SÁCH TỐ VẤN
Thiên hai mươi chín: THÁI ÂM DƯƠNG MINH

Hoàng Đế hỏi:
Thái Aâm, Dương minh làm biểu lý, cùng là mạch của Tỳ, Vị. Đến
lúc sinh bệnh lại khác nhau, là vì sao? [1]
Kỳ Bá thưa rằng:
Aâm dương khác vị, thay đổi nhau thực hư, thay đổi nhau thuận
nghịch, hoặc do bên trong phát ra, hoặc do bên ngoài phạm vào Nơi phát
sinh khác nhau nên bệnh danh cũng khác [2].
Hoàng Đế hỏi:
Xin cho biết cái chỗ khác thế nào? [3]
Kỳ Bá thưa rằng:
Dương thuộc thiên khí, chủ về bên ngoài, âm thực địa khí chủ về bên
trong [4]. Dương đạo thời thực, âm đạo thời hư [5]. Nếu do tặc phong hư tà
phạm vào, thời dương, nếu do ăn uống không chừng mực, khỏi cư không
điều độ, thời âm chịu đựng [6].
Dương chịu đựng thời vào sáu Phủ, âm chịu đựng thời vào năm Tàng
[7].
Vào sáu Phủ thời mình nóùng, thường không thể nằm, hơi thở gấp và
khó khăn [8].
Vào năm Tàng thời đầy nghẽn, bế tắc, ở dưới thành chứng, xôn tiết,
lâu thành Trướng tích [9].
“Hậu” chủ về về thiện khí, “Yết” chủ về địa khí [10].
Dương chịu đựng phong khí, Aâm chịu đựng thấp khí [11].
Aâm khí từ chân dẫn lên đến đầu, rồi quay xuống theo cách tay đến
đầu ngón tay. Dương khí do từ nay dẫn lên đến đầu, rồi quay xuống đến
chân. Cho nên nóùi: bệnh thuộc dương, dẫn lên bộ phận trên, lâu rồi quay
trở xuống, bệnh thuộc âm, dẫn xuống bộ phận dưới, lâu rồi quặt trở lên [12].
Cho nên, bị thương vì phong, bộ phận trên mắc trước, bị thương vì
thấp, bộ phận dưới mắc trước [13].

Thiên ba mươi: DƯƠNG MINH MẠCH GIẢI
Hoàng Đế hỏi:
Túc Dương minh mạch mắc bệnh, ghét người với lửa, nghe tiếng gỗ
thời giật mình sợ hãi Chuông trống không sợ, mà lại sợ tiếng gỗ, là vì sao?
[1]
Kỳ Bá thưa rằng:
Dương minh tức là Vị mạch. Vị thuộc thổ, nghe tiếng gỗ thời sợ hãi
đó là vì thổ ghét mộc [2].
Sao lại ghét lửa? [3]
Dương minh chủ về nhục, mạch của nóù huyết khí đều thịnh, tà khí
phạm vào thời nhiệt, nhiệt quá nên ghét lửa [4].
Sao lại ghét người? [5]
Dương minh quyết thời suyễn mà uất, vì uất nên ghét người [6].
Hoặc có người suyễn mà chết, lại có người suyễn mà sống, là vì sao?
[7].
Quyết nghịch, chứng liền với Tàng thời chết, liền với Kinh thời chết
(Mạch của Thái âm, vòng quanh Vị, Lạc của Dương minh thông với Tâm.
Như nhiệt tà quyết nghịch ở trên, phạm vào kinh mạch của Tâm, Phế, gây
nên chứng suyễn, uất thời sống; nếu phạm thẳng vào Tâm, Phế thời chết)
[8].
Hoàng Đế hỏi:
Có chứng bệnh nặng, cởi bỏ áo mà chạy, trèo lên nơi cao mà hát, hoặc
có khi không ăn tới vài ngày, lại trèo qua tường, leo lên nóùc nhà. Những
nơi leo trèo đó, đều không phải những nơi lúc vô bệnh có thể lên được. Thế
mà giờ ốm, lại lên được, là vì sao? [9]
Kỳ Bá thưa rằng:
Tứ chi là cái gốc của mọi dương khí. Dương khí thịnh thời tứ chi
“thực”, vì “thực nên mới lên được nơi cao” [10].
Cởi bỏ áo là vì sao? [11]
Nhiệt quá ở mình, nên cởi bỏ áo để chạy [12].