Kiến thức lớp 10
Ca dao Việt Nam –phần6

BÌNH GIẢNG BÀI CA DAO "ĐÊM QUA
TÁT NƯỚC ĐẦU ĐÌNH"
“Tát nước đầu đình” còn được nhiều người gọi là “Bài ca xin áo”.
Là bài ca tỏ tình, là tiếng hát giao duyên của anh trai cày sau luỹ
tre xanh thuở nào. Trai gái làng quê xưa đã tình tự, đã giao
duyên, đã hát ghẹo nhau nơi sân đình, nơi gốc đa,… để rồi “chín
nhớ mười thương”, để rổi “Yêu nhau cởi áo cho nhau - Về nhà
dối mẹ, qua cầu gió bay”. Có ngàn vạn mối tình thì cũng có ngàn
vạn cách tỏ tình “dịu ngọt”;

-
“Gặp đây Mận mới hỏi Đào,
Vườn Hồng đã có ai vào hay chưa? ”
“Đôi ta được gặp nhau đây,
Khác gì chim phượng gặp cây ngô đồng”.

“Tình yêu làm cho trái tim biết hát”, làm cho “con mắt có đuôi”, để
rồi cùng “xe chỉ luồn kim”. Anh trai cày trong bài ca dao “Tát nước
đầu đình” đã từ chuyện “hôm qua” mà nói chuyện “hôm nay” và
chuyện trăm năm “sau này”. Chuyện hôm qua là chuyện anh mải
miết làm ăn mà đãng trí nên mới để…, thật chàng đáng trách mà
lại rất dễ thương:
“Hôm qua tát nước đầu đình,
Bỏ quên cái áo trên cành hoa sen.
Em được thì cho anh xin…”

“áo anh sứt chỉ đã lâu”, bởi lẽ”
“Vợ anh chưa có, mẹ già chưa khâu” Không phải thổ lộ để cầu xin một chút thương hại. Anh đã gợi lên
trong lòng thiếu nữ một tình thương. Cô xúc động khi nghe anh
nói. Anh đang cần một người như cô để săn sóc mẹ già, cần một
người đẹp đôi như “em” để xây dựng một tổ ấm gia đình. Chàng
trai đã đến với thiếu nữ bằng tất cả tấm long tin yêu chân thành,
chân thật, với tất cả nỗi lòng khao khát tình yêu hạnh phúc gia
đình. Anh là một con người siêng năng chịu khó. Anh là một đứa
con hiếu thảo. Anh là một trai tơ “vợ anh chưa có”. Tiếng nói của
anh, gia cảnh của anh “đánh thức” trong lòng thiếu nữ biết bao
tình yêu thương “trong buổi mới lạ lùng” ấy. Và cô hiểu rằng, anh
không thể thiếu cô trong cuộc đời và cô phải đến với anh bằng tất
cả tấm lòng yêu thương.

Cái áo “sứt chỉ đường tà” đã đi trọn “một vòng đời” khi anh nhẹ
nhàng, nửa kin nửa hở nói: “Mai mượn cô ấy về khâu cho cùng”.
“Cô ấy” là cô nào, một cách nói bóng gió dễ nghe. Chữ “cùng”là
cách nói “buông”, nghĩa là cùng ăn, cùng ở, cùng nên vợ nên
chồng. Anh đang chăn đơn gối chiếc, thiếu kẻ sửa túi nâng khăn.
Anh còn mẹ già: “mẹ già bằng ba lần cửa”, “Mẹ già như chuối ba
hương – Như xôi nếp mật, như đường mía lau”. Từ chỗ gọi bằng
“em” khi xin áo, chàng trai cày đã chuyển sang nói bóng gió: “cô
ấy” khi mượn khâu áo “sứt chỉ đường tà”
“Áo anh sứt chỉ đã lâu,
Mai mượn cô ấy về khâu cho cùng.
Khâu rồi anh sẽ tra công,
Đến khi lấy chồng anh sẽ giúp cho”.

mộc Thanh Hoa kheo tài chạm trổ… “một đèn anh để đợi chờ
nàng đây”. Còn anh trai cày lại mượn chuyện bỏ quên cái áo “sứt
chỉ đường tà”… Trai gái làng quê xưa đã tỏ tình, đã giao duyên…
đậm đà như vậy. Lao động, hạnh phúc lứa đôi, cuộc sống êm ấm
hạnh phúc “chồng cày, vợ cấy, con trâu đi bừa”… là ước mong,
khát vọng muôn đời của họ. “Bài ca xin áo” đâu chỉ là chuyện “Tơ
tằm đã vấn thì vương – Đã trót đau díu thì thương nhau cùng”,
mà còn cho thấy: cheo cưới là thuần phong mĩ tục, là nét đẹp của
bản sắc văn hóa dân tộc. Chân thành, tế nhị… trong tỏ tình, ước
mong nên vợ nên chồng của anh trai cày trong bài ca dao “Tát
nước đầu đình” thật đáng yêu, đáng trân trọng.