CHIA SẺ DẠY VÀ HỌC MÔN VĂN
Tôi hiện là học sinh lớp 11 chuyên Văn của
trường THPT Chu Văn An. Tôi không biết rõ
lắm ở những nơi khác các bạn học Văn như
thế nào nhưng nếu hỏi các bạn lớp tôi, đảm
bảo 100% đều trả lời rằng các bạn thấy hứng
thú với môn Văn, với giờ học Văn mặc dù
không phải bạn nào cũng được điểm cao.

Một điều nữa tôi cũng có thể chắc chắn là
trong lớp tôi không một ai chép Văn mẫu, dù có
thể có rất nhiều sách tham khảo. Bởi vì chép
Văn mẫu không bao giờ được cô cho điểm cao
và chẳng có lý do gì để chúng tôi phải làm điều
đó. Thậm chí năm ngoái cô giáo Văn lớp tôi còn
khuyên chúng tôi không nên đọc sách tham khảo
về các bài Văn trong chương trình học, có chăng
chỉ đọc những bài nghiên cứu tổng hợp về
những vấn đề liên quan. Bởi vì khi đọc sách
tham khảo, chúng tôi sẽ bị nhiễm cách viết Văn
của họ, nhiễm quan điểm của họ và khi viết sẽ bị
bắt chước họ một cách vô thức, trong khi tự
mình có thể viết hay hơn với những ý kiến mới
lạ hơn, thú vị hơn. Cô khuyên chúng tôi nếu có
đọc văn mẫu thì cũng chỉ là để phản bác ý kiến
của họ thôi.
Giáo viên Văn năm nay của chúng tôi cũng
vậy. Cô đánh giá rất cao sự sáng tạo của học
sinh. Những bài viết có ý tưởng mới lạ bao giờ
cũng được đánh giá cao hơn. Ví dụ như ở bài tập
làm văn số 1, khi đề bài đưa ra một câu danh

công việc dạy Văn
Hoàng Linh
Cần tìm lại sự trung thực trong dạy và học
Văn
Thay vì gò các em theo những khuôn mẫu
có sẵn, hãy khuyến khích các em tự tìm tòi, thể
hiện các khám phá của bản thân. Thay vì kiểm
tra xem bài viết của các em có đủ ý theo dàn ý
mẫu không, cần đánh giá xem các em viết có
sáng tạo, có biểu cảm, có mạch lạc và thuyết
phục không.
Suốt quãng thời gian thơ ấu, tôi sống ở tỉnh
lẻ và là đứa lông bông ngoài đường chơi nhiều
hơn học. Nhưng khi đó không khó lắm để kiếm
một quyển như "Gánh xiếc lớp tôi" của Viết
Linh, "Dế mèn phiêu lưu ký" của Tô Hoài, hay
"Không gia đình" của Hecto Manlo nên thỉnh
thoảng tôi cũng đọc sách cho đỡ buồn.
Ở trong một môi trường chưa có nhiều thú
vui giải trí thì việc đọc sách là việc rất tự nhiên,
ngay cả với trẻ con cấp 1. Học sinh lớp 3 tự đi
bộ một quãng xa đến thư viện đọc sách là
chuyện bình thường.
Còn nhớ khi học lớp 4, mỗi giờ trả bài tập
làm văn, cô giáo lại đọc các bài văn được điểm
từ 8 trở lên trước lớp, chỉ ra cái hay của bài văn
và những chỗ chưa phù hợp hoặc có thể phát
triển sâu hơn. Suốt cả năm học tôi chỉ có một lần
được cô đọc bài trước lớp, và đó là vinh dự để
đời. Cũng cả năm học đó, tôi chỉ thấy có một bài

