Vài nét sơ lược về sự Phát triển của
Triết học Trung Hoa
BÌNH MINH XUẤT HIỆN
TRANG TỬ
Phái Dương Tử hồi này không có ai xuất sắc. Nhưng phái Lão xuất
hiện một thiên tài, tức Trang Tử.

Trang Tử sinh ở nước Sở, tập đại thành những tư tưởng của Dương,
Lão và Huệ Thi (một người lớn hơn ông độ mươi tuổi, cho rằng vạn vật nhất
thể, trong chỗ giống nhau có chỗ khác nhau, trong chỗ khác nhau có chỗ
giống nhau[33], phát minh ra thuyết đại nhất và tiểu nhất, đại nhất là cái vô
cùng lớn không có gì bao nó được, tiểu nhất là cái cực nhỏ, không có gì
chứa trong nó được), dựng nên một học thuyết rực rỡ gồm những điểm chính
dưới đây:

- Vũ trụ luôn luôn tiến hoá. Vạn vật lúc đầu cùng một loại, sau lần lần
biến đổi để thích hợp hoàn cảnh, do đó mới khác nhau. Sự biến đổi đó không
ngừng, dường như thình lình và mau. “Vạn vật giai chủng[34] dã”. “Vật chi
sinh dã, nhược sậu nhược trì, vô động nhi bất biến, vô thời nhi bất di”[35].

- Vạn vật đều ngang nhau, không có lớn nhỏ, sang hèn; phải quấy, tốt
xấu cũng không có vì hết thảy đều là tương đối cả; mà vật nào cũng có bản
tính của mình mà biến hoá. Vật có loài thọ cả ngàn năm, có loài thọ có một

Trang sau này chỉ được một số người đề cao mà thôi.