49

g
H
H
D
i
g
D
D
==
2
2
2
2
()
v
g
N
N
D
i
g
D
D
==
5
2
2
5
()

2
2
2
()
( Dng våïi
s
n
vph
<
200 / ) ( 4 - 27 )

g
N
N
D
i
g
D
D
==
3
2
2
3
()

Cng tỉì cäng thỉïc ( 4 - 27 ) ta rụt ra quan hãû Q v H:
Q
g
k

2g
D
v v lải cạc âỉåìng âàûc tênh ca båm gt.
Kinh nghiãûm tháúy ràòng:
- Khi gt âỉåìng kênh D
2
10% v
s
n
< 200 thç hiãûu sút chè gim 1%;
- Khi gt âỉåìng kênh D
2
10% v
s
n
= 200 - 300 thç hiãûu sút gèam 4%.
Lỉåüng gt âỉåìng kênh D2 khäng âỉåüc vỉåüt quạ nhỉỵng kinh nghiãûm sau:
Khi 60 <
s
n
< 120 thç chè gt 15 20% âỉåìng kênh BXCT;
Khi 120 <
s
n
< 200 thç chè gt 11 15% âỉåìng kênh BXCT;
Khi 200 <
s
n
< 300 thç chè gt 7 11% âỉåìng kênh BXCT;
Khi

2g
D
vaỡ veợ laỷi caùc õổồỡng õỷc tờnh cuốa maùy bồm khi goỹt.
a. Xaùc õởnh õổồỡng kờnh
2g
D
cuớa bồm sau khi goỹt:
ióứm A ( Q
A
, H
A
) laỡ õióứm õổồỹc xaùc õởnh ổùng vồùi lổu lổồỹng vaỡ cọỹt nổồùc yóu cỏửu,
õióứm naỡy nũm ngoaỡi õổồỡng õỷc tờnh H - Q - n cuớa maùy bồm õaợ choỹn, ta cỏửn goỹt õổồỡng
kờnh cuớa BXCT tổỡ D
2
xuọỳng coỡn
2g
D
õóứ noù quay vồùi voỡng quay n nhổ cuợ nhổng õaớm
baớo bồm õổồỹc lổu lổồng Q
A
lón õọỹ cao H
A
. Ta tióỳn haỡnh caùc bổồùc sau ( Hỗnh 4 - 3,b ):

Veợ parabol theo phổồng trỗnh ( 4 - 28 ): Q
g
k
H= vồùi
g

.

b. Veợ laỷi caùc õổồỡng õỷc tinh cuớa maùy bồm õaợ goỹt:
Caùch veợ caùc õổoỡng õỷc tờnh H - Q -
2g
D
, N - Q -
2g
D
,

- Q -
2g
D
tióỳn haỡnh caùc
bổồùc tổồng tổỷ nhổ õaợ laỡm ồớ trón vồùi
n
i
=
1 vaỡ sổớ duỷng caùc cọng thổùc ( 4 - 27 ). Rióng
õổồỡng - Q -
2g
D
veợ õồn giaớn hồn, lỏỳy caùc tung õọỹ õuồỡng

- Q - n cuớa bồm chổa goỹt
trổỡ õi lổồỹng hióỷu suỏỳt bở giaớm theo sọỳ lióỷu kinh nghióỷm ( õaợ nóu ồớ trón ) thỗ õổồỹc kóỳt
quaớ.

Hỗnh 4 - 4 laỡ vờ duỷ vóử caùc õổồỡng õỷc tờnh cuớa maùy bồm ổùng vồùi caùc õổồỡng kờnh goỹt

