Động vật không xương sống ( phần 3 )
Hình dạng ngoài cá Lưỡng tiêm
Cá Lưỡng tiêm (còn được gọi là cá guột, cá văn xương) có kích thước
nhỏ: chiều dài khoảng từ 3 – 7cm, màu trắng hồng, gần như trong suốt.
Cơ thể dẹp 2 bên, 2 đầu nhọn. Dọc theo lưng có một gờ thấp, được gọi là
vây lưng, phát triển kéo dài bọc lấy phần đuôi, tạo thành vây đuôi có hình
mũi mác.

Vây đuôi ở mặt bụng kéo dài tới lỗ bụng rồi chia thành 2 nếp gấp nhỏ
chạy song song với nhau dọc 2 bên cơ thể. Đầu mút phía trước thân có lỗ
trước miệng rộng, nằm ở mặt bụng, xung quanh có viền 10 – 20 đôi xúc
tu, hình thành nên phễu miệng. Lỗ hậu môn nằm phía cuối thân và hơi
lệch về bên trái. Lỗ bụng làm cho xoang mang thông với ngoài.
Đặc điểm chung Phân ngành Sống đầu
Phân ngành Đầu sống chỉ có ít loài sống ở biển, còn giữ được nhiều nét
điển hình của ngành như dây sống và ống thần kinh tồn tại suốt đời. Dây
sống có thể kéo dài tới mút đầu con vật nên được gọi là Đầu sống. Hình
dạng nhóm động vật này giống cá. Chỉ có một lớp là
Cephalochordata), một họ (họ Mang miệng – Branchiostomidae), 2
giống và 28 loài.
Là một phân ngành nhỏ, cấu tạo cơ thể nguyên thủy nhưng điển hình của
Dây sống:
- Tính chất phân đốt còn khá rõ ràng, phần đầu chưa phân hoá, hệ sinh
dục và hệ bài tiết còn phân đốt
- Bộ xương mới chỉ có dây sống kéo dài về phía trước, nhưng chưa có
hộp sọ
- Ống thần kinh chưa phân hoá thành não bộ và tuỷ sống. Cảm giác phát
triển yếu.
- Hệ tuần hoàn kín nhưng không có tim.
- Có xoang bao quanh các khe mang, do đó khe mang không thông thẳng
ra ngoài. Bao mang là bộ phận bảo vệ mang, giúp cho con vật thích nghi

miệng thứ sinh, ít phân đốt, có đối xứng 2 bên và có thể xoang thứ sinh.
Cơ thể Dây sống và 14 – 17 khe mang thông với phần đầu của ống tiêu
hoá. Dạng tổ tiên này được đặt tên là động vật không sọ nguyên thủy
(Acrania primaitiva). Động vật này có thể được hình thành từ kỷ Cambri,
có lối sống ít cử động, ở đáy, lọc thức ăn và hô hấp thụ động như cá
Lưỡng tiêm hiện sống. Từ tổ tiên này phát sinh ra nhóm Có sọ
nguyên thủy (Protocraniata) tiến bộ hơn, não bộ và giác quan phát
triển để hình thành nhóm động vật Có xương sống hiện đại. Mặt khác từ
tổ tiên này cũng phát sinh hai nhánh chuyên hoá tồn tại cho đến ngày nay
là Có bao và Đầu sống
Đặc điểm chung Ngành Dây sống
Ngành Dây sống bao gồm nhiều loài động vật có hình dạng, kích thước
và lối sống rất khác nhau, nhưng chúng có cấu tạo chung đặc trưng cho
ngành:
- Cơ thể có một dây sống (chorda dorsalis). Cấu tạo của dây sống là một
mô liên kết gồm các tế bào có không bào lớn. Dây sống dẻo, xốp, hình
que chạy dọc phần lưng, nằm dưới ống thần kinh và trên ống ruột. Dây
sống có chức năng là một bộ xương trục, nâng đỡ và làm cứng cơ thể.
Dây sống có nguồn gốc nội bì, có thể tồn tại suốt đời ở các nhóm động
vật Dây sống thấp, còn ở các nhóm động vật Có xương sống thì dây sống
chỉ có ở giai đoạn phôi hay ấu trùng. Dạng trưởng thành của động vật Có
xương sống, các đốt sống (cấu tạo bằng sụn hay xương thay thế dây
sống).

- Hệ thần kinh trung ương là một ống thần kinh chạy dọc cơ thể, nằm ở
mặt lưng. Trong lòng ống thần kinh hình thành xoang thần kinh
(neurocoelum). Ống thần kinh có phần trước phình rộng, hình thành nên
não bộ, phần sau hình trụ là tuỷ sống.
Ở động vật Có xương sống, ống thần kinh được bảo vệ trong hộp sọ (phía
trước) và xương sống (phần sau). Ống thần kinh có nguồn gốc nội bì.

phát sinh chủng loại của ngành Nửa dây sống. Mặc dù vậy tất cả đều nhất
trí cho rằng nhiều đặc điểm của ngành Nửa dây sống có quan hệ với
ngành Da gai và cả ngành Dây sống.

Các đặc điểm có quan hệ với cả 2 ngành là:
1) Có miệng thứ sinh (hình thành hậu môn từ miệng phôi)
2) Phân cắt trứng theo kiểu phóng xạ
3) Xoang cơ thể hình thành từ xoang trong túi phôi giữa.
Bên cạnh đó ngành Nửa dây sống có các đặc điểm giống với ngành Dây
sống:
1) Hầu thủng nhiều khe mang
2) Dây thần kinh có xoang thô sơ như Dây sống
3) Có mầm dây sống
Mặt khác ngành Nửa dây sống cũng có các đặc điểm giống với động vật
Da gai:
1) Sự phát triển phôi và ấu trùng tornaria rất giống với ấu trùng bipinnaria
của Sao biển.
2) Hoạt động lấy nước và thải nước rất giống với hoạt động của hệ thống
ống dẫn nước của động vật Da gai. Diều này chứng tỏ động vật Da gai và
động vật Nửa dây sống có chung một tổ tiên.
Từ các dẫn liệu trên cho thấy ngành Nửa dây sống gần gũi với động vật
Da gai hơn là động vật Dây sống. Như vậy 3 ngành động vật là Nửa dây
sống, Da gai và Dây sống có quan hệ mật thiết với nhau và cùng phát sinh
từ một tổ tiên chung và đã tách ra từ rất sớm.