Tổ chức kế toán trách nhiệm trong
các tổng công ty xây dựng
K
ế toán trách nhiệm l
à m
ột nội dung c
ơ b
ản
của kế toán quản trị. Càng ngày, kế toán
trách nhiệm càng có vai trò và vị trí quan trọng trong quản lý
ở các doanh nghiệp trên thế giới. Đối với các doanh nghiệp
Việt Nam, kế toán quản trị nói chung và kế toán trách nhiệm
nói riêng là một lĩnh vực vẫn còn khá mới mẽ. Vì vậy, việc
nghiên cứu và tổ chức vận dụng kế toán trách nhiệm là một
yêu cầu cấp thiết, đặc biệt là các tổng công ty xây dựng với
quy mô lớn, phạm vi hoạt động rộng, cơ cấu tổ chức gắn với
trách nhiệm của nhiều đơn vị, cá nhân.

Có thể nói, kế toán trách nhiệm là một hệ thống thừa nh
ận mỗi bộ
phận (người) trong một tổ chức có quyền chỉ đạo và chịu trách
nhiệm về những nghiệp vụ riêng biệt thuộc phạm vi quản lý của
mình. Họ xác định, đánh giá và báo cáo lên cấp trên trong tổ
chức. Thông qua đó, các cấp quản lý cao hơn sử dụng các thông
tin này để đánh giá thành quả của các bộ phận trong tổ chức.
Như vậy, kế toán trách nhiệm bao gồm 2 mặt: thông tin và trách
nhiệm. Trong đó, mặt thông tin có nghĩa là sự tập hợp, báo cáo,
đánh giá các thông tin mang tính nội bộ về hoạt động sản xuất
kinh doanh của doanh nghiệp từ cấp quản lý thấp đến cấp quản
lý cao hơn. Mặt trách nhiệm nghĩa là việc quy trách nhiệm về
những sự kiện tài chính xảy ra. Tuỳ thuộc vào vi

chức như sau:

- Cấp thứ nhất: là cấp cao nhất xét trên toàn tổng công ty, chịu
trách nhiệm toàn diện về mọi mặt hoạt động của tổng công ty là
Hội đồng quản trị và Tổng giám đốc. Đây gọi là trung tâm đầu tư

- Cấp thứ hai: Là các công ty xây dựng thành viên. Chịu trách
nhiệm về hoạt động của các công ty thành viên này là các Giám
đốc công ty. Đây được coi là trung tâm lợi nhuận. Tuy vậy, bên
cạnh việc thể hiện trách nhiệm của một trung tâm lợi nhuận xét
trên phương diện thành viên của Tổng công ty th
ì các công ty này
còn được xem như là một trung tâm đầu tư xét trên phương diện
độc lập, tự chủ trong hoạt động sản xuất kinh doanh.

- Cấp thứ ba: Bao gồm các bộ phận văn phòng quản lý và các đ
ội
thi công. Các trưởng bộ phận và đội trưởng đội thi công chịu
trách nhiệm ở các bộ phận mình quản lý. Đây được xem là các
trung tâm chi phí.

Mục tiêu, nhiệm vụ của các trung tâm trách nhiệm:

* Cấp thứ 3-Trung tâm chi phí (Các đội thi công hay các bộ phận
văn phòng quản lý):

- Mục tiêu: Tăng cường tính tự chịu trách nhiệm về chi phí. Kiểm
soát được toàn bộ những chi phí phát sinh tại đội thi công, tại bộ
phận văn phòng quản lý. Đội trưởng đội thi công hay trưởng các
phòng ban là người trực tiếp kiểm soát chi phí và là người chịu

đánh giá thành quả của các đơn vị trong việc hướng đến mục ti
êu
chung.

Hai là, xây dựng hệ thống các báo cáo trách nhiệm theo các
trung tâm:

a. Xây dựng các báo cáo dự toán: Các báo cáo dự toán được
xây dựng dựa theo các trung tâm trách nhiệm. Báo cáo dự toán
của các trung tâm trách nhiệm hình thành nên một hệ thống các
báo cáo xuyên suốt phục vụ cho công tác quản trị từ cấp lãnh đ
ạo
thấp nhất đến cấp cao nhất.

a.1. Xây dựng Báo cáo dự toán của trung tâm chi phí: Các dự
toán về chi phí xây dựng đều phải được lập theo hướng dẫn của
thông tư số 04/2005/TT_BXD ngày 01 tháng 04 năm 2005 với
một hệ thống định mức về lượng và đơn giá dự toán. Thực tế
hiện nay, hầu hết các công ty xây lắp tổ chức giao khoán công
trình lại cho các đội thi công sau khi thắng thầu. Để kiểm soát
được chi phí, nhà quản lý không chỉ dừng lại ở việc lập dự toán
chi phí tuân thủ theo thông tư số 04/2005/TT_BXD mà còn phải
phân loại chi phí theo quan điểm kế toán quản trị. Với đặc th
ù các
công ty xây lắp hiện nay:

- Giao khoán cho các đội thi công với khối lượng và đơn giá giao
khoán theo định mức thiết kế.

