Sự phát triển tâm lý tuổi trung niên
1.1.2. Sự phát triển tâm lý tuổi trung niên
1.1.2.1. Sự phát triển nhân cách tuổi trung niên qua một số lý
thuyết
a. Karl Jung
K. Jung là một trong những nhà lý thuyết đầu tiên nhấn mạnh đến phần
nửa sau của cuộc đời - cuộc sống với nhiệm vụ “đi vào thực tại nội giới”
[33]. Jung (1969) đã đặt nền tảng cho học thuyết của ông về người
trưởng thành dựa trên việc phân tích tâm lý của quá trình phát triển con
người : một quá trình được đặc trưng bởi phát triển và đổi thay. Jung coi
sự thay đổi về tính cách, mục đích và sở thích theo lẽ tự nhiên của nó.
Ông còn nhắc đến nữ tính ở đàn ông và nam tính ở phụ nữ trung niên.
Theo Jung, “tiến trình hội nhập” chỉ có thể đạt được ở lứa tuổi trung
niên. Vì thế, lứa tuổi này (từ 35-40) được Jung xem như một thời kỳ
khủng hoảng đối với sự phát triển nhân cách” [34].
Theo Fiske & Chiraboga (1991), Jung mô tả giai đoạn từ 40 đến 60 tuổi
như thời gian giác ngộ nội tâm, thời gian thay đổi từ những hoạt động ý
thức để đối mặt với tiềm thức. Họ nhận thức sâu xa bản chất mình và
cũng bắt đầu ghi nhận sự độc đáo nơi người khác hơn là họ có thể làm
khi còn trẻ [35].
b. Erik Erikson
Erik Erickson (1981), mô tả một tiến trình kéo dài suốt đời của sự phát
triển bao gồm 8 giai đoạn. Theo Erikson, trong giai đoạn này, vấn đề cơ
bản là người ta phải đối mặt với thử thách giữa khả năng sinh sản, lực tự
hút và sự ngưng trệ.
“Khả năng sinh sản ám chỉ sự đóng góp của một người đối với gia đình,
cộng đồng, công việc và xã hội nói chung” [36]. Họ quan tâm thiết lập
và hướng dẫn thế hệ sau thông qua việc nuôi dưỡng trẻ và các cố gắng
sáng tạo trong sản xuất. Thêm vào đó, truyền sinh theo truyền thống
được bầy tỏ trong nữ giới qua những hoạt động vì xã hội, việc làm, chu
toàn nhiệm vụ làm cha mẹ và chăm sóc người thân yêu (Peterson &

ta phải làm trong tuổi trung niên như gia đình tan vỡ, chia tay bè bạn,
những sở thích cũ không còn là trung tâm của cuộc đời.
- Uyển chuyển tinh thần đối chọi với cứng nhắc tinh thần : mỗi
người phải chiến đấu chống lại khuynh hướng quá cứng nhắc theo lối
riêng - lệ thuộc vào các kinh nghiệm quá khứ và các phán đoán cũ - và
quá nghi ngờ các ý tưởng mới.
Ba vấn đề sau quan trọng đối với tuổi già mặc dù mỗi cá nhân đã
phải bắt đầu đối diện với chúng trong tuổi trung niên. Đó là : Thay đổi
bản ngã đối chọi với bận tâm về công việc; Thanh thoát khỏi thân xác
đối chọi với bận tâm về thân xác; Thanh thoát khỏi bản ngã đối chọi với
bận tâm về bản ngã.
Theo Peck & Berkwitz (1964), giai đoạn 50-60 tuổi thường là 1 giai
đoạn hệ trọng để có những quyết định điều chỉnh con đường mà người ta
sẽ sống phần còn lại của cuộc đời.
Giống như các giai đoạn của Erickson, không có vấn đề nào của Peck
gắn chặt với tuổi trung niên hay tuổi già.
d. Daniel Levinson
Daniel Levinson (1986, 1992) cho rằng người trưởng thành trải qua một
chuỗi các các thời kỳ ổn định được chia ra bởi các giai đoạn chuyển tiếp
(khủng hoảng) của sự phát triển. Bởi vì không có một cuộc đời nào có
thể hoàn thành mọi hướng của mình (mơ ước, mục tiêu, tham vọng).
Khủng hoảng xảy ra khi người ta kiểm tra lại cuộc sống của mình, thấy
có sự lựa chọn lại. Mặc dù mẫu nghiên cứu nhỏ (40 người) và chỉ toàn
nam giới, nhưng quan điểm của Levinson có ảnh hưởng rất lớn. Nó cung
cấp một trong những mô tả đầu tiên và chính xác nhất về các giai đoạn
mà con người trải quan trọng thời trung niên [42].
Khi sức khỏe giảm dần, họ nhận ra rằng họ không thể đạt được hết các
mục tiêu của đời mình trước khi chết. Nhiều người bắt đầu hành động
như những bậc thầy đối với lớp người mới trưởng thành.
Một vấn đề cốt yếu của giai đoạn này là xét lại giá trị và mục tiêu

mình và cảm nhận về sự vơi đi về quỹ thời gian. “Đối với một số người,
trọng tâm của tuổi trung niên trở nên “những gì cần làm là phải làm
ngay” (Gould, 1978)” [47]. Mối quan hệ giữa người với người vốn là
điều quan tâm khi còn ở độ tuổi 40 thì nay càng quan trọng hơn. Hôn
nhân được vẹn tròn, con cái trở thành nguồn tình cảm, thỏa nguyện dồi
dào và bố mẹ không còn phải trông thấy nguyên nhân gây nên những
vấn đề riêng tư. Người ta thể hiện sự tự chấp nhận bản thân và nhiều
người thể hiện khả năng sáng tạo của mình bằng việc tham gia tích cực
vào xã hội.
Gould đưa ra mô hình “bảy biến đổi” phát triển nhân cách người trưởng
thành chỉ dựa trên ít đối tượng nghiên cứu và chủ yếu chỉ dựa vào những
nhận xét của riêng ông và quan niệm phân tâm. Có rất ít cuộc nghiên
cứu ủng hộ thuyết bảy biến đổi này của ông [48].