Kiến thức lớp 10
Ca dao Việt Nam –phần4

Cái tình trong ca dao Việt Nam Ca dao là tiếng nói trung thực,phản ảnh rõ nét nhất trong văn
chương bình dân, được miêu tả sự việc xẩy ra hằng ngày giữa
cuộc đời và trở thành những câu hò, điệu hát của nhân gian như
những bản tình ca bất diệt, đượm màu thế tục;tình yêu,tình đời
với một ẩn dụ tự nhiên làm cho người ca ngâm cũng như người
nghe có một cảm nhận gần gủi,tuyệt vời.Ca dao còn hóa giải mọi
tình huống uẩn khúc,lời ca ấy làm cho con người không còn cảm
thấy đau khổ nữa “L’homme souffre,mais en chantan sa
souffrace,il la dépasse”.

Vì vậy; nói đến văn chương bình dân chúng ta không thể quên thi
ca bình dân mà ca dao nắm một vai trò chủ lực và những thể loại
quen thuộc, không ước lệ,không qui cách,tuy nhiên lời thơ của ca
dao vẫn giữ đúng vần điệu có khi rất chuẩn về luật bằng trắc nhờ
đó mà dể đả thông tư tưởng, trực chỉ vào lòng người một cách
sâu lắng.

Ca dao là ca hát,tự nó trở thành khúc đi thẳng vào lòng và bày tỏ
được nội giới dù dưới một không gian hay thời gian nào ngoài ra
ca dao còn là gia-huấn-ca,một tâm lý đạo đức,dạy làm
người…đôi khi văn thơ phải mượn ngôn từ của ca dao để nói lên
cái tình người,tình đời một cách chính xác hơn.

Công cha như núi Thái Sơn
Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra

nó cặp kè,sánh vai trong hoàn cảnh đối đáp để nên vợ nên
chồng,ca dao không còn hiện diện với ca với hát mà biến dạng
thành hò,câu hò trực diện với thực tại như một sự hiến dâng!

Trai nào nỗi tiếng anh hào
Anh mà đối đặng má đào em xin trao ơ…ơ

Cái vũ trụ mộng mơ ấy hoàn toàn ở trong đôi mắt chiêm ngưỡng
của con người khi phóng cái nhìn vào tương lai giữa sự viên mãn
của tình yêu.Vũ trụ này chưa hiện thực rốt ráo nhưng đã xuất
phát một ước vọng thực hữu.Hình ảnh cuộc đời không bị tha hóa
mà bắt nguồn từ vũ trụ thực hữu;vì vũ trụ ấy có thực trong cuộc
đời này.

Trai nước Việt nỗi tiếng anh hào
Anh đà đối đặng vậy má đào xin trao dâng ơ…ơ

Hẳn nhiên; ý thức giữa trai gái rất đặc thù trong phạm vi lứa
đôi,nói trắng ra là tình yêu qua mọi lứa tuổi, đặc biệt tình yêu
nông thôn, ý thức ấy bừng lên từ cuộc sống và chiếu sáng cuộc
sống đó là lối tả chân mà cảnh đời không có hoặc chưa có nên
chi vũ trụ dự ước của con người cũng là những cảnh đời có thực
mà được phóng nhiệm lên cảnh đời có thực trong ca dao.Cho
nên ca dao phát ra giữa chốn đồng quê,giữa nơi xa phố thị tự nó
dâng tràn trong nhân gian,vì thế tìm đến một tác giả trong ca dao
đều trở nên không cần thiết và có muốn biết chăng nữa cũng
không được vì mọi người đã đi vào cảnh đời một cách tự nhiên
và tự nhiên như mình là tác giả vậy! Nó vượt thoát cả không gian
và thời gian kể cả hiện tại,quá khứ và tương lai,vượt thoát từ
những người sáng tạo ra ca dao,ca dao bỗng nhiên độc lập để

chiêm bao vô thức.

Trong cái nhìn vũ trụ quan như thế đã cho ta thấy được ca dao là
một lối sáng tạo hết sức đặc biệt mà chất liệu là cảnh đời,cô đọng
trong từng câu hò điệu hát mượn từ ca dao để mơ về…

Ca dao không đòi hỏi tác giả là ai,nó đã trở thành của chung,tác
giả chung giữa cuộc đời này mà trong thi ca vốn có sự bừng tĩnh
đầy sáng tạo,ca dao đại diện cho những cuộc tình trọn vẹn hay
tan hợp,nói lên nỗi nghẹn ngào,uất nghẹn tất cả qui về sự mơ về
cõi thực để tìm thấy được chân lý của cuộc đời.Giờ đây ngôn từ
sáng tạo của ca dao đã thành thơ,những thể thơ mới như ngày
nay.

