Chữ người tử tù
Đêm hôm ấy, lúc trại giam tỉnh Sơn chỉ còn vẳng tiếng mõ trên vọng canh, một cảnh tượng xưa nay
chưa từng có, đã bày ra trong một buồng tối chật hẹp, ẩm ướt, tường đầy mạng nhện, đất bừa bãi phân
chuột, phaâ gián.
Trong một không khí khói toả như đám cháy nhà, ánh sáng đỏ rực của một bó đuốc tẩm dầu rọi lên ba
cái đầu người đang chăm chú trên một tấm lụa bạch còn nguyên vẹn lần hồ. Khói bốc toả cay mắt,
làm họ dụi mắt lia lịa.
Một người tù, cổ đeo gông, chân vướng xiềng đang dậm tô nét chữ trên tấm lụa trắng tinh căng trên
mảnh ván. Người tù viết xong một chữ, viên quản ngục lại khúm núm cất những đồng tiền kẽm đánh
dấu ô chữ đặt trên phiến lụa óng. Và cái thầy thơ lại gày gò, thì run run bưng chậu mực. Thay bút
con, đề xong lạc khoản, ông Huấn Cao thở dài, buồn bã dõ viên quản ngục đứng thẳng người dậy và
đĩnh đạc bảo:
- Ở đây lẫn lộn. Ta khuyên thầy Quản thay chốn ở đi. Chỗ này không phải là nơi để tro một bức lụa
trắng với những nét chữ vuông tuơi tắn nói lên những cái hoài bão tung hoành của một đời con người.
Thoi mực, thầy mua ở đâu mà tốt và thơm quá. Thầy có thấy mùi thơm ở chậu mực bốc lên không?
Tôi bảo thực đấy, thầy Quản nên tìm về nhà quê mà ở đã, thầy hãy thoát khỏi cái nghề này đi đã, rồi
hãy nghĩ đến chuyện chơi chữ. Ở đây, khó giữ thiên luơng cho lành vững và rồi đến nhem nhuốc mất
cả đời lường thiện đi.
Lửa đóm cháy rừng rực, lửa rụng xuống nền đất ẩm phòng giam, tàn lửa tắt nghe xèo xèo.
Ba người nhìn bức châm, rồi lại nhìn nhau.
Ngục quan cảm động, vái người tù một cái, chắp tay nói một câu mà dòng nước mắt rỉ vào kẽ miệng
làm cho nghẹn ngào: “Kẻ ngu muội này xin bái lĩnh”.
(1).Lạc khoản: Dòng chữ nhỏ ở góc dưới bức tranh, ghi ngày, tháng, tên người viết, hoặc con dấu.
(2).Thiên lương: Bản tính tốt, tự nhiên vốn có.
(3).Bức châm: Bức ghi những lời răn có ý nghĩa về đạo lý.
(4).Bái lĩnh: Nhận một cách cung kính (bái: lạy; lĩnh: nhận lấy).
Dàn ý chi tiết:
Chữ người tử tù là truyện ngắn đặc biệt xuất sắc trong tập Vang bóng một thời, tập sách đầu tiên
trong đời viết văn của Nguyễn Tuân (1940). Ở truyện ngắn này, dường như bao nhiêu bút lực của nhà
văn đều dồn hết vào cảnh người tử tù Huấn Cao cho chữ viên quản ngục. Bởi chính Nguyễ Tuân, tác
giả của sáng tác ấy, cũng không kiềm nổi cảm xúc của mình khi thốt lên: “một cảnh tượng xưa nay

Chữ viết của Huấn Cao là cái Đẹp và ông, người sáng tạo ra nó, cũng có thể gọi là hiện thân của
cái Đẹp. Khi nhận lời cho chữ người quản ngục, Huấn Cao không nghĩ là cho một người đang nắm
giữ vận mạng của mình mà cho một người có những sở thích cao quý, một tấm lòng trong thiên hạ.
- Cái Đẹp vượt lên trên sự thấp hèn, dung tục:
+Hoàn cảnh Huấn Cao cho chữ là hoàn cảnh dung tục, bất nhân: Về không gian là một buồng tối
chật hẹp, ẩm ướt, tường đầy mạng nhện, đất bừa bãi phân chuột, phân gián; trong không khí khói toả
như đám cháy nhà…; khói toả bốc mùi cay mắt. Về thờ gian là lúc đêm khuya, chỉ còn vẳng tiếng mõ
trên vọng canh. Người sáng tạo cái Đẹp lại là tù nhân, trong tư thế cổ đep gông, chân vướng xiềng.
+Người nhận chữ (thầy quản ngục và viên thơ lại): Không quan tâm gì đến hoàn cảnh chung
quanh. Trước mắt họ, chỉ là ông Huấn Cao. Thái độ của hai đều rất thành kính và thiêng liêng: viên
quản ngục khúm núm cất những đồng tiền kẽm đánh dấu ô chữ đặt trên phiến lụa óng; thầy thơ lại
gày gò run run bưng chậu mực.
