làm
nền cho nó (theo sự chỉ dẫn của các câu thơ trong bài), độc giả sẽ thực sự được đền
bù. Trước mắt chúng ta lúc đó sẽ là một thế giới thi ca chói loà của thiên tài Lorca, là
bức tranh bi tráng về thân phận người nghệ sĩ trong một thời đại biến động như bão
táp, là vẻ đẹp lung linh của nghệ thuật vượt lên trên mọi sự đe doạ của các thế lực bạo
tàn, nguy hiểm. Từ những điều vừa thấy, nhìn ngược lại văn bản thơ đã tạo cơ hội mở
rộng chân trời hiểu biết cho mình – bài Đàn ghi ta của Lorca của Thanh Thảo – ta sẽ
nhận ra từ đây một sự cộng hưởng của những khát vọng sáng tạo, một khả năng nhập
cảm sâu sắc vào thế giới nghệ thuật thơ Lorca, một suy nghiệm thâm trầm về nỗi đau
và niềm hạnh phúc của những cuộc đời đã dâng hiến trọn vẹn cho cái đẹp.
Trong nửa đầu bài thơ, một không gian Tây Ban Nha đặc thù, nhất là không gian
miền quê Andalucía yêu dấu của Lorca đã được gợi lên. Giữa không gian đó, nổi bật
hình tượng người nghệ sĩ lãng du có tâm hồn phóng khoáng, tha thiết yêu người, yêu

tượng trung tâm là cây đàn, mà xét theo "nguồn gốc", vốn cũng là một biểu tượng đặc
biệt trong thơ Lorca – người mê dân ca, "chàng hát rong thời trung cổ", "con sơn ca
xứ Andalucía". Cây đàn từ chỗ mang hàm nghĩa nói về một định hướng sáng tạo gắn
thơ với dòng nhạc dân gian, rộng ra, nói về một tình yêu vô bờ và khắc khoải đối với
quê hương, đến Thanh Thảo, nó đã nhập một với hình tượng Lorca, hay nói cách
khác, nó đã trở thành hình tượng "song trùng" với hình tượng Lorca. Cây đàn cất lên
tiếng lòng của Lorca trước cuộc sống, trước thời đại. Nó là tinh thần thơ Lorca, là linh
hồn, và cao hơn cả là số phận của nhà thơ vĩ đại này. Bởi thế, trên những văn bản thơ
trước đây của Lorca là một văn bản mới của nhà thơ Việt Nam muốn làm sống dậy
hình tượng người con của một đất nước, một dân tộc yêu nghệ thuật, ưa chuộng cuộc
sống tự do, phóng khoáng. Hơn thế nữa, tác giả muốn hợp nhất vào đây một "văn
bản" khác của đời sống chính trị Tây Ban Nha mùa thu 1936 – cái "văn bản" đã kể với
chúng ta về sự bạo ngược của bọn phát xít khi chúng bắt đầu ra tay tàn phá nền văn
minh nhân loại và nhẫn tâm cắt đứt cuộc đời đang ở độ thanh xuân của nhà thơ được
cả châu Âu yêu quý:
Tây Ban Nha
hát nghêu ngao
bỗng kinh hoàng
áo choàng bê bết đỏ
Lorca bị điệu về bãi bắn
chàng đi như người mộng du

tiếng ghi ta ròng ròng
máu chảy
Ở trên, bài thơ của Thanh Thảo đã được (hay bị) trích theo lối cắt tỉa, phục vụ
cho việc làm tường minh các ý thơ có trong đó. Trên thực tế, Đàn ghi ta của Lorca có
một cấu trúc đầy ngẫu hứng, với sự tương tác, xô nhau, đan cài nhau của các văn bản
(đã nói). Chính nhờ vậy, tiếng hát yêu đời của Lorca được Thanh Thảo gợi lại, càng
trở nên tha thiết hơn giữa tan nát dập vùi và những ám ảnh tưởng phi lí luôn dày vò
nhà thơ Tây Ban Nha bỗng trở thành sự tiên tri sáng suốt. Sáng tạo nghệ thuật của

