SÁCH TỐ VẤN
Thiên 3 : SINH KHÍ THÔNG THIÊN LUẬN
Hoàng-Đế hỏi : “Ôi ! từ xưa đến nay, mạng sống của con người đều
thông với ‘Thiên’, gốc của mạng sống lấy gốc ở Âm Dương [1]. Trong
khoảng Trời Đất, trong khoảng lục hợp, dù cho cửu châu ( dưới đất) hoặc
cửu khiếu, ngũ tạng, thập nhị tiết trong con người, tất cả khí đó đều thông
với ‘Thiên Khí’ [2]. Khí đó sinh ra ngũ hành, khí sinh ra ‘Tam khí’ [3]. Nếu
con người nhiều lần phạm vào sự ‘thông khí’ đó thì tà khí sẽ làm ‘thương’
đến bên trong, vì đây chính là cái ‘gốc’ của sự sống ‘thọ mệnh’ [4].
Khí của “trời xanh” là trong và sạch, (nếu sinh khí con người thông
với Thiên khí) thì khí sẽ làm cho chí ý được bình trị [5]. Nếu con người sống
thuận theo với sự thông khí đó thì sẽ làm cho Dương khí của mình được
vững vàng, tuy có tặc tà đến, nó cũng không làm hại được [6]. Kết quả này
là nhờ vào chúng ta sống thích ứng với sự thuận tư của tứ thì [7]. Bậc thánh
nhân dựa vào đó để vận hành được cái tinh thần của mình, thích ứng được
với Thiên khí, thông được với thần minh [8]. Ngược lại, nếu chúng ta sống
làm mất đi cách sống “thông thiên” đó thì bên trong sẽ làm cho cửu khiếu bị
bế, bên ngoài sẽ làm cho cơ nhục bị ủng, làm cho vai trò của “vệ khí” bị tán,
bị giải, Ta gọi đây là trường hợp tự mình làm ‘thương’ đến thân mình, tự
mình làm cho ‘nguyên khí’ bị tước đoạt vậy [9].
Dương khí trong con người cũng giống như nhật khí trên trời, nếu
chúng ta làm thất đi (Dương khí đó) tức là chúng ta đã làm gẫy đi tuổi thọ
một cách không ngờ được [10]. Cho nên, nếu Thiên khí vận hành phải dựa
vào nhật khí để có sự sáng suả, thì ở con người Dương khí cũng phải nhân
đó mà vươn lên; đó là ý nghĩa của ‘vệ khí’ bảo vệ bên ngoài con người vậy
[11]. Gặp lúc chúng ta ở vào mùa lạnh, chúng ta nên thích ứng với bên ngoài
như cái chốt cửa vận xoay, nếu chúng ta vọng động trong việc thức ngủ thì
thần khí chúng ta trôi nổi ra ngoài (không còn giữ được Dương khí nữa)
[12]. Gặp lúc chúng ta ở vào mùa nóng nực nó sẽ làm cho mồ hôi ra, trong
lòng phiền muộn rồi đưa đến hơi thở khó khăn, nhanh và khò khè [13]. (Nếu
nhiệt tà tấn công vào trong, ảnh hưởng đến thần minh) thân hình chúng ta

người bệnh chứng lo sợ và kinh hãi [26]. (Doanh khí vốn vận hành bên trong
mạch, nay nếu hàn khí nhập vào kinh mạch) doanh khí sẽ không còn vận
hành tuân theo con đường của nó, nó sẽ nghịch hành vào vùng cơ nhục và
tấu lý, thế là nó sẽ gây thành chứng ung thủng [27]. Nếu mồ hôi (phách hạn)
ra chưa hết, trong lúc hình thể lại suy nhược, khí lại bị tiêu đến kiệt, các du
huyệt sẽ bị bế tắc không không, gây thành chứng ‘phong ngược’ [28].
Cho nên, phong là nguyên nhân bắt đầu của trăm bệnh [29]. Tuy
nhiên, nếu (Dương khí) giữ được thanh tĩnh thì cơ nhục và tấu lý được đóng
lại và gìn giữ cẩn thận, dù cho có những đại phong có tính hà khắc, độc hại
cũng không thể nào hại chúng ta được [30]. Đó là nhờ chúng ta thích ứng
được với sự thuận tự của tứ thì vậy [31].
Cho nên, nếu tà khí gây bệnh lâu ngày, nó sẽ truyền hóa, trên dưới
không còn giao nhau nữa, bấy giờ dù có những bậc lương y, họ cũng không
thể làm gì được! [32]
Vì thế, Dương khí bị súc tích cũng sẽ đưa đến chỗ chết [33]. Dương
khí (súc tích) sẽ làm cách trở (không thông), và nếu đã bị cách trở như thế,
chúng ta nên dùng phép tả [34]. Nếu chúng ta không có những cách trị liệu
nhanh và chính xác, chỉ ứng phó bằng phương pháp vụng về, bệnh sẽ đi tới
chỗ suy bại (tử vong) [35].
Vì thế, Dương khí của con người ban ngày chủ bên ngoài [36]. Sáng
sớm, nhân khí của con người sinh ra, giữa trưa là lúc Dương khí thịnh lên,
lúc mặt trời lặn về hướng tây là lúc Dương khí đã hư, “khí môn” bắt đầu
đóng lại [37].
Vì thế, khi đêm đến chúng ta phải thu tạng (Dương khí) lại, đừng làm
nhiễu loạn cân cốt, đừng có mặt ở những nơi có vụ và lộ (mù và móc) [38].
Nếu chúng ta sống nghịch lại với “3 thì” đó, hình thể chúng ta mới bị khốn
đốn và suy bạc [39].
Kỳ Bá nói : “Âm có nhiệm vụ tạng tinh và ứng lên với (Dương khí)
một cách nhanh chóng [40]. Dương có nhiệm vụ bảo vệ bên ngoài một cách
vững vàng [41]. Nếu Âm không thắng được Dương sẽ làm cho mạch lưu

Âm được sinh ra lấy gốc ở ngũ vị; nhưng ngũ tạng thuộc Âm lại bị
‘thương’ cũng bởi ngũ vị [58]. Vì thế, thức ăn quá nhiều vị chua (toan), Can
khí sẽ thịnh, Tỳ khí bị tuyệt [59]. Thức ăn quá nhiều vị mặn (hàm), khí của
đại cốt bị lao thương, cơ nhục bị co ngắn lại, Tâm khí bị uất ức [60]. Thức
ăn quá nhiều vị ngọt (cam), khí của Tâm làm cho suyễn và đầy, sắc mặt đen,
Thận khí không còn bình hành [61]. Thức ăn quá nhiều vị đắng, Tỳ khí
không còn nhu nhuận, Vị khí bị trướng mãn [62]. Thức ăn quá nhiều vị cay
(tân), cân mạch bị bại hoại và buông lỏng, tinh thần cũng bị tổn thương [63].
Cho nên, nếu cẩn thận trong việc điều hòa ‘ngũ vị trong thức ăn’, cốt tiết sẽ
được ngay thẳng, cân mạch được nhu hòa, khí huyết được lưu thông, tấu lý
kín đáo, được vậy thì cốt khí được tinh cường [64]. Mọi người nên cẩn trọng
theo đúng với phép ‘dưỡng sinh’ thì tuổi trời của mình sẽ được hưởng trọn
[65].