0
C. ÅÍ nåi ạp sút gim tháúp
ny cháút lng bë säi v xút hiãûn tụi häøng chỉïa âáưy håi nỉåïc v khê, ta gi l bt khê.
Bt khê ny bë kẹo theo dng cháút lng âãún vng cọ ạp sút thy ténh cao hån ạp sút
họa håi thç håi nỉåïc trong cạc bt khê âäüt ngäüt ngỉng tủ lải, tảo nãn âäü chán khäng sáu
v cháút lng xung quanh cọ xu thãú lao vo tám bt khê âãø chiãúm chäù. Quạ trçnh xám
thỉûc làûp âi làûp lải trong lng cháút lng. Täúc âäü lao vo tám bt khê ca cạc hảt cháút lng
â cao, båíi váûy kẹo theo va âáûp thy lỉûc củc bäü gáy nãn tiãúng äưn v rung âäüng. ÅÍ nåi
xy ra khê thỉûc ạp sút cọ thãø âảt hng nghçn ạt mäút phe v lm tàng täøn tháút thy lỉûc
dng chy. Nãúu cạc bt khê bë phạ våỵ cảnh bãư màût tiãúp xục thç do va âáûp thy lỉûc củc bäü
våïi táưn säú cao sau mäüt thåìi gian s bàõt âáưu phạ hoải bãư màût tiãúp xục ca båm, hçnh
thnh nhỉỵng "nãm thy lỉûc" bọc bãư màût váût liãûu lm båm ( xem Hçnh 5 - 1,a ). Hçnh 5 - 1. Så âäư khê thỉûc phạ hoải bãư màût tiãúp xục.
Mäüt lỉåüng nh cháút khê tạch ra tỉì cháút lng vo bt khê do quạ trçnh tiãúp xục quạ
nhanh khäng këp ha tan, do váûy cháút khê bë nẹn v do nhiãût âäü tàng âäüt ngäüt phạt sinh
quạ trçnh âiãûn phán Táút c nhỉỵng ngun nhán trãn dáùn tåïi phạt sinh cạc tạc nhán cå
hc, âiãûn phán, nhiãût v họa hc tàng tạc âäüng phạ hoải ca khê thỉûc âäúi våïi bãư màût tiãúp
xục giỉỵa thnh mạy båm v cháút lng. Bãư màût thnh mạy båm bë räù, nàûng hån nỉỵa s bë
thng läø chäù. Hçnh thỉïc phạ hoải ny gi l " sỉû àn mn khê thỉûc ".
Tỉì phán têch ngun nhán ca sỉû àn mn khê thỉûc åí trãn ta nháûn tháúy ràòng tạc däüng
phạ hoải ca khê thỉûc cọ thãø gim nh nãúu dng váût liãûu chãú tảo mạy båm cọ âäü bãưn vãư
họa hc cao, váût liãûu cọ tênh ân häưi v do cao v gia cäng bãư màût tiãúp xục nhàơn .

k
= p
mim
( xem Hçnh 5 - 3 ). Viãút phỉång trçnh Becnully cho 0-0 v
K ta cọ:

Hçnh 5 - 3.

a
p
k
p
k
C
g
s
k
h
msh
h
msvk

s
k
h
msh
h
msvk
h
γγ
=− − − −
2
2
( 5 - 1 )
Phán têch ( 5 - 1 ) cọ thãø rụt ra âỉåüc nhỉỵng nhán täú gáy nãn gèam ạp sút tải K:
- Nåi âàût mạy båm cng cao so våïi mỉûc nỉåïc biãøn ( tỉïc cao trçnh âàût mạy ∇
âm
) hồûc
nhiãût âäü mäi trỉåìng cao thç ạp sút khê quøn
a
p
s gim, tỉïc l trảm båm åí miãưn nụi
dãù cọ nguy cå bë khê thỉûc hån trảm båm åí miãưn âäưng bàòng.
- Váûn täúc dng chy
k
C
qua mạy båm cng låïn do vng quay tàng, cäüt nỉåïc váûn
hnh tháúp cng l ngun nhán gáy gim ạp sút .
- Âäü cao âàût mạy båm cng cao so våïi mỉûc nỉåïc bãø hụt cng l ngun nhán gáy
gim ạp sút trong mạy båm. Viãûc hả cao trçnh ∇
âm
cng tháúp cng cọ låüi vãư khê thỉûc.


