SÁCH TỐ VẤN
Thiên bốn mươi lăm: QUYẾT LUẬN

Hoàng Đế hỏi:
Bệnh quyết (tay chân giá lạnh) chia ra hàn nhiệt, là vì sao ? [1]
Kỳ Bá thưa rằng:
Dương khí suy ở dưới thời thành chứng Hàn quyết, âm khí suy ở dưới,
thời thành chứng Nhiệt quyết (1) [2].
Hoàng Đế hỏi:
Về chứng Nhiệt quyết, tức là dương quyết, vậy sao lại khởi tứ túc tâm
(lòng bàn chân, thuộc âm).? [3]
Kỳ Bá thưa rằng:
Dương khí phát ra khởi rừ ngoài năm đầu ngón chân. Phàm âm mạch
hợp ở dưới chân mà tụ ở Túc tâm. Vì dương khí thắng, nên túc tâm nhiệt [4].
Vế chứng Hàn quyết, tức là âm quyết, vậy sao lại khởi tử năm đầu
ngón tay, rồi lan đến gối.? [5]
Aâm khí phát ra khởi từ phía trong năm ngón tay, hợp ở dưới gối, mà
tụ ở trên gối. Vì âm khí thắng, nên từ năm ngón tay đến trên gối hàn. Chứng
hàn đó, không pháp sinh từ bên ngoài mà là từ bên trong [6].
Hoàng Đế hỏi:
Về chứng Hàn quyết, do Tàng nào bị khiếm khuyết mà gây nên? [7]
Kỳ Bá thưa rằng:
Tiền âm là nơi tụ họp của Tông cân, và là chỗ “hợp” của Thái âm,
Dương minh [8].
Về hai mùa Xuân, Hạ thời dương nhiều mà âm khí ít, về hai mùa Thu
Đông thời Aâm khí thịnh mà Dương khí suy [9].
Giờ người mắc bệnh đó, vì sức khỏe, về hai mùa Thu Đông làm lụng
quá độ, khí ở dưới cố dẫn lên, không thể lại quay trở xuống Do đó, tinh khí
cũng bị ràn ra ở dưới. Cái tà âm hàn liền thừa cơ mà sấn lên [10].
Phàm khí, đều phải nhờ ở trung tiêu. Giờ Dương khí suy, không thể
thấm nhuần ra Kinh, Lạc, dương khí càng ngày sút dần, âm khí càng ngày

sưng mà nhiệt, sườn đau, xương đầu gối không cử động được [20] .
Chứng quyết của kinh Thái âm, thời phúc mãn mà trướng vượt lên,
đại tiện khi, không muốn ăn, ăn vào thời nóân, không nằm được [21].
Chứng quyết của kinh Thiếu âm thời miệng khô, nước tiểu đỏ, phúc
mãn và tâm thống [22].
Chứng quyết của kinh quyết âm thời Thiếu phúc sưng và đau, phục
trướng, tiểu tiện không lợi, hay nằm co đầu gối, âm hành rụt lại hoặc sưng,
trong bọng chân nóng. Thịnh thời nên tả, hư thời nên bổ. Không thịnh không
hư, nên thích ở bản kinh [23].
Chứng quyết nghịch ở Thái âm, ống chân đau rút. Tâm thống dẫn
xuống phúc. Nên trị nơi chủ bệnh (tức Tỳ, vị Tỳ chủ về khí ở kinh này). (1)
[24].
Chứng quyết nghịch của thiếu âm, hư mãn và ẩu nghịch, đi tả ra nước
trong, nên trị nơi chủ bệnh của nó [25].
Chứng quyết nghịch của quyết âm, vòng ngang lưng đau, hư mãn và
tiểu tiện bị vít, nói mê lảm nhảm nên trị nơi chủ bệnh [26].
Ba kinh âm đều nghịch, đại tiểu đầu bị vít, khiến bệnh nhân tay chân
giá lạnh, trong vòng ba ngày sẽ chết (1) [27].
Chứng quyết nghịch của Thái dương, ngã lăn, ẩu huyệt, hay Nục (đổ
máu đằng mũi). Nên trị ở nơi chủ bệnh [28].
Chứng quyết nghịch của Thiếu dương, các cơ quan không dễ dàng,
khiến cho yêu đau không đi được, cổ đau không ngoảnh được. Rồi phát ra
chứng Trường ung, hoặc phát sinh, sẽ chết [29].
Chứng quyết nghịch của Dương Minh, suyễn và ho, mình nóng, hay
kinh, nục ẩu huyết [30].
Chứng quyết nghịch của Thủ Thái âm, hư, đầy mà ho, hay nóân ra
nước dãi Trị ở nơi chủ bệnh [31].
Chứng quyết nghịch của Thủ Thái âm, Tâm thống rút lên cuống họng,
mình nóng, không thể chữa [32].
Chứng Quyết nghịch của Thủ Thái dương, tai điếc, nước mắt chảy ra,