Kiến thức lớp 10
Ca dao Việt Nam –phần5
Ca dao miền biển Phú Yên
Phú Yên là một tỉnh nhỏ nằm trải dọc duyên hải miền Trung, giáp
giới tỉnh Bình Định ở phía Bắc và với tỉnh Khánh Hòa ở phía
Nam.
Phú Yên hiện nay có 7 huyện thị, nhưng chi 4 huyện thị là có
biển: Như:
Huyện Sông Cầu
Huyện Tuy An
Thị xã Tuy Hòa
Huyện Tuy Hoà
Phần phía Bắc Phú Yên bờ biển nhiều chỗ lồi lõm khúc khuỷu,
tạo ra nhiều đầm, vịnh, đảo và bán đảo. Bờ biển phía Nam thuộc
thị xã Tuy Hòa, huyện Tuy Hòa phần lớn là những bãi cát bằng
phẳng hơn .
Đi từ phía Bắc vào, đầu tiên là mũi Bàng Than giáp ranh giới phía
Nam tỉnh Bình Định. Vào một chút nữa là đầm Cù Mông - Ở đầm
này có Hòn Nần. Trên Hòn Nần có miếu Công thần đựng lên từ
thời Nguyễn - Gia Long.
Đầm Cù Mông ở xã Xuân Lộc (huyện Sông Cầu) là địa danh có
nhiều ca dao còn truyền miệng lại trong dân gian.
Đầm Cù Mông có bán đảo Vĩnh Cửu (xã Xuân Hòa) che chắn
phía ngoài. Cuối đầm có cửa biển nhổ tại Hòn Tôm.
Xuôi xuống phía Nam có Vũng Quan, nhô ra biển Đông có mũi
ông Diên rồi lõm vào là Vũng Mò O. Xuống phía Nam, bán đảo
Từ Nham (xã Xuân Thịnh) chắn gió cho Vịnh Xuân Đài.
Trong Vịnh Xuân Đài có các Vũng Dông, Vũng Lấm, Vũng Chào,
Vũng La . Trên bờ có thị trấn Sông Cầu ; ở đây từ xưa đã lưu
truyền nhiều câu ca dao nhắc tới văn hóa địa phương này.
Dịch xuống phía Nam Vịnh có cù lao Ông Xá, Gành Đỏ xuống

như thế - Gần đây có bà Lê Thị Lẫy là một người dân thường ở
thôn văn hóa Phước Thịnh, xã Hòa Bình 2 đã dành cả đời mình
bền bĩ sưu tầm ghi chép được mấy chục quyển vở ghi ca dao tục
ngữ địa phương và bà đã hiến tặng cho thư viện Hải Phú (Phú
Yên) trọn bộ công trình của bà. Bà đã được UBND tỉnh Phú Yên
cấp bằng khen tặng đặc biệt
Trong hàng nghìn câu ca dao truyền miệng khắp vùng bờ biển
Phú Yên, trong đó tôi xin trích ra đây những câu ca dao chỉ riêng
miền biển Phú Yên mới có. Ví như ở đầm Cù Mông xã Xuân Lộc
(huyện Sông Cầu) có những câu ca dao :
-Cá ngon là cá Cù Mông
-Gạo ngon là gạo ở đồng Phú Dương
Đặc sản ở Cù Mông là món mắm ốc:
- Mắm ốc Cù Mông là
Bán thông khắp chỗ
Vợ con chịu khổ
Ráng bắt cho nhiều
Làm mắm đầy niêu
Tết đem chợ bán
Ở đây cá mắm đều ngon nức tiếng nên ngày xưa nhiều nghe
thuyền lui tới bán buôn, buôn bán rộn ràng:
Nữ: - Chiếc thuyền ốc chèo qua vũng Hến
Chiếc ghe câu đậu bến Cù Mông
Anh đi em ngóng em trông
Kẻ buôn người bán, chợ đông rộn ràng
Nam: - Chiếc thuyền ốc chèo qua cồn Hến
Chiếc ghe câu đậu bến Cù Mông
Anh đi có nhớ anh không ? …
Vùng làm muối ven biển phía Bắc Phú Yên cũng có những câu ca
dao trào phúng như:

