SÁCH TỐ VẤN
Thiên hai mươi lăm: BẢO MỆNH TOÀN HÌNH LUẬN

Hoàng Đế hỏi rằng:
Trời che đất chở, muôn vật đều đủ, không gì qúi bằng người, người
nhờ cái khí của trời đất để sinh, và cái tiết của bốn mùa để thành. Trên từ
quân vương, dưới đến chúng thứ, ai cũng muốn giữ cho được toàn vẹn thân
hình. Nhưng đã có hình, thời phải có bệnh, nếu không kịp chữa, bệnh sẽ sâu
vào xương tủy. Ta lấy làm lo, muốn dùng châm để trừ tật bệnh. Vậy phương
pháp nên như thế nào?
Kỳ Bá thưa rằng:
Nghĩ như muối, vì vị nóù mặn, nên khí của nóù thường ẩm ướt ra
ngoài, dây đàn sắp đứt, tiếng nóù phải rè, Cây héo thì lá nóù phải úa. Có ở
bên trong, tất phải hiện ra bên ngoài. Ở con người cũng vậy, bệnh đã quá
lâu, sẽ phát chứng nấc (ọe) tức là 6 Phủ đã bị hoại, bì nhục bị thương, huyết
khi hóa đen. Đến lúc đó, dù có độc dược, uống vào vô ích, dù có đoản châm,
thích cũng không được.
Hoàng Đế nóùi:
Ta nghĩ đến mà đau lòng, trong Tâm bối rối mà bệnh không thay đổi
lại quá người mắc bệnh. Vậy làm thế nào cho khỏi đau đớn ấy.
Kỳ Bá thưa rằng:
Người sinh ra ở đất, gửi mệnh ở trời, trời đất hợp khí, nên gọi là người
[4]. Người theo đúng được bốn mùa, trời đất sẽ như cha, mẹ, người thấu
hiểu được muôn vật, sẽ cũng như là con trời [5]. Trời có hai khí Aâm
Dương, người có 12 tiết (tức 12 kinh mạch), trời có hàn thử, người có hư
thực, nếu kinh lý được sự biến hóa của Aâm Dương, không trái với bốn
mùa, và biết rõ sự lưu hành vận chuyển của 12 tiết Sẽ là bực thánh trí, còn
ai lừa dối được nữa [6]. Nếu nhận rõ được sự biến của tám gió, sự “Thắng”
của năm hành, và xuất được cái số hư thực, để xuất, nhập, bổ tả, thời dù hơi
thở hút rất nhỏ, cũng có thể như trông thấy ở trước mắt [7].
Hoàng Đế hỏi:

nhanh như phóng tên [17].
Hoàng Đế hỏi:
Thế nào là hư? Thế nào là thực? [17]
Kỳ Bá thưa rằng:
Thích vào người khí hư, phải đợi cho khí đến thực (khí có thực rồi
mới có thể thích), thích vào tà khí thực, phải đợi cho khí tiết ra thành hư
[18].
Khi kinh khí đã dẫn đến, phải giữ ngay chớ bỏ lỡ, dù sâu, dù nóâng,
chí phải chuyên nhất, tuyệt nhất không động cặp đến một vật gì ở bên ngoài,
phải chú ý, đừng sơ xuất [19].