SÁCH TỐ VẤN
Thiên chín: LỤC TIẾT TẠNG TƯỢNG LUẬN

Hoàng Đế hỏi rằng:
Tôi nghe: Trời do cái tiết ‘sáu sáu’ để làm nên một năm; người do cái
số ‘chín chín’ để ‘chế hội’; tính ra người cũng ba trăm sáu mươi nhăm tiết,
để hợp với trời đất, đã lâu rồi. Nghĩa đó như sao, xin cho biết (1).
Kỳ Bá thưa rằng:
Cái tiết ‘sáu sáu’ và ‘chín chín’ chế hội, là cốt để phân rõ ‘thiên độ’ và
ghi rõ ‘khí số’ (2) (2).
Thiên độ cốt là chỉ để đo sự vận hành của nhật nguyệt(3). Khí số cốt
để ghi cái công dụng của hóa sinh (3).(4)
Thiên là dương, địa là Âm; nhật là dương, nguyệt là Âm; sự vận hành
có phận kỷ, mỗi một chu có đường lối (5). Nhật vận hành được một độ, thì
nguyệt vận hành được mười hai độ, mà còn lẻ nữa (6). Cho nên tính cả tháng
thiếu, tháng đủ, cộng ba trăm sáu mươi nhăm ngày mà thành một năm, chứa
các khí ‘doanh, sóc, hư’ lại mà thành ra tháng nhuận (4).(7)
Lập cây thẳng làm nêu để nhận phương hướng, tính kỹ những giờ
khắc thừa Đó là hoàn tất cái nhiệm vụ thiên độ (5) (8).
Hoàng Đế hỏi rằng (9):
Tôi đã được nghe thiên độ rồi. Xin cho nghe khí số, hợp lại với nhau
như thế nào? (1)
Kỳ Bá thưa rằng (10) :
Trời lấy ‘sáu sáu’ làm tiết, đất lấy ‘chín chín’ chế hội (2)
Trời có mười ngày, chọn sáu lần mười ngày mà chu giáp, thì thành
một năm (11).
Những bực thông thiên đời xưa, biết được cái gốc về sự sống của con
người, là gốc ở Âm dương. Cái khí đó ở đất thì là chín châu, ở người thì là
chín khiếu, đề thông với tam khí (4).
Cho nên sinh ra năm tạng, mà khí thì có ba (5). Do ba mà thành đất,
do ba mà thành người (6).

Thế nào là thái quá bất cập?
Kỳ Bá thưa rằng:
- Ở Kinh đã có nói rồi (4).
Hoàng Đế hỏi rằng:
Thế nào là Sở thắng?
Kỳ Bá thưa rằng:
Xuân thắng trường hạ, trường hạ thắng Đông, Đông thắng Hạ, Hạ
thắng Thu, Thu thắng Xuân Đó là được cái thắng về năm hành; nhân lấy
cái khí đó để đặt tên cho Tạng (1).
Hoàng Đế hỏi rằng:
Sao lại biết là thắng?
Kỳ Bá thưa rằng:
Cốt tìm ở cái khí của nó, nhưng đều phải bắt đầu từ mùa xuân. Nếu
khí chửa đến mà đã đến, thì gọi là thái quá. Nóù sẽ bách cái ‘sở bất thắng’
mà lấn cái ‘sở thắng’. Như thế gọi là khi rÂm không phận, tật bệnh sẽ sinh
ra ở bên trong, lương công cũng không thể ngăn được (2). Nếu đã đến mà
không đến, thì gọi là bất cập. Như thế thì cái ‘sở thắng’ nó sẽ vọng hành, mà
cái ‘sở sinh’ sẽ thu bệnh. Vì cái bất thắng nó bách đến nóùãi thế. Nên gọi là
‘khí bách’ (3).
Ta cần phải cầu cái lúc khi nó đến. Cẩn thận để chờ cho đúng lúc, khi
có thể cùng hẹn. Nếu trái cái thì hậu ấy, thì cái khí của năm vận sẽ không
phân, tật bệnh sẽ sinh ra ở bên trong, dù lương công cũng không chữa được
(4).
Hoàng Đế hỏi rằng:
Có sự gì duyên tập chăng?
Kỳ Bá thưa rằng:
Khí của trời, không thể nào vô thường, nếu khí không duyên tập, tức
là phi thường, phi thường thì là biến (2).
Hoàng Đế hỏi rằng:
Phi thường thì sẽ biến như thế nào?

đẹp ra các móng tay chân, và đầy đủ ở trong gân. Nóù sinh ra huyết khí.
Thuộc về vị là chua, thuộc về sắc là sanh. Nóù là Thiếu dương ở trong
dương, thông với khi mùa Xuân (4).
Tỳ, Vị, Đại trường, Tiểu trường, Tam tiêu, Bàng Quang là cái gốc
của kho đụn. Vinh gửi ở nơi đó, gọi nó là một cơ quan như đồ dùng. Nóù
hóa được các chất cặn bã, và du chuyển các vị vào hay ra. Nóù tươi đẹp lên
môi và xung quanh miệng. Nóù đầy đủ ra ở thịt. Thuộc về là vị ngọt, thuộc
về sắc là vàng. Nóù là chi Âm, thông với thổ khí (5).
Tổng cộng tất cả mười một tạng, đều thủ quyết ở Đởm. (6)
Cho nên: mạch ở nhân nghinh thấy một thịnh, thì bệnh ở Thiếu
dương, thấy hai thịnh thì bệnh ở Thái dương; thấy ba thịnh thì bệnh ở Dương
minh; thấy bốn thịnh trở lên thì tức là cách dương (1).
Mạch ở thốn khẩu thấy một thịnh, thì bệnh ở Quyết Âm thấy hai thịnh
thì bệnh Thiếu Âm; thấy ba thịnh thì bệnh ở Thái Âm. Thấy bốn thịnh trở
lên thì tức là Quan Âm (2).
Mạch ở nhân nghinh với thốn khẩu đều thấy thịnh, gấp bốn lần trở lên
thì gọi là quan cách. Mạch về chứng quan cách, nếu quá không thể hợp được
với tinh khí của trời đất, thì sẽ phải chết (3).