li-la xuất hiện hai lần trong thi phẩm một mặt có tác dụng làm nhòe đường viền ý
nghĩa của từng hình ảnh, biểu tượng đã được ném ra chừng như lộn xộn, mặt khác,
đảm nhiệm một phần chức năng liên kết chúng lại thành một chỉnh thể, nhằm biểu
hiện tốt nhất cái nhìn nghệ thuật của tác giả và giải phóng bài thơ khỏi sự trói buộc
của việc thuật, kể những chuyện đã xảy ra trong thực tế. Quả vậy, dù không có sự
kiện nào của cuộc đời Lorca được kể lại một cách rành mạch, chi tiết, nhưng độc giả
hiểu thơ không vì thế mà cho rằng thiếu. Cái người ta thấy đáng quan tâm lúc này
nằm ở chỗ khác. Đó là sự tự bộc lộ của chủ thể sáng tạo khi ráo riết suy nghĩ về số
phận đầy bất trắc của nghệ thuật và khả năng làm tan hoà những suy nghĩ ấy trong
một thứ nhạc thơ tác động vào người tiếp nhận bằng hình thức ám gợi tượng trưng
hơn là hình thức giãi bày, kể lể kiểu lãng mạn. Tất nhiên, chúng ta có quyền cắt nghĩa
tại sao lại li la chứ không phải là cái gì khác. Hoa li la (tử đinh hương) với màu tím
mê hoặc, nao lòng, từng là đối tượng thể hiện quen thuộc của nhiều thi phẩm và hoạ
phẩm kiệt xuất trong văn học, nghệ thuật phương Tây chăng? Hay đó là âm thanh lời
đệm (phần nhiều mang tính sáng tạo đột xuất) của phần diễn tấu một ca khúc, hoặc
nữa là âm thanh mô phỏng tiếng ngân mê đắm của các nốt đàn ghi ta dưới tay người
nghệ sĩ? Tất cả những liên hệ ấy đều có cái lí của chúng!
Ở nửa sau của bài thơ, tác giả suy tưởng về sức sống kì diệu của thơ Lorca nói
riêng và về sự trường tồn của nghệ thuật chân chính nói chung, vốn được sáng tạo
bằng chính trái tim nặng trĩu tình yêu cuộc sống của các nghệ sĩ:
không ai chôn cất tiếng đàn
tiếng đàn như cỏ mọc hoang
giọt nước mắt vầng trăng
long lanh đáy giếng

đường chỉ tay đã đứt
dòng sông rộng vô cùng
Lorca bơi sang ngang
trên chiếc ghi ta màu bạc


