ĐỀ CƯƠNG THẢO LUẬN CHƯƠNG 3
CHỦ NGHĨA DUY VẬT LỊCH SỬ

Câu 1: Vì sao nói sản xuất vật chất là cơ sở của sự tồn tại và phát triển của xã hội loài
người?
 Sản xuất là một loại hình hoạt động đặc trưng của con người và xã hội loài
nguời.Đó là quá trinh hoạt động có mục đích và khong ngừng sáng tạo của con
người. Sự sản xuất xã hội bao bao gồm : Sản xuất vật chất, sản xuất tinh thần và
sản xuất ra bản thân con người. Ba quá trình đó gắn bó chặt chẽ với nhau , tác
động qua lai lẩn nhau, trong đó sản xuất vật chất là cơ sở của sự tồn tại và phát
triển xã hội.
 Khái niệm sản xuất vật chất:
Sản xuất vật chất là quá trình con người sử dụng công cụ lao động tác động
(trực tiếp hoặc gián tiếp) vào tự nhiên, cải biến các dạng vật chất của tự nhiên nhằm
tạo ra của cải vật chất thỏa mãn nhu cầu tồn tại và phát triển của con người. Bất cứ
một quá trình sản xuất vật chất nào cũng được tiến hành với mục đích nhất định và
được tiến hành theo cách thức xác định. Cách thức tiến hành đó chính là phương thức
sản xuất.
 Vai trò của sản xuất vật chất đối với sự tồn tại và phát triển xã hội:
Theo quan điểm duy vật lịch sử, sản xuất vật chất giữ vai trò là nhân tố quyết
định sự sinh tồn, phát triển của xã hội; là hoạt động nến tảng làm phát sinh, phát triển
những mối quan hệ xã hội của con người; nó chính là cơ sở của sự hình thành, biến
đổi và phát triển của xã hội loài người.
o Trong quá trình phát triển con người không thỏa mãn với những cái có sẵn
trong tự nhiên, mà luôn luôn tiến hành sản xuất vật chất nhằm tạo ra các tư
liệu sinh hoạt thỏa mãn nhu cầu ngày càng phong phú, đa dạng của con
người. Hoạt động sản xuất chất tạo ra tư liệu sinh hoạt nhằm duy trì sự tồn
tại và phát triển của con người nói chung cũng như từng cá thể con người
nói riêng. Bằng việc “sản xuất ra những tư liệu sinh hoạt của mình,con
người đã gián tiếp sản xuất ra chnh1 đời sống vật chất của mình”.
o Con người tạo ra toàn bộ các mặt của đời sống xã hội. Như các quan hệ vế

LLSX.
- QHSX có tính độc lập tương đối và tác động trở lại đối với LLSX. QHSX phù
hợp với trình độ phát triển của LLSX có tác động thúc đẩy LLSX phát triển.
Ngược lại QHSX ko phù hợp với LLSX (lạc hậu hoặc vượt trước) sẽ kìm hảm sự
phát triển của LLSX. Khi QHSX kìm hãm sự phát triển của LLSX, thì theo quy
luật chung, QHSX cũ sẽ được thay thế bằng QHSX mới phù hợp với trình độ phát
triển của LLSX.
- Quy luật QHSX phù hợp với trình độ phát triển của LLSX là quy luật phổ biến tác
động trong toàn bộ tiến trình lịch sử của nhân loại.
♦ Liên hệ Việt Nam:
Nước ta chọn con đường xã hội chủ nghĩa bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa từ một
nước nông nghiệp lạc hậu, do đó xây dựng phương thức sx xã hội chủ nghĩa là một
quá trình lâu dài và đầy khó khăn, phức tạp. Thức tế do LLSX bị kìm hãm trong
trường hợp QHSX lạc hậu hay phát triển không đồng bộ và có những yếu tố đi quá xa
với trình độ phát triển của LLSX.
Để xây dựng phương thức xã hội chủ nghĩa, cần chủ trương xây dựng nền kinh tế
hàng hóa nhiều thành phần với cơ chế thị trường dưới sự quản lí của nhà nước nhằm
phát huy tiềm năng của mỏi thành phần kinh tế, phát triển mạnh mẽ LLSX để xây
dựng kt xã hội chủ nghĩa.
Câu 3: Phân tích quan hệ biện chứng giữa cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng.
Liên hệ vào Việt Nam.
♦ Khái niệm về cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng:
- cơ sở hạ tầng là toàn bộ những QHSX hợp thành cơ cấu kinh tế của một xã hội
nhất định.
- Kiến trúc thượng tầng là toàn bộ những quan niệm chính trị, pháp quyền triết học,
tôn giáo, đạo đức, nghệ thuật,…cùng với những thiết chế xã hội tương ứng như
nhà nước, đảng phái, giáo hội, các đoàn thể xã hội…được hình thành trên cơ sở hạ
tầng nhất định.
♦ Quan hệ biện chứng giữa cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng
- Vai trò quyết định của cơ sở hạ tầng đối với kiến trúc thượng tầng:

 Ý thức xã hội thường lạc hậu so với tồn tại xã hội
 Ý thức xã hội có thể vượt trước tồn tại xã hội
 Ý thức xã hội có tính kế thừa trong sự phát triển của mình
 Sự tác động qua lại giữa các hình thía ý thức xã hội trong sự phát triển của
chúng
 Ý thức xã hội tácđộng trở lại tồn tại xã hội