- Các đội thi công thường thuê nhân công và máy thi công khi

công trình trúng thầu, khối lượng dự kiến các công trình, hạng
mục công trình mà các đội thi công, xí nghiệp trong công ty đảm
nhận, các công ty xây lắp lập báo cáo dự toán lợi nhuận để làm
cơ sở đánh giá việc thực hiện, kết quả kinh doanh qua việc tổng
hợp đầy đủ doanh thu, chi phí. Do tính chất “giao khoán” nên bên
cạnh việc quản lý tài chính, công ty còn phải kiểm soát các đội thi
công, các xí nghiệp về chất lượng công trình và ti
ến độ thực hiện.
Kiểm soát chất lượng công trình là việc kiểm soát các đội
thi công
tuân thủ đúng thiết kế trong quá trình thi công; kiểm soát tiến độ
thực hiện là kiểm soát việc tuân thủ tiến độ theo kế hoạch. Ví dụ
mẫu báo cáo dự toán trung tâm lợi nhuận được thiết kế như sau:

TT

CHỈ TIÊU
CÔNG TRÌNH, H
ẠNG MỤC
CT…
Toàn công
ty
A

B

C

…


Số dư bộ phận
8

Chi phí (định phí)
quản lý chung
của công ty phân
bổ

9

Lợi nhuận trước
thuế
a.3. Xây dựng Báo cáo dự toán trung tâm đầu tư:

Báo cáo dự toán trung tâm đầu tư được lập tại cấp cao nhất của
Tổng công ty. Báo cáo dự toán được lập làm cơ s
ở cho việc đánh
giá hiệu quả hoạt động của các công ty thành viên và hiệu quả
của từng lĩnh vực hoạt động mà Tổng công ty đã đầu tư. M
ẫu báo
cáo dự toán của trung tâm đầu tư được thiết kế như sau:
TT

CH
Ỉ TI
ÊU

ĐVT

D

…
2

Tỷ lệ vốn góp cổ phần
(%)
3

Lợi nhuận chia cổ phần 4

Cổ tức được hư
ởng (2 x
3)
5

Tỷ lệ hoàn vốn đầu tư
(4/1)
b. Xây dựng các báo cáo thực hiện (báo cáo thành quả):

b.1. Báo cáo thực hiện của trung tâm chi phí:

Chỉ tiêu đánh giá hiệu quả của trung tâm chi phí là chênh lệch
giữa các khoản mục chi phí thực tế so với chi phí dự toán đã
được lập theo định mức thiết kế. Định kỳ (hàng tháng), tổ trưởng
tổ thi công thuộc đội đánh giá sơ bộ khối lượng đã thực hiện và
đối chiếu với kế hoạch tiến độ thi công, định mức thiết kế. Việc
theo dõi sâu sát, thường xuyên như vậy giúp tổ trư
ởng tổ thi công

TÊN
CÔN
G
VI
ỆC,
VẬT
TƯ
HAO
PHÍ

ĐV
T

K.LƯ
ỢNG

ĐƠN GIÁ

THÀNH TI
ỀNTh
ự
c tế

D
ự
toá
n

Vật
liệu
2

Nhân
công

3

Máy
thi
công

lắp
TT

8

Thuế
GTGT

9

Đơn
giá
sau
thuế

Tổng hợp các báo cáo tình hình thực hiện chi phí của các hạng
mục công trình, đội thi công lập báo cáo tổng hợp tình hình thực
hiện chi phí cho toàn công trình. Như vậy, qua phân tích các biến
động trong từng hạng mục công trình, người quản lý trung tâm
chi phí cũng như các cấp cao hơn dễ dàng đánh giá trách nhiệm
của các bộ phận, cá nhân có liên quan trong quá trình thi công,
thực hiện nhiệm vụ được giao.

b.2. Báo cáo thực hiện của trung tâm lợi nhuận (các công ty):Từ các báo cáo của các trung tâm chi phí trong công ty gửi về,
kết hợp với số công trình đang nhận thầu, các công ty xây lắp
tiến hành lập các báo cáo thực hiện với tư cách là trung tâm lợi
nhuận để đánh giá hoạt động của mình và gởi báo cáo về Tổng

h
D
ự
toá
n

Thự
c tế

C.lệc
h
D
ự
toá
n

C.lệc
h
D
ự
toá
n

Thự
c tế

C.lệc
h
T
ỷ

dư
đảm
phí
sản
xuất
4
Biến
phí
qu
ản
lý 5
Số