+Những đồ dùng của Huấn Cao trong việc cho chữ tất cả dường như trinh nguyên: tấm lụa bạch
còn nguyên lần hồ; tấm lụa trắng tinh; phiến lụa óng; mùi mực bốc lên thơm quá…
+Ông Huấn Cao: chăm chú trên tấm lụa bạch; dậm tô từng nét chữ; nói năng đĩnh đạc. Khi viết
xong, ông thở dài, buồn bã không vì thân phận mình mà vì người biết đuợc giá trị của cái Đẹp như
thầy Quản mà phải làm cái nghề này và phải ở một nơi khó giữ thiên lương cho lành vững và rồi đến
nhem nhuốc mất cả đời lưong thiên. Điều đó chứng tỏ cái Đẹp có thể sinh thành nơi không đẹp nhưng
không thể tồn tại nơi ấy.
+Chữ của Huấn Cao: những nét chữ vuông tươi tắn nó nói lên những cái hoài bão tung hoành của
một đời con người.
- Cái Đẹp có sức cải hoá con người:
Viên quản ngục là chức quan cao nhất nơi ông Huấn Cao bị giam giữ. Trước cảnh cho chữ, ông ta
quý Huấn Cao ở cái tài (lần gặp đầu tiên, bị Huấn Cao đuổi khéo, ông chỉ lễ phép lui ra với một câu:
Xin lĩnh ý). Khi Huấn Cao cho chữ, thầy quản khúm núm (thái độ với cái Đẹp). Nhưng sau khi Huấn
Cao khuyên bảo, thái độ và tình cảm của quản ngục càng khác trước:
Ngục quan cảm động, vái người tù một cái, chắp tay nói một câu mà nước mắt rỉ vào kẽ miệng làm
cho nghẹn ngào: “Kẻ ngu muội này xin bái lĩnh”.
Đó là sự thay đổi không chỉ về tư tưởng (Kẻ ngu muội này xin bái lĩnh) mà còn là tình cảm (chắp
tay nói một câu mà dòng nước mắt rỉ vào kẽ miệng làm cho nghẹn ngào). Có thể nói cái Đẹp đã

vẫn thấy đựoc ánh mắt của người thứ tư, cũng hồi hộp, căng thẳng không kém gì người trong cuộc.
Đó chính là người kể chuyện đang ẩn mình sau những câu văn.
III.Vì sao đây là “một cảnh tượng chưa từng có”?
1.Một sự đổi ngôi kỳ lạ:
Trong nhà giam, lẽ thường quản ngục, kể cả viên thơ lại quèn, đều là những người “bề trên”, có
quyền hành, còn tù nhân là kẻ mất hết địa vị vốn có. Nhưng trong đoạn văn, thứ bậc thông thường ấy
đã bị đảo lộn. Kẻ có quyền hành (thầy quản và viên thơ lại) mất đi quyền uy, trở nên khúm núm, gày
gò, run run. Còn người đã bị mất tất cả quyền thế (kể cả quyền sống) lại đĩnh đạc, ung dung, phán bảo
người khác. Song, thực ra không ai mất điều gì vốn có của họ. Ngay cả những cái được gọi là mất thì
chính họ đang muốn rũ bỏ và có thể sẽ rũ bỏ (thế giới nhem nhuốc, nghề coi tù). Trái lại, tất cả họ
đều được. Đó chính là tấm lòng trong thiên hạ, sự thông cảm, sẻ chia của nhưng con người còn có
thiên lương, được giá trị của cái Đẹp.
2.Nơi sinh thành và thưởng thức cái đẹp:
Hình ảnh quen thuộc về người nghệ sĩ ngày xưa là những tao nhân mặc khách, thưởng ngoạn gió
trăng:
Đề huề lưng túi gió trăng,
Sau chân theo một vài thằng con con…
Hài văn lần bước dặm xanh,
Một vùng như thể cây quỳnh, cành dao… (Kiều)
Nghêu ngao vui thú yên hà,
Mai làbạn cũ, hạc là người quen. (Nguyễn Du)
Bước tới đèo Ngang bóng xế tà,
Cỏ cây chên đá, lá chen hoa (Bà Huyện Thanh Quan)
Viết về một nghệ thuật “Vang bóng một thời”, Nguyễn Tuân không đưa người đọc đén những nơi
đầy gió trăng, hoa thơm cỏ thắm ấy. Ông đẫn dắt con người đến với thế giới đối lập hoàn toàn với cái
Đẹp, nơi buồng giam tối tăm chật hẹp, ẩm ướt, tường đầy mạng nhện, đến bừa bãi phân chuột, phân
gián. Vậy mà, nơi ấy cái Đẹp đã được sinh ra thành với bộ hoàn mỹ của những nét chữ vuông tươi tắn
nói lên cái hoài bão tung hoành của một đời người. Đó cũng chính là nơi con người không những biết
thưởng thức cái đẹp mà kỳ lạ hơn, khi đối diện với nó, đã hết sức thành kính, thiêng liêng và cái Đẹp
còn đủ sức đưa họ đến một bước ngoặc mới của cuộc đời.