Cá lý ngư sầu tư biếng lội
Chim phượng hoàng nhớ cội biếng bay
Anh thương em đừng vội nắm tay
Miệng thế gian ngôn dực
Phụ mẫu hay sẽ rầy

Ca dao như thế đấy! mỗi khi đọc lên đã cho chúng ta cái cảm
giác tợ như ức chế,như phụ rẫy như khoa phân tâm học quan
niệm.Lối thoát bằng ức chế chỉ xẩy ra với cảnh đời,những người
bị tập quán kiềm chế mới lâm vào khát vọng của bản năng cho
nên mới tìm lối thoát bằng lối này hay hình thái khác để tránh
né.Quan điểm đó đôi khi cũng có tính võ đoán và không hoàn
toàn đúng hẳn,cho nên đừng để cái nhìn ức chế vào đây.Vì sao?
Vì “anh thương em” có nghĩa là đừng vội đánh mất cái đẹp mà
đây là tiếng nói mặn mà,bất luận ở đâu nơi chốn nào người phụ
nữ Việt Nam đoan trang trong tiếng nói ấy tức tiếng nói của ca

tràn đầy.

Tóc em dài em cài bông hoa lý
Miệng em cười anh để ý anh thương

Ý nghĩa của ca dao là ở cái chỗ mộc mạc đơn sơ nhưng lại là
một sự thức tỉnh nội tại,một sự khám phá của con người vừa hào
hứng vừa can đảm mà chúng ta phải đón nhận như chính chúng
ta đón nhận cuộc đời này. Đó là cái nhìn khám phá:

- Khám phá nội tâm bằng cái nhìn ngoại giới.

- Khám phá ngoại giới bằng cái nhìn nội tâm.

Chính hai cái nhìn tuy nghịch đảo nhưng bổ sung cho nhau để
nhìn thấy giấc mơ của người nghệ sĩ ca dao. Đó là một vũ trụ
hiện thực để góp phần hạnh phúc cho đời.

Cho nên cái mộc mạc của nông thôn đã làm cho họ cảm thấy
hạnh phúc,sung sướng và mỗi câu ca dao nói lên cảnh đời;dù
trong mơ vẫn trung thực với đời.Vì vậy cái nhìn của họ như bao
trùm từ ngoại giới đến nội giới đều đúc kết thành lời thơ,lời thơ
đó chúng ta gọi là ca dao.

Nàng về nàng nhớ ta chăng
Nàng về ta nhớ hàm răng nàng cười

Mỗi lúc cái nhìn hay cái nhớ càng phóng ra rộng rãi, càng thấy
cuộc đời đẹp và bao la diệu vợi,kể cả nụ cười nhe răng”cần cẩu”
vẫn là niềm nhớ không quên,bởi vì; chán gì những cái nhớ mà lại

Bốn thương răng nhánh hạt huyền kém thua
Năm thương cổ yếm đeo bùa
Sáu thương nón thượng quai thao dịu dàng
Bảy thương nét ở khôn ngoan
Tám thương ăn nói lại càng thêm xinh
Chín thương em ở một mình
Mười thương con mắt đưa tình với anh

Do đấy con người của ca dao là con người của cuộc đời,của vũ
trụ chớ không phải con người chỉ là con người như một ý thức bi
đát về người.Lối về của vũ trụ đã chiếm cứ hiện tượng bằng bản
ngã của mình,chính là lối đi về của tình thương,cái tình mà con
người tìm thấy;tất cả ca dao là ở chỗ ấy và có thể nói ca dao có
hai bề mặt là bản ngã và vô ngã cả hai mảng nầy dùng để xoa dịu
những xót thương hay thương mong về tình cảnh khi con người
mới dấn thân vào đời và vũ trụ.Bởi vì tâm thức và trí tưởng của ta
đủ khả năng giúp ta sáng tạo những gì mà ta nhận thức được.

Từ những vị trí đó giấc mơ về vũ trụ giúp cho con người thoát
được thời gian,không còn thấy sự lôi cuốn của thời gian.Từ bản
thể nhìn ra đó là trạng thái của tâm thức và ca dao mở rộng trước
mắt ta bằng hiện tượng của trạng thái tâm hồn.