dục phổ thông phải làm cho được.
Nền giáo dục của chúng ta hiện tại không chỉ tụt
hậu so với nước ngoài mà còn tụt hậu so với
chính chúng ta những năm trước đây. Hiện tại,
số đông học sinh THCS, THPT cảm thấy ngại
chạm vào bất cứ cuốn sách nào có nhiều chữ,
chỉ thích đọc chuyện tranh và vào Internet, chơi
game. Số chăm chỉ học thì chấp nhận học theo
văn mẫu, viết đủ ý để lấy điểm cao chứ không
được dạy để cảm thụ văn học và thể hiện nó
bằng ngôn ngữ của mình.
Với tư cách là cán bộ nơi các em thực tập,
tôi đã từng hướng dẫn một số sinh viên của của
các trường đại học có tiếng viết luận văn,
chuyên đề tốt nghiệp. Tất nhiên trong một nhóm
có người khá, người kém hơn, nhưng phần nhiều
những gì các em đưa vào luận văn của mình là
tài liệu cóp nhặt từ Internet, báo chí, từ các báo
cáo, số liệu của đơn vị thực tập mà ít có những
đánh giá, so sánh, nhận xét của cá nhân. Các giải
pháp đưa ra phần nhiều ngây ngô, cảm tính hoặc
chung chung chứ không dựa trên những phân
tích, đánh giá cụ thể từ các số liệu được cung
cấp.
Thực sự không hiểu nổi với những luận văn vừa
rời rạc, vừa lủng củng như vậy mà em nào cũng
được chấm 8 - 9 điểm, thậm chí cao hơn.
Vấn đề chúng ta cần xem lại có lẽ là quan
điểm đối với việc dạy và học môn văn từ các cấp
phổ thông cho đến giảng đường đại học. Thay vì

máy. Một xã hội bao gồm những người không
có chính kiến, sống không lý tưởng, sẵn sàng đặt
sự tiện lợi nhất thời cho bản thân lên trên lợi ích
lâu dài của cộng đồng là một xã hội nguy hiểm,
không bền vững.
Văn học, bên cạnh tư cách là công cụ biểu
đạt quan điểm cá nhân còn là công cụ hữu hiệu
để giáo dục đạo đức, lý tưởng cho thế hệ trẻ. Vì
vậy học văn cần bắt đầu từ học cách sống trung
thực với xã hội và với chính bản thân người học.
Trên thực tế, chúng ta chỉ "nói dối" và "ăn cắp"
nếu những việc đó có lợi và không bị trừng phạt,
hoặc khi sự thật không được khuyến khích.
Đã đến lúc cần xem xét một cách nghiêm túc
cách dạy và học môn văn ở trường phổ thông để
khuyến khích sự trung thực vô cùng cần thiết ấy.
Mạnh Phong
DẠY VĂN LÀ PHẢI BÌNH VĂN
Mấy năm gần đây Bộ GD-ĐT đã có nhiều cải cách về
chương trình, sách giáo khoa, thi cử và phương pháp giảng
dạy… thu được một số thắng lợi bước đầu, tuy vẫn còn
không ít bất cập. Chúng ta đã và đang thực hiện cuộc vận
động “Hai không” với 4 nội dung: nói không với tiêu cực
trong thi cử và bệnh thành tích trong giáo dục, nói không
với việc học sinh ngồi nhầm lớp và vi phạm đạo đức nhà
giáo.
Song, hiện nay đa số các thầy cô giáo chưa thật
quan tâm đến cải tiến phương pháp giảng dạy cho
phù hợp đối tượng và đặc trưng bộ môn, nhất là đối
với môn Văn. Nhiều giáo viên dạy văn mà như người

đã nghỉ hưu như chúng tôi vẫn còn nhớ như in những
giờ dạy văn của một số thầy hồi còn học cấp 2, 3 hay
Đại học, chính là nhờ những giây phút được nghe các
thầy bình văn. Những giây phút đó trí tưởng tượng
của chúng tôi bay bổng, sống với nhân vật, hoàn
cảnh trong văn xuôi, kịch, hoặc như được “bay lên”
cùng những vần thơ giàu tính hoạ, tính nhạc. Đúng
như cố nhà thơ Xuân Diệu đã nói: “Mỗi áng văn, lời
thơ là một cá lội, con bướm bay, con chim hót Việc
nghiên cứu giảng dạy thơ văn là phải đưa được vào
trái tim người đọc cái kỳ diệu của chim hót, bướm
bay, cá lội, chứ không phải làm cho bướm ép dẹp,
chim nhồi rơm và cá chết khô”. Một lời bình hay, đúng
lúc, đúng chỗ sẽ nâng cao giá trị thẩm mỹ của bài
văn, bài thơ, khơi dậy ở trái tim non trẻ của các em
tình yêu người, yêu đời để các em biết ghét cái ác,
cái xấu mà hướng tới chân, thiện mỹ. Còn nếu dạy
văn mà cứ như dạy ngữ pháp, hay dạy cách làm văn
với mấy chục câu hỏi lý trí, vô bổ, thì hỡi ôi, chẳng
khác nào nước xối đầu vịt, nước đổ lá khoai. Thậm
chí có thầy cô còn chưa biết đọc diễn cảm, chứ chưa
nói đến ngâm thơ khi cần để minh hoạ. Hồi còn đi dạy
tôi đã cố gắng tập ngâm thơ, tập đọc diễn cảm đối với
văn xuôi, kịch, các thể thơ, hoặc tập hát các làn điệu
dân ca, có khi còn ghi âm lại, mở cho các em nghe
thử, góp ý rồi tu sửa cho tới khi ưng ý. Tất cả các bài
thơ và những đoạn văn xuôi, đoạn kịch hay chúng tôi
đều thuộc lòng. Ngày nay, rất buồn khi thấy một số
thầy cô giảng thơ mà chưa thuộc nổi bài thơ ấy, lúc
nào cũng phải dán mắt vào sách giáo khoa thì làm