Từ câu đường chỉ tay đã đứt đến cuối bài, nhịp điệu, tiết tấu của thi phẩm không
còn gấp gáp và dồn bức nữa. Nó chậm rãi và lắng sâu. Điều này tuân theo đúng lô
gích tái hiện và suy ngẫm (tạm quy về phạm trù "nội dung") mà tác giả chọn lựa.
Nhưng quan trọng hơn, nó tuân theo lô gích tồn tại của chính cuộc đời : tiếp liền cái
chết là sự sinh thành, sau bộc phát, sôi trào là tĩnh lặng, trầm tư, nối theo sự mù loà,
khủng hoảng (của xã hội loài người) là sự khôn ngoan, chín chắn Trong muôn nghìn
điều mà con người phải nghĩ lại khi đã "khôn dần lên", sự hiện diện của nghệ thuật
trong đời sống là một trong những điều khiến ta trăn trở nhiều nhất. Việc quy tội, kết
tội cho một đối tượng cụ thể nào đó đã đối xử thô bạo với nghệ thuật không còn là
chuyện thiết yếu nữa. Hãy lắng lòng để chiêm ngưỡng một sự siêu thoát, một sự hoá
thân. Trên dòng sông của cuộc đời, của thời gian vĩnh cửu mà trong khoảnh khắc
bừng tỉnh thoát khỏi mê lầm, ta tưởng thấy nó hiện hình cụ thể và dăng chiếu ngang
trời, có bóng chàng nghệ sĩ Lorca đang bơi sang ngang trên chiếc ghi ta màu bạc.
Chàng đang vẫy chào nhân loại để đi vào cõi bất tử. Chiếc ghi ta, cũng là con thuyền
thơ chở chàng, có ánh bạc biêng biếc, hư ảo một màu huyền thoại
Trên thực tế, cái chết của Lorca là cái chết tức tưởi do bọn phát xít Franco gây
nên. Nhưng nhìn suốt chiều dài lịch sử, ta thấy Lorca không phải là trường hợp nghệ
sĩ đầu tiên hay cuối cùng chịu kết cục bi thương bởi các thế lực thù địch với cái đẹp.
Vậy phải chăng có thể xem những khổ nạn liên tục là một phần tất yếu trong định
mệnh của họ? Hẳn Thanh Thảo đã nghĩ vậy khi viết tiếp những câu thơ thật gọn nghẽ,
"nhẹ nhõm" và "mênh mang" (ta hãy chú ý tới điểm rơi cuối dòng thơ của các từ, cụm
từ như đã đứt, vô cùng, sang ngang). Dù ai tiếc thương mặc lòng, đối với người nghệ
sĩ như Lorca, khi đường chỉ tay đã đứt (đường chỉ tay như dấu ấn của số mệnh đóng
lên cơ thể con người), chàng đã dứt khoát được giải thoát. Còn nuối làm chi lá bùa hộ
mệnh được xem là vật tàng trữ những sức mạnh thần diệu mà cô gái di gan trao cho.
Chàng, dứt khoát và mạnh mẽ, ném nó "chìm lỉm" (chữ của Hàn Mặc Tử) vào xoáy
nước hư vô, như ném trái tim mình vào lặng yên bất chợt – cái lặng yên của sự "đốn
ngộ", cái lặng yên sâu thẳm, anh minh, mà ở đó, lời nói đã tan đi trong chính nó.
Chàng đã đoạt lấy thế chủ động trước cái chết của mình. Chàng đã thắng không chỉ lũ
ác nhân mà còn thắng cả chính định mệnh và hư vô nữa. Từ điểm này nhìn lại, ta

mô tả trực quan – để thấu nhập bề sâu, "bề xa" của sự vật. Từ lâu, các nhà thơ tượng
trưng chủ nghĩa đã hướng tới điều này. Dù không nhất thiết phải quy Đàn ghi ta của
Lorca vào loại hình thơ nào, ta vẫn thấy nó đậm nét tượng trưng. Chẳng có gì lạ khi
với bài thơ này, Thanh Thảo muốn thể hiện mối đồng cảm sâu sắc đối với Lorca –.
cây đàn thơ lạ lùng trong nền thi ca nhân loại ở nửa đầu của thế kỉ XX đầy bi kịch
________________
(1) Tại đáy giếng này của thơ Thanh Thảo, hẳn có sự hiện về của cả hồn thơ Hàn Mặc Tử nữa. Trong
bài Trăng tự tử , nhà thơ của Đau thương đã viết : Miệng giếng mở ra - Nuốt ực bao la - Nuốt vì sao rồi -
Loạn rồi ! Loạn rồi, ôi giếng loạn – Ta hoảng hồn, hoảng vía, ta hoảng thiên - Nhảy ùm xuống giếng vớt
xác trăng lên.
(2) Tưởng cũng là điều thú vị nếu biết thêm rằng: trong bức tranh Cái chết của Lorca (1979, Viện bảo
tàng tranh Tretiakov, Moskva), hoạ sĩ người Nga A. Minnikov đã xây dựng hình tượng Lorca giống như
một cây thập giá với hai tay giăng ngang, mặt ngửa lên trời và lồng ngực vỡ toang, nổi bật lên giữa nền
tranh nhuộm một sắc xanh xám tang thương, bi đát; phía trước Lorca có một bụi gai.
MỘT SỐ ĐỀ BÀI THAM KHẢO
ĐỀ 1 : Bình giảng bài thơ « Đan ghi ta của Lorca »
ĐÀN GHI TA CỦA LORCA
Khi tôi chết hãy chôn tôi với cây đàn ghita
* F.G. Lorca
những tiếng đàn bọt nước
Tây-Ban-Nha áo choàng đỏ gắt
li-la li-la li-la
đi lang thang về miền đơn độc
với vầng trăng chếnh choáng
trên yên ngựa mỏi mòn
Tây-Ban-Nha
hát nghêu ngao
bỗng kinh hoàng
áo choàng bê bết đỏ
Lorca bị điệu về bãi bắn

