CHƯƠNG 2 :
VẼ HÌNH HỌC
MỤC ĐÍCH - YÊU CẦU
Sau khi học xong phần này, sinh viên có khả năng :
* Dựng được các đường thẳng song song cách đều, dựng đường thẳng vuông
góc,chia đều đoạn thẳng,dựng được góc vuông, chia đôi một góc bất kỳ;
* Chia đường tròn thành một số phần bằng nhau;
* Ứng dụng các kiểu vẽ nối tiếp, vẽ đường cong hình học để vẽ các các vật
thể có đường bao là mặt cong.
NỘI DUNG (2 tiết)
2.1. Chia đều đoạn thẳng và đường tròn
2.1.1. Chia đều đoạn thẳng
2.1.1. Chia đều đường tròn
2.2. Vẽ độ dốc và độ côn
2.2.1. Độ dốc
2.2.2. Độ côn
2.3. Vẽ nối tiếp
2.3.1. Vẽ tiếp tuyến với một đường tròn
2.3.2. Vẽ tiếp tuyến chung với hai đường tròn
2.3.3. Vẽ cung tròn nối tiếp với hai đường thẳng
2.3.4. Vẽ cung tròn nối tiếp với một đường thẳng và một cung tròn khác
2.3.5. Vẽ cung tròn nối tiếp với hai cung tròn khác
24
CHƯƠNG 2 :
VẼ HÌNH HỌC
* Dựng hình cơ bản:
 Dựng đường thẳng song song: ( Hình 2.1)
 Bài toán: Cho một đường thẳng a và một điểm C . Hãy vạch đường thẳng b
đi qua điểm C và song song với đường thẳng a.
Cách dựng:
- Trên đường thẳng a lấy một điểm B tuỳ ý làm tâm, vẽ một cung tròn bán kính

- Lấy O làm tâm vẽ cung tròn bán kính tùy ý , cắt tia Ox và Oy tại A và B.
- Lấy A, lấy B làm tâm vẽ cung tròn bán kính >
2
AB

Hai cung tròn này cắt nhau tại điểm I. Đường thẳng OI chínhlà đường phân
giác của góc xOy, chia góc này ra 2 phần bằng nhau.
25
a
C
A
B
C
A
D
b
R
R
A
B
C
D
a
b

Hình 2.3
2.1 . CHIA ĐỀU ĐOẠN THẲNG VÀ ĐƯỜNG TRÒN
2.1.1. Chia đều đoạn thẳng
2.1.1.1. Chia đôi một đoạn thẳng( Hình 9.4):
Để chia đôi một đoạn thẳng AB, ta

2.1.2. Chia đều đường tròn
2.1.2.1. Chia đường tròn thành 3 phần và 6 phần bằng nhau:
* Chia đường tròn thành 3 phần bằng nhau,
vẽ tam giác đều nội tiếp (Hình 9.6)
- Lấy 1 trong 2 giao điểm của đường kính
với đường tròn (O,R) làm tâm (giả sử điểm 4), vẽ
một cung tròn có bán kính bằng bán kính của
đường tròn R, cung tròn này cắt đường tròn tâm O
tại hai điểm : 2, 3. Các điểm 1, 2 và 3 là những
điểm chia đường tròn ra 3 phần bằng nhau.
- Nối 3 điểm , ta được tam giác đều nội tiếp
của đường tròn tâm O.
Hình 2.6
* Chia đường tròn thành 6 phần bằng nhau, vẽ lục giác đều nội tiếp

a) b)
Hình 2.7
- Lấy 2 trong 4 giao điểm của 2 đường kính vuông góc nhau của đường tròn
(O,R) với đường tròn (O,R) làm tâm, vẽ hai cung tròn tâm 1 và 4 có bán kính bằng
bán kính của đường tròn R, cung tròn này cắt đường tròn tâm O tại bốn điểm 2, 6, 3,
5. Các điểm 1, 2, 3, 4, 5 và 6 là những điểm chia đường tròn ra 6 phần bằng nhau
(Hình 2.7a).
- Nối 6 điểm, ta được lục giác đều nội tiếp của đường tròn tâm O (Hình 2.7b).
2.1.2.2. Chia đường tròn thành 4 phần và 8 phần bằng nhau
* Chia đường tròn thành 4 phần bằng nhau, vẽ tứ giác đều nội tiếp :
Hai đường tâm vuông góc chia đường tròn ra 4 phần bằng nhau . Nối bốn điểm 1, 2,
3, 4, ta được tứ giác đều nội tiếp của đường tròn tâm O (Hình 2.8).

2.1.2.4. Chia đường tròn ra 7 phần bằng nhau:
Dùng phương pháp vẽ gần đúng ( Hình 2.11 ) - Vẽ hai đường kính vuông góc AB⊥CD
- Vẽ cung tròn tâm D, bán kính CD, cung này cắt AB kéo dài tại hai điểm E và
F.
- Chia đường kính CD thành 7 phần bằng nhau bằng các điểm 1', 2', 3'……
- Nối hai điểm E và F với các điểm chia chẵn 2', 4', 6' (hoặc các điểm chia lẻ 1',
2', 3', 5'), các đường này cắt đường tròn tại các điểm 1, 2, 3…7, đó là các đỉnh của
hình.
- Nối hai điểm E và F với các điểm chia chẵn 2', 4', 6' (hoặc các điểm chia lẻ 1',
2', 3', 5'), các đường này cắt đường tròn tại các điểm 1, 2, 3…7, đó là các đỉnh của
hình 7 cạnh đều nội tiếp cần tìm.