đọc “Tì bà hành” của Bạch Cư Dị thì làm sao thấy
được cái tài “vay mượn” rất khéo léo và sáng tạo của
Nguyễn Du trong việc tả tiếng đàn trực tiếp hay gián
tiếp… v.v và v.v.
Hiện nay, nhiều thầy cô còn bận “đánh vật” với
miếng cơm manh áo đời thường- “Cơm áo không đùa
với khách thơ” (Xuân Diệu), thì còn đâu thời giờ để đi
thư viện đọc các tác phẩm dài hàng mấy trăm trang,
tiền đâu để mua các sách văn học có liên quan đến
chương trình văn ở các lớp. Nếu không đọc- hiểu sâu
về tác phẩm thì không thể có lời bình văn đúng và
hay. Cũng có thầy cô nhờ chất giọng tốt qua những
lời bình văn được các em yêu thích nhưng xem ra lời
bình ấy vẫn chỉ là “tán”, “bốc đồng” rông dài, ngẫu
hứng mà thôi. Có khi còn góp phần băm nát hình
tượng thơ theo kiểu “chẻ sợi tóc làm tư”, hoặc gán
cho bài thơ, bài văn nhiều nội dung xã hội “dung tục”
mà tác phẩm ấy vốn không chứa đựng. Thoát ly văn
bản, kiểu bình cho sướng miệng, lọt lỗ tai trò nhưng
thực ra trò chẳng nắm được gì, thì đó là dạy văn theo
“điệu sáo”, theo kiểu “múa chữ” như cố Thủ tướng
Phạm Văn Đồng đã từng phê phán trước đây. Nếu
không có năng khiếu bình thơ, bình văn, không biết
ngâm thơ thì hãy cố đọc diễn cảm bài thơ, bài văn đó
cho tốt. Đọc lần thứ nhất chỉ là “bì phu” (mới sờ tới
phần “da” của tác phẩm), đọc lần thứ hai hiểu thêm
một tầng nghĩa nữa, là cách đọc “cốt nhục” (hiểu
được thịt, xương của tác phẩm), và đọc đến lần thứ
ba, thứ tư là đã hút được một phần chất “tuỷ” của tác
phẩm. Đánh giá cao vai trò đọc văn, GS-TS Trần

chiều: giáo viên giảng giải, học sinh lắng nghe,
ghi nhớ và biết nhắc lại đúng những điều mà
giáo viên đã truyền đạt. Giáo viên chủ động
cung cấp kiến thức cho học sinh, áp đặt những
kinh nghiệm, hiểu biết, cách cảm, cách nghĩ của
mình tới học sinh. Nhiều giáo viên chưa chú
trọng đến việc tiếp thu, vận dụng kiến thức của
học sinh cũng như việc chỉ ra cho người học
con đường tích cực chủ động để thu nhận kiến
thức. Do đó, có những giờ dạy được giáo viên
tiến hành như một giờ diễn thuyết, thậm chí giáo
viên còn đọc chậm cho học sinh chép lại những
gì có sẵn ở giáo án. Giờ học tác phẩm văn
chương vì thế vẫn chưa thu hút được sự chú ý
và tạo ra sự hứng thú đối với người học.
Thầy giáo trong tiết dạy bài Cô bé Lọ Lem thật
nhẹ nhàng, thoải mái. Chỉ đọc phần tường thuật
ghi chép qua tiết dạy thôi tôi đã thấy thích thú.
Thích ở cách dẫn dắt học sinh tiếp cận bài giảng
một cách tự nhiên, không áp đặt. Họ cùng học
sinh hội thoại (Cả tiết dạy bài Cô bé Lọ Lem GV
chỉ nêu 12 câu hỏi ) nhưng HS đủ nắm được
thông điệp mà tác giả muốn gửi gắm. Trình tự
tiết giảng được thực hiện hết sức linh hoạt, GV
đưa HS đi từ khám phá này đến khám phá khác
không nhàm chán, luôn bất ngờ với các em.
Qua trao đổi một cách tự nhiên giữa giáo viên
và học sinh các bài học làm người được rút ra
một cách tự nhiên phù hợp với tâm sinh lí của
học sinh, không áp đặt khiên cưỡng chút nào.