người chiến sĩ này đã dùng tiếng ghi ta cất lên lời ca tranh đấu chống lại chủ
nghĩa phát xít. Đàn ghi ta là tâm hồn Lorca, là khí phách kiên cường của những
người chiến sĩ yêu tự do hòa nhịp trái tim mình với quần chúng nhân dân. Bởi
vậy, nỗi xúc động của Thanh Thảo làm nên cảm hứng của bài thơ cũng bắt đầu
từ câu thơ của Lorca: “Khi tôi chết hãy chôn tôi với cây đàn ghi ta”.
Viết về một nhà thơ hiện đại, một người con của đất nước Tây Ban Nha,
Thanh Thảo đã dựng nên một chân dung bằng thơ sống động. Không gian mở
đầu bài thơ là những biểu tượng đặc trưng của văn hóa xứ sở những trận đấu
bò, hiện hữu tất cả chất say phóng cuồng nghệ sĩ:
những tiếng đàn bọt nước
Tây Ban Nha áo choàng đỏ gắt
li-la li-la li-la
đi lang thang về miền đơn độc
với vầng trăng chếnh choáng
trên yên ngựa mỏi mòn
Cái độc đáo của bài thơ này chính là ở những thủ pháp hiện đại mà hình
ảnh không hề cầu kỳ xa lạ vẫn giúp người đọc hình dung chất Tây Ban Nha
không trộn lẫn. Thanh Thảo có lối diễn đạt câu thơ không viết hoa đầu dòng,
tạo mạch thơ liên tục, xâu chuỗi với nhau để nối kết các biểu tượng đầy sức ám
ảnh : đất nước của những làn điệu ghi ta – Tây Ban cầm, của áo choàng
matador - đấu sĩ, của những giấc mơ hiệp sĩ của chàng Đôn Kihôtê đã cuốn hút
người đọc bằng chất men say chếnh choáng cả vầng trăng. Không chỉ có thế,
ghi ta của chàng nghệ sĩ còn vang những âm điệu rất lạ « li-la li-la li-la » gọi về
sắc tím của hoa tử đinh hương, âm thanh và màu sắc hoà quyện, dìu dịu vẻ đẹp
của một nỗi buồn trữ tình. Bài thơ cuốn người đọc vào cái âm hưởng li-la ngân
mãi không dứt ấy. Đó cũng là những gì đã xuất hiện trong thơ Lorca, ca ngợi
một đất nước Tây Ban Nha tươi đẹp và hào hiệp với khát vọng công lý, tự do.
Tây Ban Nha của thời Lorca còn là đất nước sôi sục những cuộc đấu
tranh chống chủ nghĩa phát xít , ghi ta của Lorca cất lên lời ca tranh đấu : «Ghi
ta bần bật khóc – Không thể nào - dập tắt » (thơ Lorca). Bởi vậy diễn tả khoảnh

