Ngày 30 tháng 6 năm 2014 hoa bất tử: RÈN LUYỆN KĨ NĂNG ĐƯA YẾU TỐ NGHỊ LUẬN VÀO ĐOẠN VĂN TỰ SỰ
1/4
1. Văn tự sự là một kiểu văn bản quan trọng trong chương trình Ngữ văn THCS, nhà văn Tạ
Duy Anh đã từng chia sẻ rằng: “Hiệu quả cuối cùng của văn tự sự là phải tạo ra ở người tiếp nhận
không chỉ sâu sắc cả về phương diện tư tưởng lẫn thẩm mĩ mà còn gây cho họ sự hứng thú suy
nghĩ” (Mấy mẹo vặt khi viết văn kể). Để có được điều đó trong văn tự sự cần kết hợp được các
phương thức biểu đạt. Ở lớp 6 học sinh đã được làm quen với văn tự sự nhưng chưa yêu cầu kết
hợp các phương thức biểu đạt. Trong chương trình Tập làm văn lớp 8, đối với kiểu bài tự sự các
em cần phải tìm hiểu sâu hơn, phải biết sử dụng ngôi kể cho linh hoạt và đặc biệt phải biết kết hợp
cân đối các yếu tố miêu tả và biểu cảm để bài viết sinh động gây ấn tượng sâu sắc đối với người
đọc (người nghe). Lên lớp 9 văn tự sự được học với yêu cầu tổng hợp cao hơn nữa, đó là tự sự
kết hợp với yếu tố miêu tả, biểu cảm, đối thoại, độc thoại, độc thoại nội tâm và đặc biệt là yếu tố
nghị luận - một yếu tố có vai trò quan trọng trong việc nâng cao giá trị bài viết và làm cho câu chuyện
để lại dấu ấn trong tâm khảm người đọc.
Nói thế không có nghĩa là đưa yếu tố nghị luận vào bài tự sự càng nhiều càng tốt mà cần
phải biết chọn lọc đưa vào cho thật hợp lí để bài viết khỏi rời rạc, thiếu cân đối giữa các yếu tố. Bởi
vì trong đoạn văn tự sự, các yếu tố nghị luận không được lấn át tự sự. Nhưng thực trạng hiện nay
học sinh lớp 9 khi tạo lập văn bản tự sự nhiều em cơ hồ lãng quên đi yếu tố nghị luận, hoặc sử
dụng yếu tố nghị luận nhưng chưa thành công.
2. Tập làm văn là phân môn thực hành có mục tiêu quan trọng là rèn luyện cho học sinh
năng lực tiếp nhận và kĩ năng tạo lập văn bản. Dạy Tập làm văn lớp 9 cũng phải tuân thủ theo
nguyên tắc này. Trong văn bản tự sự ít khi tác giả thuần kể người, kể việc mà thường kết hợp
nhiều phương thức biểu đạt. Trong đó sử dụng yếu tố nghị luận là một kĩ năng cần có khi viết văn
tự sự ở chương trình tập làm văn 9 và đây cũng là dịp củng cố khắc sâu kiến thức và rèn kĩ năng
làm văn nghị luận mà các em đã được học trong chương trình Ngữ văn 7. Mặt khác văn nghị luận
thường khô khan, đòi hỏi tư duy ở mức độ cao hơn kể người, kể việc nên học sinh còn ngại khó.
Các em chưa nổ lực hết mình trong tư duy sáng tạo nên dẫn đến học sinh còn mơ hồ lãng quên
yếu tố nghị luận khi viết đoạn văn tự sự. Một số em có ý thức đưa yếu tố nghị luận vào đoạn văn
nhưng đem lại hiệu quả chưa cao. Bởi các em chưa thực sự hiểu rõ và phân biệt được yếu tố
nghị luận trong văn bản nghị luận và yếu tố nghị luận trong văn bản tự sự, hay khi nào dùng yếu tố
nghị luận? Và chúng ta nghị luận bằng cách nào? Nếu các em hiểu rõ và trả lời được những câu hỏi