55
båm hỉåïng trủc, t täúc cao, do khe cạnh quạ räüng do váûy khê thỉûc chè cọ åí mäüt pháưn tiãút
diãûn qua nỉåïc, do váûy H, N, η gim tỉì tỉì, khäng cọ âiãøm giạn âoản nhỉ båm li tám vç
váûy khọ phạt hiãûn hån. Tuy nhiãn khi phạt sinh khê thỉûc thç âỉåìng âàûc η - Q gim trỉåïc
hai âỉåìng H - Q v N - Q, do váûy thỉåìng båm hỉåïng trủc dng viãûc gim âỉåìng η - Q
âãø nháûn biãút sỉû xút hiãûn ca hiãûn tỉåüng khê thỉûc.
2. Cạc biãûn phạp phng ngỉìa hiãûn tỉåüng khê thỉûc.
Viãûc phng ngỉìa hiãûn tỉåüng khê thỉûc phi âỉåüc tiãún hnh åí mi giai âoản.
Trong viãûc chãú tảo mạy båm, âãø tàng kh nàng khạng chëu ca mạy båm khi cọ xy
ra khê thỉûc, ngỉåìi sỉí dủng thẹp khäng rè cọ hm lỉåüng cräm tỉì 12 14% v kãưn tỉì 0,5
0,8%. Thiãút kãú dảng cạnh håüp l, màût sau cạnh cọ sỉû gim ạp lỉûc âäưng âãưu, khäng
gim âäüt ngäüt. Gọc
1
β
åí cỉía vo cọ gêa trë nh âãø âäü dỉû trỉỵ khê thỉûc u cáưu s nh do
âọ êt cọ kh nàng phạt sinh khê thỉûc hån. Dng chy vo BXCT khäng lm ngồût âäüt
ngäüt. Dng båm li tám hai cỉía vo âãø gim váûn täúc hồûc måí räüng âỉåìng kênh vo D
1
,
nhỉng viãûc måí räüng ny khäng nãn lm cho t säú D
2
/D
1
quạ nh âãø chiãưu di khe cạnh
khäng quạ nh måïi khäng sinh khê thỉûc.
Vãư thiãút kãú cäng trçnh: Khäng chn
s
h
quạ cao so våïi bãø hụt , nhỉng cng khäng

Hçnh 5 - 4. Vë trê ∇
âm
theo tỉìng loải mạy
båm.


56
Qua hçnh v trãn ta nháûn tháúy ∇
âm
cng chênh l âäü cao hụt âëa hçnh
s
h
, âãø an ton
láúy
s
h
≤ [
s
h
] trong cäng thỉïc ( 5 - 2 ), cao trçnh âàût mạy båm :
∇
âm
=
bh
Z
+ [
s
h
] ( 5 - 2 )
trong âọ [

h
l täøn tháút thy lỉûc trong äúng hụt.
Chuøn vãú cäng thỉïc trãn ta cọ :
s
h
a
p
b
p
msh
h
b
C
g
=
−
−−
γ
2
2
, vç
ck
H
a
p
b
p
=
−
γ

s
h
ck
H
msh
h
b
C
g
][ ]
=−−
2
2
( 5 - 3 )
Âäü cao [
ck
H
]
cọ thãø tra trãn âỉåìng âàûc tênh ca mạy båm. Sỉí dủng trë säú ny tỉì
âỉåìng âàûc tênh cáưn chụ hiãûu chènh cho ph håüp våïi thỉûc tãú vç ràòng thê nghiãûm mä hçnh
â tiãún hnh trong âiãưu kiãûn chøn: våïi cäüt ạp khê quøn
a
H
a
p
==
γ
10 mẹt cäüt nỉåïc,
nhiãût âäü khäng khê nåi thê nghiãûm t = 20
0

a
H
'
][ ]
=−÷10 ;
- Khi
a
H
≠ 10 m v t ≠ 20
0
C thç: [
ck
H
ck
H
a
H
hh
H
'
][ ] ,
=−÷÷−10 0 24 ;
- Khi n ≠
tk
n
thç: [
ck
H
a
H

H
åí cạc cao âäü theo bng ( 5 -1 ) v
hh
H
theo bng ( 5 - 2 ):
Bng ( 5 - 1)
Âäü cao so màût chøn 0 100 200 300 400 500 600
a
H
( m ) 10,33 10,2 10,1 10 9,8 9,7 9,6
Âäü cao so màût chøn 700 800 900 1000 1500 2000
a
H
( m ) 9,5 9,4 9,3 9,2 8,6 8,4