Phía Nam Tiên Châu có chợ Giã (nay thuộc xã An Ninh tây) chợ
Giã khi xưa cũng là chợ nổi tiếng, dân cư buôn bán đông đúc và
là nơi cửa biển tàu thủy giặc đổ bộ lên thường xuyên.
- Chiếc tàu Tây (nó) bổ vây chợ Giã
Giặc đánh tưng bừng, khoan đã quớ anh
- Ngó lên nhà lớn ông Tây
Ngó xuống chợ Giã đá xây 2 hàng
- Ngó lên trời thấy chiếc tàu bay
Ngó xuống chợ Giã thấy ông Tây trao bồ . . .
Ở các xã thuộc miền biển Tuy An có các xóm dân cư đặt tên xóm
theo nghề nghiệp của ngư dân:
- Xóm Đò xóm Chụt không xa
Cách 1 cụm đá, chia ra hai làng …
- Em ngồi cửa Bô ngó vô cửa Lý
Thấy miệng anh cười đẹp ý em thương …
Xịch vô phía trong lại có những câu ca dao nói đến Bãi Bàng và
tình cảm giữa con trai con gái vùng biển:
-Ngó ra sóng bủa Bãi Bàng
Một ngày xa bạn, ăn vàng không ngon
- Chiều chiều sóng vỗ Bãi Bàng
Một ngày xa bạn ăn vàng không ngon
Cũng nguyền một tấm lòng son
Nhớ em nước mắt nhỏ mòn con ngươi
(Bãi Bàng thuộc thôn Phú ốc, xã An Ninh Đông, huyện Tuy An)
Đầm Ô Loan: Đầm Ô Loan ở giữa huyện Tuy An là một danh
thắng cấp quốc gia của Phú Yên.
- Anh ngồi đầm Ô ngó vô cửa Mỹ
Thấy miệng em cười mủ mỉ mà thương
-Ô Loan nước lặng như tờ
Thương người chiến sĩ dựng cờ cần Vương

Biểu em ở lại đừng nghe nơi nào
- Ngó vô Hòn Yên xanh xanh
Thấy em đan lưới, thấy anh kéo mành
- Anh về ngoài Yến tạ lăng .
Bỏ em kéo vải sáng trăng một mình!
- Không biết ai mà mướn năm tiền
Bắt cầu ngoài Yến cho liền tân lang
- Hồi nào gạo trắng Quán cau.
Cá thu chợ Yến anh lắc đầu chê hôi
Bây giờ đáng số anh ơi
Một phần khoai một phần bắp anh thôi kéo lừa
Xã An Chấn có chợ Ma Liên, một cái chợ huyền thoại của Phú
Yên:
- Anh về ở trỏng Ma Liên
Anh nhớ ra liền kẻo để em trông
- Ma Liên là ma liên tiên
Đi chợ đem tiền có kẻ theo bưng
Bán rồi bỏ nước xem chừng
Tiền nổi không lấy, chỉ ưng tiền chìm.
Biển Long Thủy: tên xưa thường gọi là Mỹ Á, thuộc xã An Phú,
huyện Tuy An là nơi có nhiều dừa xanh bóng mát, có bãi cát biển
làm bãi tắm tuyệt vời cho du khách. Từ xa xưa Mỹ Á, Long Thủy
đã gợi nhiều cảm hứng cho ca dao Phú Yên.
- Ai về Mỹ Á chi lâu
Để em ôm chiếc thuyền câu đợi chờ?
- Xuân Đài nhiều mướp nhiều dưa
Long Thủy nhiều mắm, nhiều dừa nước ngon
- Muốn về Mỹ Á ăn dừa
Sợ e sóng lớn nó đùa lộn vô.
- Lấy chồng Phú Cốc sợ beo