trong một cuộc đua xe. Mẹ cậu đã thuê cô sinh viên nghèo chăm sóc . Cô nhận lời để lấy tiền ăn
học.
… “ Hôm nay, có máy kiểu chết trên báo, cậu chọn kiểu nào? Nhảy từ café 33 tầng vào
sinh nhật lần thứ 21. Hỗn chiến tại quán bia bị đâm. Một nữ sinh 17 tuổi dắt xe đạp băng qua đường
sắt bị tàu đụng…”
- Toàn ghê rợn! Gã nhăn mặt.
- Làm gì có cái chết dịu dàng! Để có cái chết phải băng qua đau đớn.
…Cô phải làm gì nếu mai cô chết? Gã hỏi lại:
- Tôi sẽ đấu tranh đến cùng để mai tôi vẫn sống. Một ngày là một cuộc chiến.
- Giá nghèo như cô tôi sẽ không bất hạnh như thế này. Không có xe để đua, không có tiền
để đốt đời mình…
- Tại cậu chưa nếm mùi nghèo khổ đó thôi! Tàn bạo, khốc liệt lắm, cuốn trôi bao mơ ước,
đè bẹp bao số phận. Nhưng khi thừa mứa quá, nỗi đau trong tim còn dữ dội hơn cả cái đói”.
(Trích Một cuộc đua của Quế Hương)
4. Khi diễn đạt các yếu tố nghị luận, người ta thường dùng kiểu câu nào?
- Khi diễn đạt các yếu tố nghị luận, người ta thường dùng kiểu khẳng định hoặc phủ định.
Ví dụ: “ Đã gọi là hy vọng thì không thể nói đâu là thực đâu là hư. Cũng giống như những
con đường trên mặt đất; kì thực trên mặt đất vốn làm gì có đường. Người ta đi mãi thì thành
đường thôi”.
(Cố hương - Lỗ Tấn)
Ví dụ 2: “ Sự vật không đứng yên, cuộc sống không đứng yên một chỗ, có cái hôm qua
đúng hôm nay nó là vật cản. Phải tìm cách phá bỏ.”
(Tôi và chúng ta - Lưu Quang Vũ - Ngữ văn 9)
Trong văn tự sự thường có tất cả các phương thức biểu đạt, vì tự sự chính là bức tranh
sinh động gần gũi với cuộc sống. Mà cuộc sống thì vốn phong phú, đa chiều với rất nhiều màu sắc
và cảnh huống. Để tự sự thành công, bên cạnh việc dùng các phương thức biểu cảm, miêu tả,
thuyết minh, người viết còn phải biết cách sử dụng yếu tố nghị luận để làm cho câu chuyện có tính
triết lí sâu sắc, chủ đề được khắc sâu, vị thế của bài viết được nâng lên cao hơn. Trong văn bản tự
sự, nếu tình huống truyện là cánh cửa mời gọi người đọc đi vào câu chuyện thì yếu tố nghị luận sẽ
neo giữ người đọc ở lại lâu hơn để chiêm nghiệm thế giới của bao điều kì diệu từ câu chuyện làm

(Bài làm của HS Uân Thị Hà Lớp 9/1 “ Câu chuyện về một tình bạn đẹp”)
6. “Nhưng, các em ạ, mỗi người có con đường học tập riêng của mình. Nếu không thể một
tay vẽ hình vuông, một tay vẽ hình tròn cùng một lúc, thì vẫn phải tập trung tư tưởng, chú ý nghe
giảng mới có thể giành thành tích ưu tú. Đây chỉ là sự khác nhau của con đường dẫn đến thành
công. Mọi con đường đều có thể dẫn đến thành La Mã, chúng ta chớ bỏ qua sự cố gắng.
Cả lớp học bỗng vang lên những tràng vỗ tay nhiệt liệt.”
(Trích Truyện ngắn- “Ngón đòn quen thuộc” của Phạm Tử Bình)
7. “Thầy nhắc nhở nhóc Tuấn rằng đừng dựa gia đình khá giả mà lười học ham chơi đến nỗi
chẳng bao giờ làm chủ được mình…Thầy cũng nhắc nhóc Tuấn không được trêu em nữa vì theo
thầy sự khuyết tật trong tâm hồn, trong suy nghĩ, trong nhân cách còn đáng sợ hơn nhiều so với sự
khuyết tật của hình hài dù đó là sự khuyết tật mà không phải khi nào người ta cũng nhìn thấy. Có
mắt mà không biết nhìn, có tai mà không biết nghe những điều tốt đẹp - điều ấy còn đáng thương
hơn cả những người khuyết tật…”
(Bài làm của học sinh “Kể về một người thân mà em yêu quí”)

8. “ Mùa đông năm ấy, trời rất lạnh. Bà tôi biết trong lớp tôi có một bạn và anh chị em của
bạn ấy không có bao tay, nón và khăn choàng cổ. Bà đã tặng món quà ấy cho các bạn của tôi một
cách không ngần ngại. Đó chỉ là một món quà thật đơn giản, nhưng đối với các bạn tôi là cả một sự
kì diệu. Bà nói với chúng tôi rằng: khi bà còn là một đứa trẻ, bà và các anh chị khác phải mặc
những chiếc áo choàng cũ trong mùa đông lạnh giá và tay thì luôn bị nứt. Và bà không thể chịu
được khi thấy có những đứa trẻ khác phải chịu cảnh đó. Khi tôi thấy một đứa trẻ không có áo
khoác và bao tay tôi không coi đó là người lạ mà dường như thấy đó chính là bà tôi, mẹ tôi, các cô,
các chú, các bác của tôi. Đó chính là điều bà tôi đã dạy: những người nghèo khổ khó khăn mà bạn
thấy trên đường mỗi ngày có thể không phải là người mà bạn yêu quý ngay lúc đó nhưng có thể là
bạn vào ngày mai, có thể là những người thân của bạn ngày hôm qua. Hãy biết yêu và giúp đỡ mọi
Ngày 30 tháng 6 năm 2014 hoa bất tử: RÈN LUYỆN KĨ NĂNG ĐƯA YẾU TỐ NGHỊ LUẬN VÀO ĐOẠN VĂN TỰ SỰ
4/4
người như đang giúp đỡ, đang yêu những người thân của chính mình…
(Bài làm của học sinh “Kể về một người thân mà em yêu quí”)