Chiều chiều ra đứng ngõ sau
Ngó về quê mẹ ruột đau chín chiều

Tất cả là biểu tượng để biểu dương trạng thái mơ về(Rêve
a/daydreaming) đó là trạng thái thắc mắc về nhớ thương. Đấy là
tâm hồn hiến dâng cho vũ trụ “chiều chiều” là thời gian thuộc
khách thể,trong cái đau đớn “ruột đau”là thế giới của nội tại. Với

không phải hai chiều giữa người và sự vật.Vũ trụ khát vọng của
ca dao là hình ảnh cuộc đời mà con người mơ về một cái gì tầm
thường nhưng ước sống.Ca dao tạo được cảnh giới mơ về cho
những người thành thị và những người xa tầm vóc bình
thường.Ngay cả việc mơ về của tình yêu trong cái dung dị đó nó
đã hàm chứa một tương lai,một lối đi về của cuộc đời.Mơ về ở
đây là cuộc đời có thực chính đấy là phần ý nghĩa hiện hữu của
con người.Ca dao tạo nên những giấc mơ hiện thực như vậy đó;
cho nên cuộc đời mà ca dao vốn có ý nghĩa và sống có ý nghĩa
để đưa tới cảnh đời hiện thực.

Trầu vàng ăn với cau xanh
Duyên em sánh với tình anh tuyệt vời

Cho nên văn chương bình dân thường nói lên tâm trạng khát
vọng đôi khi nó pha lẫn màu sắc triết lý tiềm ẩn trong ca dao,nó
có cái gì mầu nhiệm trong cuộc đời tình ái, đầy bí ẩn trong cái
nhìn ẩn dụ(metaphorical) của con người đó là biện-chứng-tức-thì
trong mỗi tâm trạng,một tình cảm đơn thuần.Nhưng với triết học
có một sự tương quan tối thiểu giữa ta và cuộc đời như một
tương quan giữa chủ thể và tha thể; đó là tương quan giữa con
người với cuộc đời.Nên chi vượt qua cái nhìn đối tượng và cũng
nhờ cái nhìn đó mà vượt qua được giới hạn để đi tới một giá trị
trực tiếp.

Duyên,nợ,tình là khát vọng của tình cảm song hành với công việc
và sự vật đó là cái nhìn mơ về của hạnh phúc,một gắng bó thực
hữu giữa tình yêu vợ chồng một lối mơ về của ca dao,một khát
vọng trung thành phát xuất từ cảnh đời hiện thực cho nên lối mơ
về đó tạo nên một hiện hữu đồng nhất giữa người và vũ trụ.Con

đến hiện tượng để rồi từ hiện tượng qui về bản thể tạo nên một
nội dung hình thể như thế là cái nhìn trực tiếp của ca dao nói
riêng và thi ca nói chung do đó những sự vật cùng từ ngữ tham
dự vào cuộc đời và tạo nên hình ảnh và từ hình ảnh tạo nên ý
nghĩa của mình.Cái nhìn đồng hoá mình với sự vật như vậy là cái
nhìn trực tiếp đi vào bản thể không cần tìm đến bản thể mà thấy
hiện tượng từ bản thể và từ đó tình yêu được bừng sáng lên và
hiện hữu “Tôi đặt trái táo trên bàn,rồi tôi hoà mình vào trong trái
táo. Ôi!tuyệt vời biết là bao…”(Henri Michaux) Tuy không trực tiếp
bằng cái nhìn phối hợp của ca dao nhưng cũng tương đồng ý
nghĩa.Tâm trạng đó người ta gọi là ý thức biểu tượng.

Qua đình ghé nón trông đình
Đình bao nhiêu ngói,thương mình bấy nhiêu

Cho nên cái nhìn trong ca dao dù chỉ là cái nhìn ban đầu là truyền
thừa vào biến trình diễn đạt của dân tộc,nội dung ý nghĩa vẫn còn
vang vọng nhờ những hình ảnh đó.Cái ngôn từ trong ca dao Việt
Nam trước sau vẫn vướng vít hình ảnh của tình yêu mà ca dao là
môi giới trong lãnh vực của tình yêu.

Kết.

Ca dao là mạch thở của thơ,là nguồn sáng tạo vô tận,là ngôn từ
của văn chương bình dân chứa đựng hết thảy tình người trong
đó.Ca dao càng mộc mạc bao nhiêu thì càng chan chứa bấy
nhiêu,ca dao không đỏm dáng,chải chuốt bóng bẩy mà thường
xử dụng những ngôn từ thực tế của cuộc đời,mà chúng ta
thường gắn liền với nhau:con người và cuộc đời,nó trở thành như
định lệ.Nhưng nghĩ cho cùng đó chính là sức sống,chính bản thể

lẫn thơ Đường bằng những câu rất đơn sơ mà đầy ý nghĩa và đi
sâu vào mọi tầng lớp trong xã hội một cách dể dàng và nhanh
chóng.Một ngôn từ thiết tha,một đường giây giữa nội tâm và
ngoại giới. Đó là nhân tố trong văn chương bình dân Việt
Nam.Một thứ triết lý của văn chương bình dân cần phải tô điểm
và nghiên cứu chiều sâu của nó ./.