Kiến thức lớp 10
Ca dao Việt Nam –phần9
BÌNH GIẢNG BÀI CA DAO "TRONG
ĐẦM GÌ ĐẸP BẰNG SEN"

“Trong đầm gì đẹp bằng sen,
Lá xanh, bông trắng lại chen nhị vàng
Nhị vàng bông trắng lá xanh,
Gần bùn mà chẳng hôi tanh mùi bùn”. Đất nước Việt Nam thân yêu có muôn vàn cây lá khác nhau, hoa
thơm qủa ngọt bốn mùa. Một màu xanh bát ngát bao trùm sông
núi. Cảnh trí thiên nhiên tuyệt vời “non xanh nước biếc như tranh
họa đồ”. Lòng người hồn hậu, giàu tình yêu thương. Những khúc
dân ca, những bài ca dao cùng với sữa mẹ, lời ru của bà đã thấm
sâu vào tâm hồn mỗi chúng ta. Con trâu, con cò, con bống, hoa
sen, hoa bưởi, hoa cà… cùng với lời ca tình nghĩa đem đến cho
ta men say cuộc đời, làm vơi đi ít nhiều lam lũ, vất vả. Tiếng hát
của ai đã từng làm xúc động, tự hào:
“Chẳng thơm cũng thể hoa nhài - Chẳng thanh lịch cũng con
người Thượng kinh”. Tiếng ca của ai đã từng làm ta bâng
khuâng:

“Hoa thơm thơm lạ thơm lùng
Thơm cành, thơm rễ, người trồng cũng thơm”. Và còn hoa sen trong đầm đã làm ta say mê từ thuở ấu thơ qua
lời ru của mẹ. Năm tháng đã trôi qua, hồi tưởng lại, ta càng cảm
thấy lòng mẹ ngạt ngào hương sen:

sen xanh, nâng niu từng bông sen trắng, ngắm nghía trầm trồ nhị
vàng của búp sen.

“Nhị vàng, bông trắng, lá xanh” Vẻ đẹp của đầm sen, của hoa sen cũng là vẻ đẹp của làng quê,
của thiên nhiên đất nước. Tác giả miêu tả vẻ đẹp rực rỡ cảu đầm
sen với tình yêu cỏ hoa tạo vật, với tất cả niềm tự hào dân tộc, và
tự hào về đất mẹ quê cha.

Câu cuối bài ca dao mang một hàm nghĩa, một ẩn ý sâu sắc, đẹp
đẽ. Lời thơ được cấu trúc bằng biện pháp tương phản “gần bùn”,
“mà chẳng hôi tanh mùi bùn”. Bùn hôi tanh. Sen mọc từ sự hôi
tanh của bùn nhưng sen rực rỡ, thơm ngát thế! Câu ca dao đã
đưa ta đến một liên tưởng thú vị. Cuộc đời của nhân dân ta ngày
xưa, dưới ách thống trị của vua quan, địa chủ, cường hào, sưu
thuế nặng nề, trải qua nhiều khó nhọc, thiếu thốn. Cuộc đời vật
lộn giữa bùn đen hôi tanh, nhưng tâm thế của nhân dân ta rất
vững vàng “Gần bùn mà chẳng hôi tanh mùi bùn”. Có thể tác giả
bài ca dao này là một nhà thơ nghèo, từ chiêm nghiệm cuộc đời
mà nêu lên một triết lỹ nhân sinh cao đẹp của nhân dân ta, ca
ngợi bản lĩnh dân tộc: Sống thanh cao, sống trong sạch.

Ca dao dân ca có biết bao bài đặc sắc nói về hoa lá. Có bài nói
về dáng trúc mang tiết tháo người hiền “trúc dẫu cháy, đốt ngay
vẫn thẳng”. Có bài nói về hoa nhài tinh khiết, trong trắng. Dân ca
Quan họ có bài nói về trăm loài chim, trăm loài hoa… Qua đó ta
thấy tâm hồn nhân dân ta rất đẹp, biết yêu mến quý trọng hoa
thơm cỏ lạ mà thiên nhiên ban tặng cho con người.