Nam:. - Ngó "dìa" tháp Nhạn Tuy Hòa
Nín nghe câu đáp vậy mà của anh.
Phù già đuổi giặc thình lình
Hời kia nhảy mất, bỏ lại tháp Dinh rõ ràng
(Phú Già là ông Thành Hoàng Phú Yên: Lương Văn Chánh- Hời
là người Chiêm thành)
Ở cửa sông Đà rằng có làng cá Phú Câu xưa (nay là phường 6
thị xã Tuy Hòa) :
- Ai làm gành đá hệt vôi
Phú Câu hệt cá, em thôi bồi hồi
- Chiều chiều lại nhớ chiều chiều
Trông về núi Nhạn mà yêu Tuy Hòa
Bãi biển Tuy Hòa từ Long Thủy vào đến cửa sông Bàn Thạch
(cửa Đà Nông) thường gọi là bãi Ngang vì bên ngoài không có
đảo chắn sóng như ở biển Nha Trang cho nên mùa đông gió bấc
thổi vào mạnh, thường đưa cát vào lấp các cửa sông Đà Rằng,
Bàn Thạch- Nhà thơ Trần Mai Ninh đã từng nói đến cái gió Tuy
Hòa tung hoành ngang dọc, và ca dao xưa :
Bãi Ngang mưa gió bổ phang
Con đường cát bụi mấy hàng phi lao
Vào đến cửa Đà Nông (sông Bàn Thạch). Ở đây có các lò 2, lò 3
chế biến cá biển (thuộc xã Hòa Hiệp, huyện Tuy Hòa): ca dao
xưa chế diễu:
-Ham chi con cá ċ Rằn
Bỏ cha bỏ mẹ theo thằng Lò Ba
Mũi Điện (còn có tên là Mũi Nạy, mũi Kê Gà) ở đây có ngọn Hải
Đăng, là nơi đón mặt trời mọc sớm nhất của Đông Dương. Ca
dao ở đây nói về thời tiết:
-Trời chớp Mũi Nạy thức dậy mà đi
Trời chớp Đề Gi nằm nhà mà ngủ

Ngoài khơi có lố chất chồng .
Trong bờ có mũi, giữa dòng có kênh
Bãi Xép nằm kề bãi Tiên
Ghé vô: củi, nước phi nguyền thỏa thuê
Mũi Nạy ăn cận nằm kề .
Giáp mặt trông về ló dạng bãi Môn
Mũi Điện băng qua Mò O
Nồm, Nam, Bấc chướng ghé vô phương nào ?
Hòn Nưa chân tháp chân cao
Bẻ lái xen vào bãi vỗ sóng ngang v.v
Trên đây tôi đã dẫn chứng những câu ca dao có liên quan các địa
danh miền biển Phú Yên. Ngoài ra còn nhiều câu ca dao khác lưu
truyền trong ngư dân Phú Yên nói về nghề biển đã trải qua sàng
lọc nhiều năm, nay còn lại những ca dao quý giá .
- Tiếng đồn con gái đất đò
Chèo ghe đóng đáy, miệng hò có duyên
- Cầm cần câu cá liệt xuôi
Nấu canh rau hẹ mà nuôi mẹ già
- Cầm chài mà vãi con cá căng
Cá căng mược cá, chài văng mược chài
- Bữa nay anh gối tay nàng
Bữa mai ra biển anh gối đàn giây neo
Nữ :- chim quyên ăn hột lúa nhe
Sao sao cũng đợi chiếc ghe anh về
Nam:. - Đường đi mặt biển chân trời
Biết đâu mà hẹn thiệt lời với em ?
- Giêng sâu gàu xuống bon bon
Có con cá trích phụ con cá trà u
Hỏi thăm chánh tổng nôn giàu
Đem con cá trích về bàu thả chơi ?