2.2. VẼ ĐỘ DỐC VÀ ĐỘ CÔN
2.2.1. Độ dốc:
Độ dốc giữa đường thẳng AB đối với đường thẳng AC là tang của góc BAC
(Hình 2.12)
i = tgα =
AC
BC
=
a
b

29
b
a
α


Cách vẽ:
- Từ đđiểm B hạ đường vuông góc xuống đường thẳng a, C là chân đường
vuông góc đó.
- Dùng compa đo đặt lên CB, kẻ từ điểm C sáu đoạn thẳng mỗi đoạn bằng đoạn
BC, ta được điểm mút A.
- Nối A, B ta có đường thẳng AB là đường có độ dốc đối với đường thẳng AC
bằng 1:6 ( Hình 2.13.b).
2.2.2. Độ côn ( Hình 2.14 ):
- Độ côn là tỉ số giữa hiệu số đường kính hai mặt cắt vuông góc của một hình
côn tròn xoay với khoảng cách của hai mặt cắt đó.

K=
α
tg
L
dD
2=
−
- Các độ côn thường dùng trong ngành Chế tạo máy ( TCVN 135 – 63 ):
+ Theo K,có 1:3; 1:5; 1:7; 1:8; 1:10; 1:12; 1:15; 1:20; 1:30; 1:50; 1:100; 1:200
+ Theo 2∝ , có 30
0
; 45
0
, 60
0
; 75
0
; 90

trục AB có độ côn bằng 1:5 ( Hình 2.16)
Cách vẽ: Ta vẽ độ côn bằng 1:5
của trục bằng cách vẽ độ dốc bằng 1:10 của hai đường sinh đối với đường trục.
Qua các điểm A và B đã được xác định vẽ hai đường thẳng có độ dốc đối với
đường trục bằng 1:10.

2.3. VẼ NỐI TIẾP
2.3.1. Vẽ tiếp tuyến với một đường tròn
2.3.1.1. Điểm cho trước nằm trên đường tròn
- C
∈
vòng tròn (O,R). Nối OC.
- Vẽ AB
⊥
OC. AB là tiếp tuyến cần vẽ (hình 2.17).

Hình 2.17 Hình 2.18
31
5a
a
A
B
Hình 2.16
2.3.1.2. Điểm cho trước nằm ngoài đường tròn
- Nối OC, tìm trung điểm I của OC, vẽ đường tròn phụ đường kính OC.
- Đường tròn phụ tâm I, bán kính OI cắt đường tròn (O, R) tại T
1
và T
2
.

Cho 2 đường thẳng d
1
và d
2
cắt nhau. Hãy vẽ cung tròn bán kính R nối tiếp với
hai đường thẳng đó.
Cách vẽ: Áp dụng tính chất tiếp xúc của đường tròn với đường thẳng để xác
định vị trí tâm cung nối tiếp và tiếp điểm.
- Từ phía trong góc của hai đường thẳng đã cho, kẻ 2 đường thẳng song song
với d
1
và d
2
và cách chúng một khoảng bằng bán kính R. Hai đường thẳng vừa kẻ cắt
nhau tại một điểm O đó là tâm nối tiếp.
32
- Từ tâm O hạ đường vuông góc xuống d
1
và d
2
ta được hai điểm T
1
và T
2
đó là
hai tiếp điểm.
- Cung nối tiếp là cung tròn T
1
T
2

1
) cắt d’tại O. O là tâm
cung nối tiếp.
- Nối OO
1
, đường này cắt
cung (O
1
,R
1
) tại T
1
- Kẻ OT
2
⊥

d. T
1
và T
2
là 2
tiếp điểm.
- Cung T
1
T
2
tâm O bán kính R là cung nối tiếp.
2.3.4.2. Trường hợp tiếp xúc trong ( Hình 2.23) :
Cách vẽ : Tương tự như ở trường hợp
tiếp xúc ngoài. Ở đây cung tròn phụ

R
1
d
T
2
T
1
O
1
O
Hình 2.22
R
R
d
1
d
2
T
1
T
2
O
R
R
R
d
1
d
2
T

1
cắt đường tròn tâm O
1
tại T
1
.
Nối O và O
2
cắt đường tròn tâm O
2
tại T
2
.
T
1
, T
2
là 2 tiếp điểm. Hình 2.24
- Cung T
1
T
2
tâm O, bán kính R là cung nối tiếp.
(Hình 2.24).
2.3.5.2. Trường hợp tiếp xúc trong
Cách dựng:
Tương tự như ở trường hợp tiếp xúc ngoài. Ở đây
các cung tròn phụ tâm O
1
và O

cắt đường tròn tâm O
2
tại T
2
.
T
1
, T
2
là 2 tiếp điểm.
- Cung T
1
T
2
tâm O, bán kính R là cung nối tiếp.
( Hình 2.26 ).

Hình 2.26
CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
1. Chia đường tròn bán kính R40 thành 5 phần; 7 phần bằng nhau.
2. Trình bày cách vẽ nối tiếp.
3. Vẽ hình cái móc (hình 2.27).

34
R
1
R
2
R
+

2
T
1
O
2
O
1
R
1
R
-
R
1
R
-
R
2
R
R
2
O
T
2
T
1
Hình 2.27
4. Vẽ hình các chi tiết (hình 2.28).
35
4 loã
5 loã