Tôi tin chắc rằng, nếu chúng ta dạy được như
thế, học sinh chẳng những thoải mái mà còn rất
thích học văn. Học sinh sẽ có hứng thú, tập
trung chú ý tích cực tham gia xây dựng bài,
sáng tạo trong quá trình học tập. Sau này ra
công tác nhất định họ sẽ hướng về ánh sáng,
trọng lẽ phải, trọng tình bạn, tình người, chủ
động trong cuộc sống
Dưới đây là cách dạy bài Cô bé Lọ Lem của một
giáo viên người Mỹ.
Trước tiên thầy gọi một học sinh lên kể chuyện
Cô bé Lọ lem. Em học sinh kể xong, thầy cảm
ơn rồi bắt đầu hỏi.
Thầy: Các em thích và không thích nhân vật
nào trong câu chuyện vừa rồi?
Học sinh (HS): Em thích Cô bé Lọ Lem
Cinderella ạ, và cả Hoàng tử nữa nhưng không
thích bà mẹ kế và chị con riêng bà ấy.
Cinderella tốt bụng, đáng yêu, lại xinh đẹp. Bà
mẹ kế và cô chị kia đối xử tồi với Cinderella.
Thầy: Nếu vào đúng 12 giờ đêm mà Cinderella
chưa kịp nhảy lên cỗ xe quả bí thì sẽ xảy ra
chuyện gì?
HS: Thì Cinderella sẽ trở lại có hình dạng lọ lem
bẩn thỉu như ban đầu, lại mặc bộ quần áo cũ
rách rưới tồi tàn. Eo ôi, trông kinh lắm.
Thầy: Bởi vậy, các em nhất thiết phải là những
người đúng giờ, nếu không thì sẽ tự gây rắc rối
cho mình. Ngoài ra, các em tự nhìn lại mình mà
xem, em nào cũng mặc quần áo đẹp cả. Hãy

quần áo đẹp, lại còn biến quả bí thành cỗ xe
ngựa, biến chó và chuột thành người hầu của
Cinderella.
Thầy: Đúng, các em nói rất đúng. Các em thử
nghĩ xem, nếu không có cô tiên đến giúp thì
Cinderella không thể đi dự vũ hội được, phải
không?
HS: Đúng ạ.
Thầy: Nếu chó và chuột không giúp thì cuối
cùng Cinderella có thể về nhà được không?
HS: Không ạ.
Thầy: Chỉ có cô tiên giúp thôi thì chưa đủ. Cho
nên các em cần chú ý: Dù ở bất cứ hoàn cảnh
nào, chúng ta đều cần có sự giúp đỡ của bạn
bè. Bạn của ta không nhất định là tiên là bụt,
nhưng ta vẫn cần đến họ. Thầy mong các em có
càng nhiều bạn càng tốt. Bây giờ, đề nghị các
em thử nghĩ xem, nếu vì mẹ kế không muốn cho
mình đi dự vũ hội mà Cinderella bỏ qua cơ hội
ấy thì cô bé có thể trở thành vợ của hoàng tử
được không?
HS: Không ạ! Nếu bỏ qua cơ hội ấy thì
Cinderella sẽ không gặp hoàng tử, không được
hoàng tử biết và yêu.
Thầy: Đúng quá rồi! Nếu Cinderella không muốn
đi dự vũ hội thì cho dù bà mẹ kế không ngăn
cản đi nữa, thậm chí bà ấy còn ủng hộ
Cinderella đi nữa, rốt cuộc cô bé cũng chẳng
được lợi gì cả. Thế ai đã quyết định Cinderella
đi dự vũ hội của hoàng tử?

Thầy: Trời ơi! Các em thật giỏi quá! Các em
thấy chưa, ngay cả nhà văn vĩ đại (nhà văn
Pháp Charles Perrault, tác giả truyện Cô Bé Lọ
Lem - chú thích của người dịch) mà cũng có lúc
sai sót đấy chứ. Cho nên sai chẳng có gì đáng
sợ cả. Thầy có thể cam đoan là nếu sau này có
ai trong số các em muốn trở thành nhà văn thì
nhất định em đó sẽ có tác phẩm hay hơn tác giả
của câu chuyện Cô bé Lọ lem! Các em có tin
như thế không?
Tất cả học sinh hồ hởi vỗ tay reo hò.
TrÇn Quèc Thêng