SÁCH TỐ VẤN
Thiên ba mươi bốn: NGHỊCH ĐIỀU LUẬN

Hoàng Đế hỏi rằng:
Thân thể con người, không phải lúc nào cũng có ôn ở biểu, và có nhiệt
ở Lý. Vậy sở dĩ gây nên các chứng nhiệt mà phiền mãn, là vì sao? [1]
Kỳ Bá thưa rằng:
Aâm khí ít mà dương khí thắng, cho nên nhiệt mà phiền mãn [2].
Hoàng Đế hỏi:
Thân thể con người, không lúc nào cũng có hàn ở biểu và ở lý, vậy
sao lại có hà từ trong sinh ra? [3]
Kỳ Bá thưa rằng:
Bởi con người đó nhiều tý khí (khí bị vít nghẽn). Dương khí ít, âm khí
nhiều, cho nên mình lạnh như người mới lội dưới nước lên [4].
Hoàng Đế hỏi:
Có người tứ chi nhiệt, gặp phong hàn mà vẫn nóng như đốt, như lửa,
là vì sao? [5]
Kỳ Bá thưa rằng:
Người đó, âm khí hư, dương khí thịnh. Tứ chi thuộc về Dương, hai
Dương cùng xung đột nhau, mà âm khí hư ít, “nước ít không thể làm tắt
được lửa nhiều: Khiến cho Dương một mình chuyên tri. Nhưng chẳng qua
nó chỉ là “độc thắng” đấy thôi, không sao sinh trưởng được [6].
Hoàng Đế hỏi:
Có hạng người, thân thể giá lạnh, nước lửa không thể làm cho nhiệt,
áo dầy không làm cho ấm Vậy mà người ấy không rét, không run Như
thế là bệnh gì? [7]
Kỳ Bá thưa rằng:
Người ấy, vốn Thận khí thắng, lấy thủy làm chủ. Thái dương khí suy,
Thận chi (chất mỡ ở trong Thận) khô kiệt, do đó một thủy không thể thắng
được hai hỏa. Thận thuộc thủy, mà sinh ra xương, nếu Thận không sinh, thời
tủy không được đầy đủ Nên hàn quá vào tới xương. Nhưng sở dĩ không rét