liệt không gì có thể hủy hoại được. Có khoảng lặng sau ánh sáng vầng trăng
nhưng đủ diễn tả nỗi tiếc thương long lanh trong đáy giếng, nơi kẻ thù tưởng
có thể vùi chôn tinh thần tự do bất tử của Lorca.
Vì lẽ đó, những câu thơ Thanh Thảo đã tái hiện sự sống của Lorca thật
kỳ diệu và xúc động, con người đã hoá thân vào âm thanh của đàn ghi ta, tan
chảy hoà cùng dòng sông bất tận:
Lorca bơi sang ngang
Trên chiếc ghi ta màu bạc
Chàng ném lá bùa cô gái di gan
Vào xoáy nước
Chàng ném trái tim mình
Vào lặng yên bất chợt
li-la li-la li-la
Những câu thơ diễn tả một hành trình đối mặt với định mệnh của người
nghệ sĩ tài hoa người Tây Ban Nha, như một thái độ bình thản trước số phận.
Lá bùa - định mệnh, trái tim lặng yên để làm nên một sự sống trường tồn vượt
qua và vút lên vang động khắp không gian. Khúc đàn tự do ấy lại vang lên : li-
la li-la li-la Tiếng đàn mang tên loài hoa theo tiếng Tây Ban Nha như một sự
sống lặng lẽ toả hương, hiện hữu giữa cuộc đời. Hai lần Thanh Thảo dùng động
từ ném để diễn tả nhằm làm nổi bật lên vẻ đẹp của con người từ lâu dám coi
khinh cái chết, bởi cái chết do kẻ thù gây ra cũng không thể ngăn cản tư tưởng,
tâm hồn Lorca hoà vào với sự sống bất tử của nhân dân.
Đàn ghi ta của Lorca là một bài thơ hay của Thanh Thảo, không chỉ đã
tạo dựng chân dung người nghệ sĩ - chiến sĩ Garcia Lorca một cách trung thực,
mà còn khiến người đọc cảm nhận rõ vẻ đẹp tâm hồn, tính cách đậm chất Tây
Ban Nha của Lorca. Bài thơ giàu nhạc điệu, ngỡ như chính tác giả đã để lòng
mình đồng điệu với sự sống Lorca trong giờ phút đối mặt với họng súng quân
thù.
Tiếng đàn ấy, sức sống ấy vẫn ngân vang những tiếng li-la li-la li-la để
hiện hữu sống động hình ảnh một Lorca với chiếc ghi ta màu bạc, vẫn rong ruổi

bẩm về thơ ca, hội hoạ, âm nhạc, sân khấu, … Sau khi tốt nghiệp Đại học
Luật năm 1919, Lor-ca lên thủ đô Madrit hoạt động nghệ thuật, trong bối
cảnh đất nước Tây Ban Nha bị bao trùm bởi bầu không khí ngột ngạt của chế
độ cai trị độc tài Pri-nô-đê Ri-vê-ra. Lor-ca nồng nhiệt cổ vũ nhân dân đấu
tranh với mọi thế lực áp chế, đòi quyền sống chính đáng, vừa khởi xướng và
thúc đẩy mạnh mẽ những cách tân trong các lĩnh vực nghệ thuật. Vì thế, năm
1936, chế độ phản động thân phát xít đã thủ tiêu Lor-ca. Từ đó, tên tuổi Lor-
ca đã trở thành một biểu tượng, một ngọn cờ tập hợp các nhà văn hoá Tây
Ban Nha và thế giới đấu tranh chống chủ nghĩa phát xít, bảo vệ văn hoá dân
tộc và văn minh nhân loại.

Với nhà thơ Thanh Thảo, ông đã mang trong ba lô ra chiến trường những
bài thơ của Lor-ca, qua bản dịch của Hoàng Hưng, chép trong sổ tay như ông
tâm sự "Thực ra Lor-ca đã sống trong tôi từ những năm 1969-1970 qua bản
dịch chép tay mà chúng tôi truyền cho nhau… Và tôi đã viết "Đàn ghi ta của
Lor-ca" trong cái ngày rầu rầu của năm 1979 ấy. Bài thơ được viết rất nhanh
và hầu như không sửa chữa gì thêm" (Văn học và tuổi trẻ, số tháng 3/2009).
Thanh Thảo nói thêm: "tôi viết bài thơ trong trạng thái không nghĩ ngợi gì,
một trạng thái mà vô thức chiếm lĩnh tôi trọn vẹn". Điều này chứng tỏ Lor-ca
đã ám ảnh tâm thức của Thanh Thảo trong một thời gian dài, đến ngưỡng
cảm hứng, thì tự nhiên bài thơ đã ngân vang như một khúc giao hưởng trầm
buồn với phần đệm là những giọt âm thanh luyến láy thiết tha li-la li-la li-la
ngân lên từ cây ghi ta cổ điển.

những tiếng đàn bọt nước
Tây Ban Nha áo choàng đỏ gắt
li-la li-la li-la

Đi lang thang về miền đơn độc
Với vầng trăng chếnh choáng

nhằm diễn tả cuộc đời Lor-ca "nửa chừng xuân thoắt gãy cành thiên hương".
Hình ảnh thơ tả thực "áo choàng bê bết đỏ" đã phản ánh hiện thực phũ
phàng, tàn khốc đổ xuống đời Lor-ca. Cái chết bi thảm của Lor-ca là một sự
kiện chính trị lớn ở Tây Ban Nha. Nó tạo ra một hiệu ứng dây chuyền, được
Thanh Thảo diễn tả theo lối tượng trưng độc đáo:

Tiếng ghi ta nâu
bầu trời cô gái ấy
tiếng ghi ta lá xanh biết mấy
tiếng ghi ta tròn bọt nước vỡ tan
tiếng ghi ta ròng ròng
máu chảy

Lời thơ mở ra nhiều chiều suy tưởng. Chính tác giả cũng băn khoăn tâm sự:
"Tôi không hiểu mình tâm đắc cái gì nhất từ bài thơ này. Có thể là số phận bi
thảm của Lor-ca nói riêng, của thơ ca nói chung chăng? Có thể là cái "tiếng
đàn bọt nước" lúc hiện lúc tan như sự tự huỷ và tái sinh liên tục của thơ
chăng? Hay là khát vọng tự do mà Lor-ca vĩ đại đã truyền cho tôi qua thi ca
của ông" (Văn học và tuổi trẻ, số tháng 3/2009). Lời thơ của Thanh Thảo liên
tục chuyển đổi cảm giác : từ Tiếng ghi ta nâu vang lên âm thanh ám ảnh, như
mang theo khát vọng tự do và tình yêu mà Lor-ca gởi trao đến mọi người, đến
An-na Ma-ri-a -người yêu chung thuỷ. Lời thơ vang lên giai điệu ghi ta nâu
vỡ ra, tan hoà thành sắc màu tượng trưng cho sự sống "tiếng ghi ta lá xanh
biết mấy"; rồi đột ngột kết đọng thành những dòng máu thắm chảy ròng
ròng của người nghệ sĩ Lor-ca hy sinh vì tự do và nghệ thuật.

Cái chết bi tráng của Lor-ca đã tạo ra một nỗi xót thương vô hạn đối với
nhân dân Tây Ban Nha và nhân loại tiến bộ. Thanh Thảo cũng như bất cứ ai
yêu mến nghệ thuật đều tiếc nuối khi những cách tân của Lor-ca đang còn
dang dở:

thêm một chuỗi nước mắt của Thanh Thảo góp vào, tạo ra sự cộng hưởng
tình cảm ở đông đảo bạn đọc Việt Nam, khi nghĩ về Lor-ca với "tấm lòng son
gửi lại bóng trăng rằm… tủi phận bạc trôi theo dòng nước đổ"

Dù sao thì Lor-ca cũng đã mất. Thanh Thảo cũng như bất cứ ai có lòng
tưởng mộ thiên tài đành phải thừa nhận định mệnh phũ phàng, khi đường
sinh mệnh của nhà thơ đã dứt. Điều quan trọng hơn, là ông đã kịp hoà vào
trong dòng sông tình cảm ái mộ của công chúng, để tiếp tục trôi chảy với thời
gian.

đường chỉ tay đã dứt
dòng sông rộng vô cùng
Lor-ca bơi sang ngang
Trên chiếc ghi ta màu bạc

Hãy để cho Lor-ca được ra đi một cách thanh thản, thoát khỏi mọi hệ luỵ,
phiền toái của cuộc đời gian nan.

chàng ném lá bùa cô gái Di-gan
vào xoáy nước
chàng ném trái tim mình
vào lặng im bất chợt
Li-la li-la li-la…

Lá bùa hộ mệnh rồi cũng đến lúc không cần nữa, trái tim của bất cứ ai rồi
cũng đến lúc bất chợt lặng yên, chỉ khác nhau là nó đến sớm hay muộn đối
với mỗi cuộc đời. Riêng Lor-ca, dù nhịp tim của nhà thơ không còn đập nữa,
nhưng dư ba con sóng thơ cùng với giai điệu tiếng đàn ghi ta li-la li-la li-la tha
thiết mang theo khát vọng tự do và cách tân nghệ thuật của ông, tin rằng nó
sẽ được cộng hưởng lan toả trong không - thời gian, neo đậu lâu dài trong